نهادهای سازمان ملل متحد از کاهش بیسابقه آبهای زیرزمینی در شهر کابل هشدار دادهاند. یوناما و یونیسف در بیانیهای مشترک اعلام کردهاند که آبهای زیرزمینی کابل تا سال ۲۰۳۰ به دلیل شهرنشینی سریع و تغییرات اقلیمی در معرض خطر کاهش قرار دارند، مگر اینکه اقدامات فوری انجام شود. بارشهای نامنظم، تغییرات آبوهوایی، رشد جمعیت و افزایش تقاضا برای آب، در حالی که تاسیسات و زیرساختهای تامین آب بهروز نشدهاند، مشکلات را تشدید کرده است. آلودهگی ناشی از فاضلاب و زبالهها نیز کیفیت آب آشامیدنی را کاهش داده است. ضعف در مدیریت منابع آب و نبود برنامهریزی مناسب برای توزیع آب، شدت این بحران را افزایش داده و تاثیرات منفی بر کشاورزی و معیشت مردم داشته است. حل بحران آب در کابل نیازمند همکاری بینالمللی، سرمایهگذاری در زیرساختها و اجرای برنامههای مدیریت منابع آب است. این در حالی است که طالبان فاقد برنامه جامع برای رفع نیازهای مردم به آب آشامیدنی هستند و این موضوع سایهای تاریک و ناامیدکننده بر زندهگی مردم افکنده است. همچنین این گروه در حالی در نشست سازمان ملل درباره تغییرات اقلیمی شرکت میکند که تصور میکند «تغییر اقلیم کار خداست یا توطیه خارجی» است.
طالبان در بیش از سه سال گذشته هیچ برنامهای برای مدیریت بحران زیستمحیطی در کشور ارایه نکردهاند. این گروه همواره خواستار شرکت در نشستهای سازمان ملل درباره تغییرات اقلیمی بوده است. اخیراً عبدالقهار بلخی، سخنگوی وزارت خارجه طالبان، اعلام کرده که این گروه در نشست سازمان ملل درباره تغییرات اقلیمی که از ۱۱ تا ۲۲ نوامبر سال جاری میلادی در باکو، پایتخت آذربایجان برگزار میشود، شرکت دارد.
خبرگزاری رویترز به نقل از این مقام طالبان گزارش داده است که هیات طالبان در این نشست حضور خواهد داشت. عبدالقهار بلخی به رویترز گفته است که مقامهای اداره ملی حفاظت از محیط زیست تحت کنترل طالبان وارد باکو شدهاند.
نشست تغییرات اقلیمی یکی از مهمترین رویدادهای سالانه سازمان ملل است و هنوز مشخص نیست طالبان با چه برنامهای در این نشست شرکت خواهند کرد. این گروه در این مدت نهتنها برنامهای برای مدیریت بحران زیستمحیطی ارایه نکرده، بلکه به نقل از واشنگتنپست، طالبان معتقدند که تغییر اقلیم در افغانستان «کار خدا یا توطیه خارجی» است.
این در حالی است که تاجالدین اویوواله، رییس صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) در افغانستان، و رزا اتونبایوا، رییس دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما)، در بازدید از یکی از محلات شهر کابل، نسبت به بحران شدید آب در این شهر هشدار دادهاند. این دو نهاد در بیانیهای مشترک اعلام کردهاند که عرضه آبهای زیرزمینی کابل تا سال ۲۰۳۰ به دلیل شهرنشینی سریع و تغییرات اقلیمی در معرض خطر کاهش قرار دارد، مگر اینکه اقدامات فوری صورت گیرد.
براساس بیانیه این دو نهاد سازمان ملل متحد، بحران آب خطر ابتلا به بیماریهای ناشی از آب آلوده، مانند کولرا و اسهال، بهویژه اسهال خونی، را به دلیل دسترسی ناکافی به آب پاک و امکانات بهداشتی مناسب در این شهر افزایش داده است.
یونیسف و یوناما اعلام کردهاند که زنان و کودکان بیشتر از دیگران تحت تاثیر این بحران قرار گرفتهاند. به گفته این دو نهاد، زنان اغلب مسوول جمعآوری آب هستند و با خطرات صحی بیشتر و فشار فزیکی روبهرو میشوند، زیرا منابع آب در حال کاهش است.
صندوق حمایت کودکان سازمان ملل گفته است که کودکان نسبت به شیوع بیماریهای مرتبط با آب آلوده آسیبپذیرتر هستند و این بحران تاثیرات منفی بر سلامت، ایمنی و رشد آنان دارد. این نهاد از شرکای خود درخواست کمک فوری کرده و تاکید کرده که این یک بحران بشری است و نیاز به واکنش سریع و هماهنگ دارد.
در همین حال نجیبالله سدید، متخصص امور آب، در گفتوگو با روزنامه ۸صبح میگوید که بحران آب در کابل مسالهای جدید نیست، بلکه از دو دهه پیش محققان و کارشناسان مربوطه در مورد آن هشدار دادهاند. به گفته او، کابل حدود یکونیم برابر بهصورت برنامهریزیشده و چهارونیم برابر بهصورت غیر برنامهریزیشده توسعه یافته است و جمعیت آن نیز ۲.۸ تا ۳ برابر افزایش یافته که این عوامل فشار زیادی به مدیریت آب در کابل وارد کردهاند. آقای سدید میافزاید که در حال حاضر بیش از ۲۵۰ کارخانه تولید نوشابه در کابل فعال هستند که تمام آنها از آبهای زیرزمینی استفاده میکنند. همچنین حدود ۴۰۰ هکتار زمین به خاطر گلخانهها و تولید سبزیجات در کابل فعال هستند که همه اینها نیز از آبهای زیرزمینی بهرهبرداری میکنند. از سوی دیگر، حوضهای آببازی، موترشوییها و دیگر مصرفکنندهگان بزرگ آب در کابل، تماماً به آبهای زیرزمینی متکی هستند که این امر منجر به استخراج دو برابر آبهای زیرزمینی شده است.
همچنین این کارشناس امور آب میگوید که آبرسانی در شهر کابل، که به جای استفاده از شبکههای لولهکشی، توسط تانکرها و موتورسایکلها انجام میشود، باعث آلودهگی صوتی و ترافیک در شهر میشود. او تصریح میکند که این شیوه علاوه بر مصرف بیرویه آب، هزینه آب را برای مصرفکنندهگان افزایش میدهد و سبب کوچ بسیاری از مردم از مناطقی میشود که با بحران آب مواجه هستند. به گفته او، استفاده بیرویه از آبهای زیرزمینی نهتنها به مردم آسیب میزند، بلکه میتواند منجر به نشست زمین، ایجاد درزها، فروچالهها و ایجاد هراس بزرگی شود که خارج از کنترل خواهد بود.
این کارشناس آب تاکید میکند که بحران آب در کابل به راهحل فوری نیاز دارد و آبرسانی از طریق لولهکشی از دریای پنجشیر میتواند در کوتاهمدت مشکلات مردم را حل کند. در درازمدت، نیاز است که بند شاهتوت ساخته شود تا منابع آبی تغذیه شوند. همچنین، اصلاح سواحل، پاکسازی دریای کابل و جلوگیری از ورود فاضلاب و زبالهها به این رود نیز میتواند برای افزایش سطح آبهای زیرزمینی موثر واقع شود.
یک باشنده ناحیه پنجم شهر کابل، در گفتوگو با روزنامه ۸صبح میگوید که سطح آب در این ساحه نسبت به سالهای قبل پایین رفته است و چاههای آب داخل حویلیهای اکثریت مردم خشک شده است. این باشنده کابل میگوید: «ما در ساحه خوشحال خان مربوط به ناحیه پنجم شهر کابل زندهگی میکنیم. در این ساحه در چند سال گذشته، سطح آب بسیار پایین رفته است. پنج سال قبل خوب آب داشتیم، از چاه داخل حویلی استفاده میکردیم. وقتی آب چاه خشک شد، ما هم چند متر دیگر حفر کردیم. چاه ما از صد متر اضافه شد. یک سال دیگر او هم آب داد، اما دوباره خشک شد. فعلا از شبکه نل آب شهری استفاده میکنیم. مشکلات بسیار زیاد است و در هفته فقط دوبار برای چند ساعت محدود آب در نل جریان پیدا میکند و باشندهگان این ساحه برای استفاده، آن را ذخیره میکنند.»
سازمان ملل قبلاً نیز گزارش داده است که از هر ۱۰ تن، ۸ تن در افغانستان آب ناسالم مینوشند و ۹۳ درصد از کودکان در این کشور، یعنی ۱۵.۶ میلیون کودک، در مناطقی زندهگی میکنند که آسیبپذیری زیادی دارند. همچنین حدود ۹۲ درصد از مکاتب در افغانستان به امکانات اولیه شستن دستها دسترسی ندارند. طبق این گزارش، نزدیک به ۴.۲ میلیون تن در فضای باز رفع حاجت میکنند و از هر ۱۰ تن، تنها ۵ تن به حداقل امکانات صحی اولیه دسترسی دارند. علاوه بر این، حدود ۳۵ درصد از مراکز صحی و درمانی به حداقل منابع آب آشامیدنی دسترسی ندارند.
افغاناید، یک سازمان بشردوستانه و توسعهای بریتانیایی که در مناطق دورافتاده افغانستان فعالیتهای بشردوستانه ارایه میکند، گزارش داده است که با تشدید تغییرات اقلیمی، کمبود آب به یک مساله نگرانکننده در سراسر افغانستان، بهویژه برای زنان و دختران، تبدیل شده است. به گفته این نهاد، تنها ۴۲ درصد از مردم افغانستان به آب آشامیدنی سالم دسترسی دارند.
به دلیل کمبود آبهای سطحی ناشی از خشکسالی، اکنون آبهای زیرزمینی منبع اصلی آب آشامیدنی در حوزه کابل است. تنها ۲۰ درصد از مردم به آب لولهکشی دسترسی دارند. بقیه به چاههای کمعمق مجهز به پمپهای دستی متکی هستند.
صندوق نجات کودکان (سیف د چلدرن) اخیراً گزارش داده است که رویدادهای شدید آبوهوایی در شش ماه اول سال جاری میلادی حداقل ۳۸ هزار تن را در افغانستان مجبور به ترک خانههایشان کرده است که حدود نیمی از این افراد را کودکان تشکیل میدهند. طبق گزارش، این تعداد بیشتر از کل تعداد افرادی است که در سال ۲۰۲۳ به همین دلیل خانههایشان را ترک کردند.
همچنین اداره حفاظت از محیط زیست طالبان در۲۳ اسد سال جاری اعلام کرد که ۲۱ میلیون تن در افغانستان به دلیل تغییرات اقلیمی به آب آشامیدنی صحی دسترسی ندارند. این نهاد گفته است که با نهادهای دیگر تحت کنترل طالبان، روی برنامه مشترک کار میکند تا آب دریای پنجشیر به کابل منتقل شود.
