ملا عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی رییس‌الوزرای طالبان، روز سه‌شنبه، ۷ آگست سال روان در راس هیاتی به ترکیه سفر کرد. اولین سفر خارجی موصوف در این مقام، در ۱۶ می ۲۰۲۲ به امارات متحده عربی بود. وی به قصد عرض تسلیت به‌مناسبت درگذشت شیخ خلیفه بن زاید آل نهیان، به ابوظبی رفته بود که چندان خبرساز نشد. ولی، سفر موصوف به ترکیه با آن که از قبل اعلام نشده بود، در محور توجه رسانه‌ها قرار گرفت. در این خصوص، چند نکته می‌تواند مطرح باشد:
۱- ترکیه در منطقه یکی از کشورهایی است که به محل تجمع نیروهای مخالف طالبان تبدیل شده است. آنکارا، بیش از هر کشور دیگری به نیروهای مخالف طالبان پناه داده است. شورای عالی مقاومت ملی برای نجات افغانستان در ترکیه ایجاد شد که در سطح صدور اعلامیه، برگزاری نشست‌های مجازی و دیدار با مقام‌های سایر کشورها فعالیت می‌کند. البته که آنکارا با طالبان نیز رابطه نسبتاً گرم دارد. بازبودن سفارت ترکیه در کابل و پذیرش دیپلمات‌های طالبان در قنسولگری افغانستان در استانبول حکایت از رابطه خوب میان طرفین می‌کند.
چندی پیش مارشال عبدالرشید دوستم، عضو رهبری شورای عالی مقاومت ملی برای نجات افغانستان، در گفت‌وگو با مجله امریکایی «رولینگ استون» خواستار حمایت سیاسی ایالات متحده از نیروهای مخالف طالبان شد: «اگر حمایت امریکا را به‌دست آوردم و به طالبان درس ندادم، نامم دوستم نیست.» سخن دوستم، از چند جهت برای طالبان نگرانی آفریده است: ۱- دوستم متحد سنتی ترکیه است و حرفش در نزد مقام‌های این کشور اهمیت دارد؛ ۲- دوستم دشمن سنتی طالبان است و منزلت او در نزد مقام‌های آنکارا، برای طالبان خوشایند نیست؛ ۳- ترکیه عضو ناتو و متحد امریکاست و شاید طالبان فکر کنند که مبادا درخواست دوستم با اصرار آنکارا جامه عمل به تن کند. لذا، ملا برادر شاید از مقام‌های آنکارا با زبان نرم و دیپلماتیک خواسته باشد تا در روند میزبانی از نیروهای مخالف طالبان تجدید نظر کنند.
۲- عاملی که سفر ملا برادر به ترکیه را پرسش‌برانگیز ساخته این است که او در لیست سیاه سازمان ملل متحد قرار دارد و برای سفر به خارج از افغانستان نیازمند کسب مجوز از این سازمان است. برای نمونه، مولوی امیرخان متقی، سرپرست وزارت خارجه طالبان، در ۶ می سال روان به‌منظور اشتراک در نشست سه‌جانبه به اسلام‌آباد سفر کرد، ولی کمیته تحریم‌های سازمان ملل به درخواست نماینده پاکستان در این سازمان، برای موصوف به‌گونه موقت جواز سفر صادر کرد. اما، سفر ملا برادر به ترکیه مبهم به نظر می‌رسد؛ چون جواز سفر موقت از سوی کمیته تحریم سازمان ملل دریافت نکرده است. حتا به‌درستی مشخص نیست که آنکارا از ملا برادر دعوت کرده است یا نه. از روشن‌نبودن آجندای گفت‌وگوها پیداست که دعوت صورت نگرفته است؛ چون رسم بر این است که وزارت خارجه دولت میزبان، قبل از آغاز نشست مشترک، آجندای گفت‌وگو را در اختیار رسانه‌ها قرار می‌دهد؛ ولی وزارت خارجه ترکیه چنین نکرده است. این نشان می‌دهد که حضور ملا برادر در ترکیه آن‌گونه که در ظاهر جدی نمایانده می‌شود، برای مقام‌های این کشور اهمیت نداشته است.
ولی یک احتمال را نمی‌توان از نظر دور داشت. نشست هیات طالبان در پایان ماه جولای به رهبری امیرخان متقی با هیات امریکایی به رهبری توماس ویست در دوحه نمی‌تواند بی‌ربط به سفر ملا برادر به آنکارا باشد. یکی از خواست‌های اساسی طالبان در نشست دوحه، خروج اعضای این گروه از لیست سیاه بود که احتمالاً سفر ملا برادر به ترکیه در نشست فوق هماهنگی شده باشد و در زمینه صدور جواز موقت سفر به وی، خاموشانه اقدام شده باشد.
۳- گفته می‌شود آنکارا آخرین ایستگاه ملا برادر نخواهد بود. براساس اطلاعات نشر شده در برخی رسانه‌ها، موصوف قرار است در آینده نزدیک به عربستان نیز سفر کند. در صورتی که این خبر صحت داشته باشد، دو احتمال را نباید از نظر دور انداخت: یکی این که طالبان از نو برای کسب مشروعیت بین‌المللی پاچه بر زده‌اند و به این ترتیب سفر موصوف به ترکیه را نیز می‌توان سیاسی خواند تا تلاشی برای کسب رضایت سرمایه‌گذاران برای سرمایه‌گذاری در افغانستان. دوم این که احتمالاً چهره‌های به اصطلاح میانه‌رو و عمل‌گرای طالبان با حمایت برخی کشورها از نو وارد میدان شده و برای کسب رضایت دنیا تلاش می‌کنند. در این میان، ملا برادر گزینه مطلوب خوانده می‌شود؛ چون از گذشته‌های دور بدین‌سو برخی کشورها از وی تصویر مرد صلح‌طلب به نمایش گذاشته‌اند و این طور تبلیغ کرده‌اند که گویا کرده‌ندگویا به جرم صلح‌طلب بودن در زندان‌های پاکستان شکنجه شده است. همچنان، ملا برادر کسی است که کاروان صلح طالبان با ایالات متحده را به مقصد رساند. اگر چنین باشد، نقش امریکا را در زمینه نمی‌توان نادیده گرفت؛ چون این کشور با شبکه حقانی میانه خوبی ندارد و بیشتر با تیم وفادار به ملا برادر همسو است.
۴- نکته پرسش‌برانگیز دیگر، دیدار ملا برادر با هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، است. ملاقات هاکان فیدان با کسی که از وی به‌گونه آشکار دعوت رسمی صورت نگرفته است، جای تامل دارد. مهم‌تر از آن، تیپ شخصیتی هاکان فیدان است که به دیدارهای مستقیم و حضور در رسانه‌ها کم‌تر اهمیت می‌دهد. چندی قبل بی‌بی‌سی در مورد او، این گونه تیتر زده بود: «هاکان فیدان، وزیر خارجه‌ای که حرف نمی‌زند». شاید عامل مهم در زمینه این باشد که موصوف در دستگاه استخبارات مدت زیادی کار کرده است.
در صفحه توییتر وزارت خارجه ترکیه، فقط تصویری از دیدار هاکان فیدان و ملا برادر نشر شده و به آجندای گفت‌وگوها پرداخته نشده است. ولی یک احتمال را نمی‌توان از نظر دور داشت. در این اواخر، رابطه میان ایران و طالبان تا جایی شکرآب به نظر می‌خورد. طالبان ممکن است به‌جای ایران در تلاش تحکیم رابطه با ترکیه و آسیای میانه باشند. برای نمونه، طالبان بارها قطارهای طولانی سوخت وارده از سوی ایران را مسترد کرده‌اند، به بهانه این که کیفیت خوبی ندارد. امارت طالبان در تلاش وارد کردن سوخت از روسیه و جمهوری‌های آسیای میانه است. ترکیه با ایران رابطه ثابتی ندارد و ممکن است از تنش میان طالبان و ایران استقبال کند. مهم‌ترین ابزار در این خصوص، پی‌گیری کار راه لاجورد است که ایران در برابر آن سخت حساس است. راه لاجورد پروژه بزرگی است که افغانستان را از مسیر ترکمنستان، آذربایجان، گرجستان و دریای سیاه به ترکیه و از مسیر این کشور به دریای مدیترانه و اروپا وصل می‌کند. در حالی که ایران نسبت به ترکیه مسیر کوتاه‌تر است و هزینه کم‌تری دارد. قرارداد راه لاجورد در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۷ میان مقام‌های کشورهای نامبرده در عشق‌آباد، پایتخت ترکمنستان، به امضا رسیده بود. چیزی که این قرینه را تایید می‌کند، تلاش طالبان برای احیای مجدد کار راه آهن افغان - ترانس و سایر پروژه‌های بزرگ با آسیای میانه است که این منطقه را به پاکستان و هند وصل می‌سازد. البته، روشن نیست که در گفت‌وگوهای طرفین روی پروژه لاجورد صحبت شده است یا نه.
همچنان ترکیه در گذشته در زمینه استخراج معادن از جمله گاز ولایت جوزجان فعالیت داشت؛ ولی با برگشت مجدد طالبان جای خالی ترکیه به چین سپرده شده است. ممکن است آنکارا از نو در زمینه استخراج معادن فعال شود و پیام خود را به طالبان انتقال داده باشد.
۵- جنبه عیان و آشکار سفر ملا برادر به ترکیه دیدار با تاجران و صحبت روی سرمایه‌گذاری در داخل افغانستان است. وی با پانایل اولپیک، رییس هیات مدیره تجارت خارجی ترکیه و همچنان تاجران و کارآفرینان افغان مقیم در این کشور دیدار و گفت‌وگو کرد. درخواست برادر از تاجران این بود که در افغانستان سرمایه‌گذاری کنند؛ چون به قول او، بیش از هر زمانی زمینه برای سرمایه‌گذاری مساعد است. هیات مدیره تجارت خارجی ترکیه، نهاد غیردولتی در حوزه تجارت است که در بسیاری از کشورهای جهان در حوزه‌های گوناگون سرمایه‌گذاری کرده است. کسب رضایت این نهاد برای طالبان سودآفرین است. برادر از آن‌جایی که معاون اقتصادی رییس‌الوزرای طالبان است، ظاهراً در وظیفه‌اش جدی به نظر می‌رسد.
طالبان به زمینه‌ای که بیشتر از دیگر عرصه‌ها چسبیده‌اند، شروع کار پروژه‌ها و افتتاح تکراری آن‌هاست؛ چیزی که می‌خواهند با توسل به آن، افکار عامه را اغوا کنند.ا برادر پیش از این، زمینه‌چندی با انتقاد از دنیا اعلام داشت: «خارجی‌ها درباره وضعیت اقتصادی افغانستان سیاه‌نمایی می‌کنند.» یعنی به باور او، اگر خارجی‌ها سیاه‌نمایی نکنند، وضعیت گل و گل‌زار است. گروه طالبان برای دعوت از تاجران، دست‌آویزی ندارد جز همان امنیت دروغین که به‌مثابه دستاورد به رخ دنیا می‌کشد. دشوار است که تاجران در حال فرار از افغانستان به سرمایه‌گذاری در این کشور اقدام کنند.
