پس از فرمان رهبر طالبان مبنی بر ممنوعیت تحصیل زنان، آموزش آنلاین به تنها فرصت دختران دانشآموز و دانشجوی افغانستان تبدیل شده است تا در صورت داشتن شانس دسترسی به انترنت بتوانند وقفه تحصیلی بهوجود آمده را تا حدودی جبران کنند.
در این میان، گروهی از استادان پیشین دانشگاههای افغانستان با ایجاد یک دانشگاه آنلاین ویژه برای زنان، تلاش میکنند تا جای خالی دانشگاه و تحصیل حضوری را با استفاده از انترنت و فضای مجازی پر کنند. براساس ادعای مسوولان «دانشگاه آنلاین زن»، این دانشگاه دستکم ۱۴ دانشکده دارد و بیشتر از ۱۴ هزار دانشجوی دختر در آن درس میخوانند.
در همین حال، شماری از دختران میگویند که موجودیت دانشگاه و آموزشگاههای آنلاین آنان را به آینده و زندهگی امیدوار کرده است. اما برخی دیگر میافزایند که آموزش آنلاین نمیتواند جاگزین آموزش حضوری شود.
به دنبال ممنوعیت تحصیل دختران از سوی طالبان، جمعی از استادان پیشین دانشگاههای افغانستان در اواخر سال ۱۴۰۱، برای جبران درسهای عقبمانده دانشجویان دختر، «دانشگاه آنلاین زن» را ایجاد کردند.
عبدالفرید سالنگی، موسس «دانشگاه آنلاین زن»، میگوید که یک هفته پس از بسته شدن دروازه دانشگاهها بهروی دختران، او و جمعی از همکاران پیشینش تصمیم به راهاندازی یک دانشگاه آنلاین برای شمار معدودی از دانشجویان دختر در رشتههای مختلف گرفتند.
آقای سالنگی به روزنامه ۸صبح میگوید: «من بهعنوان یک استاد دانشگاه، اول خواستم که فقط به تعداد معدودی از دختران دانشجو که پیش من درس میخوانند در رشته اقتصاد از طریق آنلاین تدریس کنم. با گذشت یک هفته متوجه شدم که متقاضیان آنلاین بیشتر شد و با همکاران دیگر هم تماس برقرار کردیم و چندین دانشکده ایجاد کردیم.»
او میافزاید که در نخستین مرحله و یک ماه پس از ایجاد «دانشگاه آنلاین زن» بیش از ۵۰۰ دانشجوی دختر به این دانشگاه ثبت نام کرده بودند.
به گفته وی، در حال حاضر دانشگاه آنلاین زن دستکم ۱۴ دانشکده دارد و بیشتر از ۱۴ هزار دانشجوی دختر از سراسر افغانستان، ایران، پاکستان و حتا اروپا و امریکا در آن درس میخوانند. او میافزاید که بیش از ۴۰۰ استاد از نقاط مختلف جهان در این دانشگاه بهگونه افتخاری تدریس میکنند.
موسس «دانشگاه آنلاین زن» میافزاید که در حال حاضر این دانشگاه در «کمپنی هاوس لندن» که بهعنوان موسسه غیرانتفاعی یک ثبت و راجسترشده است.
سالنگی تصریح میکند: «از این که شرایط برگزاری کانکور در افغانستان مساعد نبود، ما بدیلی برای آن فیصدی نمرات مکتب دانشجویان را خواستیم و براساس آن دانشجویان را جذب و رشتهبندی کردیم.»
این دانشگاه آنلاین در حال حاضر با استفاده از پلتفرمهای «گوگل میت و زوم» تدریس میکند.
آیا آموزش زن میتواند جایگزین حضوری شود؟
شماری از دختران میگویند که موجودیت دانشگاه و آموزشگاههای آنلاین آنان را به آینده و زندهگی امیدوار ساخته است.
نجما سمکنی، یکی دانشجویان دانشگاه آنلاین زن است. او میگوید که پس از بسته شدن دروازه دانشگاهها بهروی دختران، او به «افسردهگی» گرفتار شده بود. سمکنی میافزاید: «پس از بسته شدن دروازه دانشگاهها بهروی دختران من کاملاً ناامید شده بودم و به افسردهگی مبتلا شده بودم. یکی از دوستانم یک روز فورمی برایم فرستاد و از دانشگاه آنلاین زن بود. در نخست با توجه به تجارب گذشته در دوره کرونا من به آموزش آنلاین باورمند نبودم.»
سمکنی اضافه میکند: «دو هفته پس از ثبت نام در دانشگاه آنلاین زن کاملاً انگیزه من تغییر کرد و از بسیار وضعیت بد روحی و روانی من نجات پیدا کردم. ما در این دانشگاه به شیوههای مختلف آموزش میبینیم.»
ریحان عربزاده، ۱۹ سال، سن دارد و در سال ۱۴۰۰ از لیسه نسوان وحدت فارغ شده است. ریحان میگوید که بهتازهگی میخواست راهی آزمون کانکور شود، اما طالبان اجازه اشتراک آنان را ندادهاند. ریحانه میافزاید که در بیشتر از دو سال حاکمیت طالبان، رفتن دانشگاه برای او و همصنفیهایش به یک «رویا» تبدیل شده بود. به گفته او، پس از بستهشدن دروازه مکتبها و دانشگاهها، شماری از دوستهای او مجبور به ازدواج زودهنگام و اجباری شدند.
او تصریح میکند: «بعضی از همصنفیهای خودم را فامیلشان مجبور به ازدواج کرده، به این دلیل که حالا شما نه درسی میخوانید ونه پوهنتونی است، پس ازدواج کرده و حداقل تشکیل خانواده بدهید. اما زمانی که در بعضی جاها آموزشهای آنلاین آغاز شد، بیشتر خانوادهها از این تصمیمشان منصرف شدند چون حداقل امیدی برایشان پیدا شد.»
شماری از دختران میگویند که موجودیت دانشگاه و آموزشگاههای آنلاین آنان را به آینده و زندهگی امیدوار کرده است، اما آنان خواستار بازگشایی دروازههای دانشگاهها و مکاتب بهروی دختران هستند.
زحل عطایی، یکی از دختران دانشجو، میگوید: «همانند تمام دختران افغان من هم تقاضا دارم تا دروازه دانشگاهها و مکاتب را بهروی دختران باز کنند و به آنها اجازه دهند تا به تحصیلاتشان ادامه دهند، چون این وضعیت روزبهروز آمار ازدواجهای اجباری را افزایش میدهد.»
با این حال، برخی دیگر از دختران میگویند که آموزش آنلاین نمیتواند جاگزین آموزش حضوری شود.
شیبا رستمی، دانشجوی سال دوم دانشکده زبان ادبیات انگلیسی یکی از دانشگاههای دولتی است. او که باشنده اصلی ولایت دایکندی است میافزاید که عدم دسترسی به خدمات انترنتی، کمپیوتر و تفاوتهای زمانی باعث میشود که بیشتر دختران از آموزشهای آنلاین محروم بمانند.
او تصریح تاکید میکند: «آموزش آنلاین هرگز نمیتواند جای دروس حضوری را بگیرد، اما در شرایط حاضر که کاملاً از آموزش محروم شویم، باز هم بهتر است. اما مشکل اصلی این است که بیشتر نقاط کشور ما به انترنت دسترسی ندارد. مثلاً در برخی از نقاط دایکندی اصلاً تلیفون خطی کار نمیدهد، چه رسد به انترنت.» شیبا میافزاید: «از طرفی هم بیشتر خانوادهها با مشکلات اقتصادی مواجه هستند و نمیتوانند به دخترانشان کمیپوتر، تلیفونهای هوشمند و انترنت فراهم کنند.»
به گفته وی، با توجه به این وضعیت، احتمال میرود که آمار ارایه شده از سوی مسوولان دانشگاه آنلاین زن نیز واقعیت ندارد. از سویی هم، شماری از آگاهان میگویند که هر چند مشکلات اقتصادی، انترنتی و… از چالشهای عمده فراراه آموزش دختران به حساب میآید، در حال حاضر آموزش آنلاین یگانه «گزینه و راه مناسب» برای آموزش دختران افغانستان است.
بهاره عطایی، یکی از استاد دانشگاه آنلاین زن، است. او در صحبت با روزنامه ۸صبح میگوید: «دسترسی سهل و از هر مکان به آموزش، قابل دسترس بودن به تمام گروهها، بهرهگیری از تکنالوژی در آموزش و آشنایی با روشهای جدید از مزایای این نوع آموزش بوده و با توجه به عدم دسترسی به خدمات انترنتی در تمام نقاط کشور، خدمات ضعیف انترنتی و عدم امکان وصل به سیستم استاندارد آموزشی، استفاده از سیستمهای غیراستاندارد در آموزش که ضمن دشوار ساختن دسترسی به مواد آموزشی و دانلود آن، زمینه حفظ و نگهداری آن را نیز مشکل میسازد.»
طالبان در ادامه دیگر محدودیتها بر زنان و دختران بهشمول بستن دروازه مکاتب بهروی دختران بالاتر از صنف ششم، در ۲۰ دسامبر سال گذشته میلادی دروازه دانشگاهها را نیز بهروی زنان و دختران بستند. منع زنان و دختران از آموزش، تحصیل و کار از سوی طالبان همواره واکنشهای گسترده داخلی و جهانی را به همراه داشته، اما تا کنون این گروه به این واکنشها و خواستهها پاسخ مثبت نداده است.
