تجارت آنلاین در افغانستان از سالهای ۱۳۹۷ به بعد با گسترش دسترسی مردم به انترنت، بهویژه انترنت 3G و 4G، رونق گرفت. پس از تسلط دوباره طالبان در سال ۱۴۰۰ و محدودیتهایی که بر کار و تحصیل زنان وضع شد، تجارت آنلاین بهویژه در میان زنان و دختران رشد چشمگیری یافت و برای بسیاری از آنها به منبع درآمد و راهی برای فعالیت اقتصادی تبدیل شد. بیشتر دخترانی که به تجارت آنلاین روی آوردهاند، شامل آنهایی میشوند که بهدلیل محدودیتها از ادامه تحصیل و کار بازماندهاند. پلتفرمهایی چون فیسبوک، اینستاگرام، تلگرام و گروههای عمومی واتساپ به بازارهایی مناسب، با مخاطب گسترده و فضایی امن برای خرید و فروش تبدیل شدهاند.
ابرین میگوید که در رشته طب معالجوی در یکی از دانشگاههای خصوصی تحصیل کرده و سهونیم سال میشود که در تجارت آنلاین فعالیت دارد. او میافزاید که بیاعتمادی مشتریان به خرید آنلاین یکی از چالشهایی است که با آن روبهرو است. به گفته او، آگاهی ناکافی مشتریان از فرم و اندازه کالاها گاهی باعث بازگشت اجناس میشود. همچنین، نبود سیستم پیشپرداخت سبب میشود برخی مشتریان در آخرین لحظه سفارش خود را لغو کرده و از پذیرش آن خودداری کنند.
این بانو میگوید: «در شرایط امروز که همه راهها بر روی دختران و زنان بسته است، یگانه راه درآمد تجارت آنلاین است. تو در خانه مینشینی و کار میکنی و در کنار آن از لحاظ مالی و فکری نیز گزینه خوبی است، زیرا میتوانی با چالشها و شایعاتی که پیش آمده کنار بیایی.»
ابرین میافزاید: «تبدیل این محدودیتها به فرصت آسان نبود، زیرا بیشتر مردم آشنایی چندانی با خرید و فروش آنلاین نداشتند. با گذشت زمان، تجارت من رونق گرفت و توانستم همزمان خانواده و کسبوکار خود را مدیریت کنم.»
نرگس بدر، موسس برند Narsis و Glossy Fashion، فارغالتحصیل صنف دوازدهم است. او علاقهمند بود در رشته روانشناسی ادامه تحصیل دهد، اما بهدلیل شرایطی که در آن قرار داشت، نتوانست تحصیلات خود را در سطح عالی ادامه دهد. او حدود دو سال میشود که در بخش کیفهای دستساز فعالیت تجاری آنلاین خود را آغاز کرده است. در ابتدای کار تنها به تولید کیف میپرداخت، اما بعدها خدمات دیگری مانند ارایه و آمادهسازی تحفه نیز به فعالیتهایش افزوده شد.
بانو رؤفی میگوید که محدودیتها سبب نشد از رشد بازبماند و تلاش کرد برند خود را زیر نام «SH Store» راهاندازی کند. او در بخشهای مواد آرایشی، کیک و بستهبندی تحایف به فعالیت پرداخته است.
این بانو میافزاید: « تجارت یکی از کهنترین مشاغل در تاریخ بشر است؛ از زمانی که انسان خود و نیازهایش را شناخت، به مبادله و معامله انواع کالاهای مورد ضرورتش روی آورد. با پیشرفت جوامع و دورههای نوزایی، تجارت نیز از شکلهای ابتدایی خود بیرون شد و روزبهروز گسترش یافت.» به باور او، زمانی جذابیت این حوزه بیشتر میشود که زنان وارد میدان شوند و با انتخابها و ظرافت زنانه خود به تولید، طرح و دیزاین بپردازند.
شبانه رؤفی، مؤسس و بنیانگذار فروشگاه آنلاین SH Store، یکی دیگر از دخترانی است که هفت سمستر در رشته انجینری محیطزیست در دانشگاه کابل تحصیل کرده است؛ اما با اعمال ممنوعیت تحصیلی از سوی طالبان، از ادامه تحصیل بازمانده است. او میگوید: «هیچگاه و تحت هیچ شرایطی نباید تسلیم روزگار شد و باید همواره تلاش کنیم تا بهترین کارها را با عشق و علاقه انجام دهیم.» به باور او، تبعیض در خانوادهها نیز یکی از چالشهای جدی است؛ زیرا بسیاری از خانوادهها با کار آنلاین دخترانشان و فعالیت آنان از خانه مخالفت میکنند، و این موضوع سبب عقبماندن دختران و زنان جوان میشود.
این بانو همچنین میافزاید: «نبود انترنت، عدم اتصال مناسب و قطعی برق باعث اختلال در کار تجارت آنلاین میشود و اگر این مشکلات برطرف گردد، زمینه رشد و پیشرفت بیشتر تجارت آنان فراهم خواهد شد. تجارت آنلاین روزبهروز در حال پیشرفت است و امروزه هوش مصنوعی در بسیاری از عرصهها نقش گستردهای ایفا میکند. تجارت آنلاین میتواند در کنار هوش مصنوعی پیشرفت چشمگیری داشته باشد. بهزودی بخش بزرگی از معاملات و خرید و فروش در جهان بهصورت آنلاین انجام خواهد شد؛ بنابراین بهتر است در کنار فعالیت در تجارت آنلاین، آموزشهای مرتبط با هوش مصنوعی را نیز فرا بگیریم تا همگام با پیشرفت جهان، ما نیز پیشرفت کنیم.»
عدم جا افتادن فرهنگ خرید آنلاین، ضعف انترنت، نبود سیستم پیشپرداخت و فشارهای طالبان از چالشهای عمده تجارت آنلاین در افغانستان بهشمار میرود. بسیاری از مردم پس از ثبت سفارش، شمارههای تلفن خود را خاموش میکنند یا پاسخ نمیدهند و در بیشتر موارد سفارش خود را لغو میکنند که این موضوع چالشهای زیادی برای تجارت آنلاین ایجاد کرده است. از سوی دیگر، آزارواذیت زنان تجارتپیشه از سوی برخی افراد به بهانههای مختلف سبب میشود که بسیاری از زنان از روی آوردن به این نوع تجارت خودداری کنند.






