قلعه تاریخی غزنی که به‌نام «شهر قدیم» غزنی نیز معروف است یکی از میراث‌های فرهنگی کشور شمرده می‌شود. این قلعه تاریخی بیش از هزار سال قدامت دارد. قلعه غزنین در محدوده ۸۰ هکتار زمین در مرکز شهر غزنی و در یک ساحه مرتفع بنا شده است. این میراث فرهنگی دارای ۳۴ برج و چهار دروازه است که در یک دوره تاریخی تمام باشنده‌گان غزنی در آن سکونت داشتند.
این بنای تاریخی روزگاری مرکز فرمانروایی شاهان و امپراتوری سلسله غزنویان بود و مهد تمدن شعر و ادب فارسی به حساب می‌آمد. چنان‌که در این خطه باستانی صدها شاعر، فیلسوف و دانشمند می‌زیستند و هرکدام در رشته خود به تحقیق و تفحص می‌پرداختند.
بالاحصار تاریخی غزنی در بلندترین نقطه این قلعه تاریخی بنا شده است که در ادوار تاریخ به اهداف مختلف، بیشتر برای اهداف نظامی، مورد استفاده بوده است. به مرور زمان، این قلعه تاریخی و بالاحصار غزنی از شکوه و عظمت سابقه‌اش کاسته شده و حال به یک ویرانه شبیه شده است.
شماری از باشنده‌گان غزنی از بی‌مهری حکومت‌ها به حفظ این میراث فرهنگی و تمدنی انتقاد کرده و می‌گویند که بالاحصار غزنی حالا به بدترین وضعیت در طول دوره تاریخی‌اش رسیده است. به سخن آنان، اگر به وضعیت این بنای تاریخی توجه نشود، در آینده نزدیک اثری از آن باقی نخواهد ماند.
غزنی با داشتن گذشته پربار تاریخی در سال ۲۰۱۳ میلادی از سوی سازمان همکاری‌های اسلامی به‌عنوان «مرکز فرهنگی جهان اسلام» شناخته شد و برای بزرگداشت از این میراث مهم فرهنگی قرار بود شمار زیادی از آبده‌های تاریخی این ولایت بازسازی و مرمت شوند؛ اما حکومت پیشین از میان صدها آبده تاریخی غزنی، تنها ۳۴ آبده را بازسازی کرد و شمار زیادی از مکان‌های تاریخی این ولایت دست‌نخورده باقی مانده است. بالاحصار غزنی یکی از مکان‌های تاریخی است که مورد توجه قرار نگرفته است.
در سال‌های اخیر دوره جمهوریت، هیأت‌هایی از سوی اداره انکشاف ملی ریاست جمهوری پیشین، کار سروی بالاحصار غزنی را آغاز کردند و قرار بود یک هوتل پنج ستاره برای میزبانی از گردشگران در این منطقه ساخته شود، اما با سقوط نظام، پلان آن روی ورق باقی ماند و تطبیق نشد.
انجنیر غلام‌محمد ضیاروان، یکی از فرهنگیان غزنی، به این باور است که بالاحصار در ۴۰ سال پسین و در جریان جنگ‌های داخلی بیشترین آسیب را دیده است. او در صحبت با روزنامه 8صبح می‌گوید: «تا قبل از آغاز جنگ‌های داخلی، ساختمان‌های بالاحصار تا حدودی حفظ شده بود و به‌عنوان مرکز نظامی از آن استفاده می‌شد، اما به علت جنگ‌ها این مکان سخت آسیب دید و قسمت‌هایی از آن تخریب شد.»
با این حال، شهروندان غزنی تأکید دارند که این مکان تاریخی در یک سال پسین به‌گونه کامل از نظر افتاده است و هیچ نهادی مسوولیت حفاظت از این مکان را به عهده نمی‌گیرد و همین امر سبب نگرانی آنان از امکان تخریب کامل این بنای تاریخی شده است.
محب‌الله، یکی از باشنده‌گان شهر قدیم غزنی است. او در نزدیکی بالاحصار زنده‌گی می‌کند و چشم‌دیدش را از بالاحصار غزنی این‌گونه بیان می‌کند: «تا یک سال پیش و تا روز سقوط نظام هم در این مکان عساکر اردوی ملی موجود بودند و به کسی اجازه داده نمی‌شد که بدون اجازه به بالاحصار بالا شود، اما متأسفانه حالا بالاحصار به محل زیست معتادان مواد مخدر و جای بازی کودکان مبدل شده است.» این باشنده غزنی می‌افزاید: «حتا دروازه‌ها و چوب‌های بالاحصار را مردم برده و اگر همین قسم ادامه یابد، شاید تا مدت کوتاهی تنها نام بالاحصار باقی بماند و خلاص.»
باشنده‌گان غزنی همچنان وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان را به بی‌توجهی و ناتوانی در حفظ و نگهداشت میراث‌های فرهنگی متهم کرده، می‌گویند که این وزارت در انجام کارهایش کوتاهی کرده است. احمد (مستعار) نماینده اهالی یکی از مسجدهای شهر قدیم غزنی است. او در صحبت با روزنامه 8صبح می‌گوید: «در یک سال گذشته ما سه بار به ولایت و ریاست اطلاعات و فرهنگ طالبان در غزنی رفتیم و نگرانی خود را شریک ساختیم که برج‌های تاریخی شهر قدیم و بالاحصار در وضعیت بدی قرار دارد و باید توجه شود، اما کسی به خواست ما توجه نکرد.»
به گفته شهروندان غزنی، در کنار بالاحصار، شهر قدیم غزنی نیز از وضعیت خوبی برخوردار نیست و در چند سال گذشته به علت رویدادهای طبیعی و بارنده‌گی‌ها، از میان ۳۴ برج تاریخی این مکان، پنج برج آن فروریخته و اگر در حفظ و نگهداشت این بنای تاریخی توجه نشود، امکان تخریب بیشتر این قلعه تاریخی وجود دارد.
گفتنی است که قلعه تاریخی غزنی دارای ۱۴ گذر و مسجد است. هم‌اکنون نزدیک به ۵۰۰ خانواده در این مکان زنده‌گی می‌کنند.
