بانک تیزیمیده بیتمس یره؛ کابل بانکده نیمه‌لر بۉله‌یپتی؟
امین کاوه
۸صبح گزېته‌سی طالبان نظارتی آستیده‌گی افغانستان مرکزی بانکی‌نینگ کابل بانک بۉییچه کېینگی نظارت تېکشیرووی حساباتیدن نسخه آلدی. اوشبو حسابات بانکده باشقروو، ایچکی نظارت، بانک قاعده‌لریگه رعایه قیلیش و توزه‌تیش چاره‌لرینی عملگه آشیریش ساحه‌لریده معمالر دوام اېته‌یاتگنینی آچیب بېره‌دی. حسابات نتیجه‌لری کابل بانکده‌گی معمالر‌نینگ مهم قِسمی هنوزگچه حل اېتیلمه‌گنینی کۉرسه‌ته‌دی. مشتری‌لر معامله‌لرینی نظارت قیلیشده‌گی ضعیفلیکلر، خزینه‌لرنی باشقریشده‌گی کمچیلیکلر، مینگلب فعال بۉلمه‌گن حسابلر‌نینگ سقلنیب قالیشی، بانک قاعده‌لری‌نینگ بوزیلیشی، ملَکه‌لی خادملر یېتیشمسلیگی، درآمدلر‌نینگ اساسا خدمت حقلری و کمیسیونلرگه تیه‌نیشی همده نقدلیک انقراضیگه قرشی کوره‌شیش اوچون عملی تیّارگرلیک موجودلیگی اثباتلنمه‌گنی اوشبو بانک‌نینگ اساسی معمالری جمله‌سیدن دیر.
حساباتگه کۉره، کابل بانک تېکشیروو دوری یکونیگه قدَر بېلگیلنگن اجرا و توزه‌تیش شرطلری‌نینگ ۴۲،۹۶ فایزینی عملگه آشیرگن. اوشبو شرطلر‌نینگ بجریلیش درجه‌سی سرمایه یېترلیلیگی بۉییچه ۱۶ فایز، سرمایه‌لر صفتی بۉییچه ۲۸،۵۷ فایز، باشقروو بۉییچه ۶۲،۵ فایز، درآمدلر بۉییچه ۴۹،۳۸ فایز و نقدلیک بۉییچه ۵۸،۳۳ فایزنی تشکیل اېتگن. اَیریم مهم ساحه‌لرده بجریلیش درجه‌سی پست بۉلیشیگه قره‌مه‌ی، حساباتده شرطلر‌نینگ عمومی بجریلیش حالتی «یخشی» دېب بهالنگن.
اوشبو تېکشیروو اساسا کابل بانک‌نینگ ۲۰۲۴-ییل‌نینگ اوچینچی چاره‌گی آخریگچه، یعنی ۱۴۰۳-هجری ییل‌نینگ میزان آییگچه بۉلگن مالیوی فعالیتی، ییللیک رېجه‌لری و معیاری کۉرسه‌تکیچلرینی قمره‌ب آله‌دی. بیراق نماینده‌لیکلرده کوتیلمه‌گن تېکشیروولر اۉتکزیش و شکایتلرنی کوزه‌تیب باریش جریانی ۱۴۰۳-هجری ییل‌نینگ قوس آییگچه، یعنی ۲۰۲۴-ییل نوامبر و دسمبر آیلریگچه دوام اېتگن.
حساباتده قید اېتیلیشیچه، ۲۰۲۴-ییلگی نظارت دوریده انیقلنگن قانون و معیاری قاعده‌بوزرلیکلر‌نینگ جمعی ۱۰ ته حالتیدن اوچته‌سی برطرف اېتیلگن، قالگن یېتّیته‌سی اېسه هنوز سقلنیب قالگن. بوندن تشقری، سرمایه یېترلیلیگی، بانک تیزیمینی ینگیلش، فعال بۉلمه‌گن حسابلرنی باشقریش، سیاست حجتلرینی ترجمه قیلیش و تصدیقلش همده بانک‌نینگ تشکیلی توزیلمه‌سینی یکونلش بیلن باغلیق بیر قطار توزه‌تیش چاره‌لری هم تۉلیق عملگه آشیریلمه‌گن.
معاملهلرنی نظارت قیلیش و خزینه‌لرنی باشقریشده‌گی کمچیلیکلر
حساباتگه کۉره، کابل بانک نماینده‌لیکلریده ایچکی نظارت تیزیمی همده عملیاتی قاعده‌بوزرلیکلرنی کۉریب چیقیش بیلن باغلیق ضعیفلیکلر هنوز موجود. طالبان نظارتی آستیده‌گی مرکزی بانک‌نینگ ۱۴۰۳-هجری ییل ۶-قوس سنه‌سیده اۉتکزگن تېکشیرووی نتیجه‌لری کابل بانک‌نینگ اَیریم نماینده‌لیکلریده‌گی خوفسیزلیک واسطه‌لری و معاملهلرنی نظارت قیلیش اصوللری کوتیلگن ستندردلرگه ماس کېلمه‌گنینی کۉرسه‌ته‌دی.
حساباتده اَیتیلیشیچه، اَیریم نماینده‌لیکلرده، جمله‌دن، مزارشریف مرکزی نماینده‌لیگی و اوشبو شهرده‌گی بیرینچی نماینده‌لیکده خوفسیزلیک کامره‌لری‌نینگ صفتی نقد پولنینگ تورینی انیقلش اوچون یېترلی بۉلمه‌گن. اَیریم خزینه‌لرده اېسه کوزه‌توو کامره‌لری عموماً بۉلمه‌گن یاکه اولر تۉلیق روشده، ۲۴ ساعت دوامیده ایشله‌مه‌گن. پامیر فرقه‌سی نماینده‌لیگی و بدخشان‌نینگ فیض‌آباد نماینده‌لیگی اوشبو کمچیلیکلر قید اېتیلگن جایلر قطاریگه کیره‌دی.
شونینگدېک، بانک سیاستیده خوفسیزلیک کامره‌لری ایش وقتی دوامیده همده برق انرژیسی موجود بۉلگنیده ۲۴ ساعت فعال بۉلیشی بېلگیلنگن. کسّه، آرشیف، معلوماتلر مرکزی، کیریش اېشیگی و باشقه مهم بۉلیملرگه تېگیشلی کامره‌لر دایمی روشده ایشلب توریشی کېره‌ک. بو اوشبو حدودلرده خوفسیزلیک نظارتینی ثمره‌لی عملگه آشیریش اوچون ضرور.
حساباتده قید اېتیلیشیچه، کابل بانک‌نینگ اَیریم نماینده‌لیکلری کسّه‌لرنی باشقریش و نظارت قیلیش بیلن باغلیق معمالرگه دوچ کېلماقده. حساباتگه کۉره، بو معمالر اَیریم نماینده‌لیکلرده کسّه حساب دفتری‌نینگ یۉقلیگی، صرافلر اۉرته‌سیده‌گی معامله‌لرنینگ منتظم قید اېتیلمسلیگی، اَیریم پول باغله‌ملریده مخصوص تسمه‌لر‌نینگ یۉقلیگی، بعضی حاللرده خزینه‌لر‌نینگ اوچ کیشیلیک کمیسیون اشتراکیسیز آچیلیشی و یاپیلیشی، مزارشریف نماینده‌لیگیده‌گی خزینه‌‌نینگ ناقوله‌ی جایلشگنی همده اَیریم نماینده‌لیکلرده بېلگیلنگن معیاردن آرتیق نقد پول سقلنیشینی اۉز ایچیگه آله‌دی.
حساباتگه کۉره، حالتلردن بیریده نیمروز نماینده‌لیگی خزینه‌سیده‌گی پول مقداری ۱۹،۹ میلیون افغانی دېب قید اېتیلگن، و حالان‌که، اوشبو نماینده‌لیکده سقلشگه رخصت اېتیلگن نقد پولنینگ اېنگ یوقاری مقداری ۱۰ میلیون افغانینی تشکیل اېتگن.
شونینگدېک، کارته نو نماینده‌لیگیده ایکّی مینگ ۱۰۰ افغانی مقداریده ایکّی تامانله‌مه یاکه یراقسیز پول انیقلنگن. اَیریم نماینده‌لیکلرده عیاللر اوچون علیحده جای‌نینگ یۉقلیگی و عیال خادملر یېتیشمسلیگی هم طالبان نظارتی آستیده‌گی مرکزی بانک حساباتیده قید اېتیلگن باشقه معمالردندیر.
حساباتگه کۉره، کابل بانک‌نینگ ایچکی اودیت باشقرمه‌سی ۲۰۲۴-ییلده جمعی ۳۰ ته مخصوص تېکشیروو اۉتکزگن. اوشبو تېکشیروولر مزاجلر اشتراکیسیز اولر‌نینگ حسابلریدن پول یېچیب آلیش، خزینه‌ده‌گی پول یېتیشماوچیلیگی، حسابلر‌نینگ پول یېچیب آلیش اوچون یاپیلگن حالتینی بېکار قیلیش، کۉرسه‌تیلگن مبلغدن کم پول تۉله‌ش و مزاجلر حسابلریدن پول اۉتکزیش کبی مسأله‌لرنی قمره‌ب آلگن.
PRB کمپنیسی حسابیدن بېش میلیون افغانیدن آرتیق مبلغ اۉزلشتیریلگن
حساباتده کېلتیریلگن مهم ایشلردن بیری کابل بانکده‌گی PRB کمپنیسی حسابیدن بېش میلیون ۱۷۳ مینگ افغانی‌نینگ اۉزلشتیریلیشی بیلن باغلیق. حساباتگه کۉره، اوشبو حادثه ۲۰۱۳-ییلدن آلدین کابل بانک‌نینگ اوچ نفر خادیمی و مذکور کمپنی‌نینگ بیر خادیمی اشتراکیده صادر اېتیلگن.
تېکشیریلگن حجتلرگه کۉره، ۲۰۲۱-ییلده اوچ باسقیچلی محکمه‌لر قراری چیقریلگنیدن سۉنگ، بانک طلب قیلینگن پولنینگ ۵۰ فایزینی، یعنی تخمیناً ۲،۵ میلیون افغانینی کمپنی حسابیگه تۉله‌گن. قالگن ۵۰ فایزنی تۉله‌ش اېسه مذکور قرارگه موافق کمپنی ذمّه‌سیگه یوکله‌تیلگن اېدی.
طالبان نظارتی آستیده‌گی مرکزی بانک‌نینگ نظارت حساباتیده اَیتیلیشیچه، کابل بانک قالگن مبلغنی قَیتریب آلیش و بو باره‌ده مرکزی بانککه حسابات بېریش اوچون هېچ قنده‌ی چاره کۉرمه‌گن. حساباتگه کۉره، اوشبو ایشگه علاقه‌دار شخصلر سکّیز ییلگه آزادلیکدن محروم اېتیلگن اېدی.
ییللیک رېجه‌‌نینگ تۉلیق بجریلمه‌گنی و نظارت صلاحیتی‌نینگ چېکلنگنلیگی
حساباتده اَیتیلیشیچه، ۲۰۲۴-ییلده کابل بانک ایچکی اودیت باشقرمه‌سی‌نینگ رېجه‌لشتیریلگن ایشلری بیلن عملده بجریلگن ایشلر اۉرته‌سیده تفاوت موجود بۉلگن. حساباتگه کۉره، باشقرمه‌لر و باش باشقرمه‌لر اوچون رېجه‌لشتیریلگن ۱۸ ته کېنگ قمراولی تېکشیروودن ۱۵ ته سی اۉتکزیلگن. شونینگدېک، نماینده‌لیکلرده اۉتکزیلیشی رېجه‌لشتیریلگن ۵۴ ته کوتیلمه‌گن تېکشیروودن فقط ۳۰ ته سی عملگه آشیریلگن. طالبان نظارتی آستیده‌گی مرکزی بانک معلوماتیگه کۉره، مالیوی حسابات بېریش ساحه‌سیده هم مالیه و محاسبه باشقرمه‌سی‌نینگ حسابات تیّارلش فعالیتی بۉییچه علیحده تېکشیروو اۉتکزیلمه‌گن. نتیجه‌ده، اوشبو یۉنه‌لیش بۉییچه باشقروو کېنگشی و کوزه‌توو کېنگشیگه علیحده حسابات تقدیم اېتیلمه‌گن.
شونینگدېک، حساباتده ایچکی تیکشیروو باشقرمه‌سی عمومی حساباتلرده اَیریم سیاستلر‌نینگ ثمره‌دارلیگیگه قیسقه‌چه تۉخته‌لگن بۉلسه-ده، بانک‌نینگ برچه سیاستلری ثمره‌دارلیگینی علیحده و کېنگ قمراولی طرزده بهاله‌مه‌گنلیگی قید اېتیلگن. بوندن تشقری، آخرگی مرته ۱۳۹۸-هجری ییل ۱۰-همه‌لده تصدیقلنگن ایچکی تیکشیروو کمیته‌سی نظامی تېکشیروو اۉتکزیلگن وقتگچه قَیته کۉریب چیقیلمه‌گن. کابل بانک ینگی ایچکی تیکشیروو اصوللرینی اۉرگه‌تیش اوچون اکادمیک مؤسسه‌لر بیلن هم شرطنامه توزمه‌گن. حساباتده، شونینگدېک، ایچکی اودیت بۉلیمی طالبان نظارتی آستیده‌گی مرکزی بانک‌نینگ قانونلری، قاعده‌لری و باشقه کۉرسه‌تمه‌لری بجریلیشینی تېکشیریش بۉییچه ضرور تېکشیروولرنی اۉتکزه آلمه‌گنی تأکیدلنگن.
سرمایه یېترلیلیگی؛ اۉسیش رېجه‌سی و سرمایه کیریتیش چاره‌لری تۉلیق عملگه آشیریلمه‌گن
سرمایه یېترلیلیگی کابل بانک‌نینگ اېنگ ضعیف یۉنه‌لیشلریدن بیری صفتیده کۉرسه‌تیلگن. عموملشتیرووچی جدولگه کۉره، اوشبو ساحه‌ده‌گی توزه‌تیش شرطلری‌نینگ اتیگی ۱۶ فایزی بجریلگن و اونینگ حالتی «جوده ضعیف» دېب بهالنگن.
مذکور تشکیلات‌نینگ رسمی خطیده بانک سرمایه‌لری‌نینگ اۉسیشیگه ماس روشده سرمایه‌نی آشیریش رېجه‌سینی ایشلب چیقیش و فوق العاده وضعیتلرده سرمایه کیریتیش بۉییچه احتیاط چاره‌لرینی اۉز ایچیگه آلگن رېجه‌نی قَیته کۉریب چیقیش بجریلمه‌گن توزه‌تیش چاره‌لری صفتیده قید اېتیلگن.
حساباتده ۲۰۱۹–۲۰۲۳-ییللر اوچون سرمایه‌نینگ امانتلر اۉسیشیگه نسبتی همده توکلچیلیک درجه‌سیگه قره‌ب ماسلشتیریلگن امانت‌لرگه نسبتاً سرمایه اۉسیشی کۉرسه‌تکیچلری تېکشیریلگنی، بیراق ۲۰۲۴-ییل اوچون اوشبو کۉرسه‌تکیچلر تحلیل قیلینمه‌گنی تأکیدلنگن.
حساباتده کېلتیریلگن رقملرگه کۉره، ۲۰۱۹-ییلده توکلچیلیک درجه‌سیگه قره‌ب ماسلشتیریلگن بایلیکلرگه نسبتاً سرمایه یېترلیلیگی ۴۵ فایزنی تشکیل اېتگن، ۲۰۲۳-ییلده اېسه اوشبو کۉرسه‌تکیچ ۲۷۵ فایز دېب قید اېتیلگن. بیراق ۲۰۲۴-ییلگه عاید کۉرسه‌تکیچ تحلیل قیلینمه‌گن و شو سببلی سرمایه اۉسیشی رېجه‌سینی بهالش اوچون ضرور تحلیل عملگه آشیریلمه‌گن.
طالبان نظارتی آستیده‌گی مرکزی بانک، شونینگدېک، فوق العاده وضعیتلرده سرمایه کیریتیش رېجه‌سی‌نینگ قَیته کۉریب چیقیلمه‌گنی باره‌سیده‌گی کمچیلیکلرنی تنقید قیلگن. حساباتگه موافق، اوشبو رېجه‌ده فوق العاده وضعیتلرده کیریتیلیشی کېره‌ک بۉلگن کپیته‌ل‌نینگ منبعسی و مقداری یېترلیچه انیقلشتیریلمه‌گن، اکسیه‌دارلردن کپیته‌ل بیلن تأمینلش بۉییچه یازمه مجبوریت هم آلینمه‌گن. بوندن تشقری، بانک سرمایه‌سیگه تأثیر کۉرسه‌تیشی ممکن بۉلگن تورلی سناریولر تۉلیق تحلیل قیلینمه‌گن.
حساباتده سرمایه یېترلیلیگی بۉییچه تحلیلی‌نینگ یکونلنمه‌گنی هم تنقید قیلینگن. حساباتگه کۉره، بو تحلیل بانک‌نینگ ناقوله‌ی مالیوی شرایطلر و احتمالی ضربه‌لرگه قرشی توریش قابلیتینی بهالش واسطه‌لریدن بیریدیر. اوشبو تحلیل‌نینگ تۉلیق اېمسلیگی کابل بانک‌نینگ مالیوی باسیملرگه برداش بېریش امکانیتینی انیق بهالشنی قیینلشتیره‌دی.
اولوشلر صفتی و بانک‌نینگ حل اېتیلمه‌گن طلبنامه‌لری
حساباتده اولوشلر صفتی توزه‌تیش شرطلری‌نینگ ۲۸،۵۷ فایزی بجریلگنی سببلی کابل بانک‌نینگ ضعیف یۉنه‌لیشلریدن بیری صفتیده بهالنگن. حسابات نتیجه‌لریگه کۉره، بانک مسؤوللری تۉغریدن-تۉغری کریدیتلرنی تېگیشلی ترتیبده کۉریب چیقیش بۉییچه یېترلی حجتلرنی تقدیم اېته آلمه‌گن. اوشبو کریدیتلر تېکشیروو وقتیگچه حساب-کتاب قیلینمه‌گن و بانک بلانسیده عکس اېتیشده دوام اېتگن.
حسابات‌نینگ باشقه بیر قِسمیده چیقریلگن کریدیت کارت‌لری‌نینگ قالگن بلانسیدن کېلیب چیققن طلبنامه‌لر هم تیلگه آلینگن. توزه‌تیش شرطلریدن بیریگه کۉره، بانک کریدیت کارت‌لریده‌گی قالگن مبلغلرنی اولر‌نینگ اېگه‌لریدن اوندیریب، حساب-کتابنی یکونلشی کېره‌ک اېدی. بیراق بو چاره تېکشیروو وقتیگچه عملگه آشیریلمه‌گن.
PRB کمپنیسی حسابیدن مبلغ اۉزلشتیریلیشی و بانک مسؤوللری‌نینگ قالگن مبلغنی قَیتریب آلیش اوچون چاره کۉرمه‌گنی هم حساباتده طلبنامه‌لرنی اوندیریش همده تېگیشلی محکمه قرارلرینی اجرا اېتیشده‌گی ضعیفلیکلر صفتیده کۉرسه‌تیلگن.
فعال بۉلمه‌گن حسابلر؛ مینگلب حسابلر هنوز بانک بلانسیده
طالبان حکمرانلیگی آستیده‌گی مرکزی بانک حساباتیده کۉتریلگن مهم تشویشلردن بیری مزاجلر‌نینگ فعال بۉلمه‌گن حسابلریگه تېگیشلی مبلغلر‌نینگ افغانستان مرکزی بانکیگه اۉتکزیلمه‌گنیدیر. حساباتگه کۉره، کابل بانکده حرکتسیز حسابلرنی باشقریش و اولرده‌گی مبلغلرنی مرکزی بانککه اۉتکزیش بۉییچه انیق سیاست موجود، بیراق اوشبو طلبنی عملده بجریش یکونلنمه‌گن. حساباتگه کۉره، تخمیناً ۱۲ مینگ ۵۰۰ ته فعال بۉلمه‌گن حساب بانک بلانسیده قالگن. اوشبو حسابلر‌نینگ ۲۸۷ مینگ ۵۰۴ امریکا دالریگه تېنگ مبلغلری ۲۰۲۴-ییل ۱۰-سپتمبرده معاملهلرنی عملگه آشیریش ممکن بۉلمه‌گن، یعنی «Inoperative»مقامیگه اۉتکزیلگن، بیراق مرکزی بانک حسابیگه اۉتکزیلمه‌گن.
حساباتده بوندن تشقری، ۱۰۱ مینگ ۵۸۶ امریکا دالریگه تېنگ مبلغ سقلنگن ینه ۸ مینگ ۲۱۱ ته فعال بۉلمه‌گن حساب هم بانک بلانسیده قالگنلیگی قید اېتیلگن. حساباتده توشونتیریلیشیچه، مزاجلر‌نینگ ۱۸ ته حسابیگه تېگیشلی ۵۳،۸۱ افغانی بانک تیزیمیده‌گی اۉزگریش سببلی فعال بۉلمه‌گن حالتده قالگن، قالگن مبلغلر اېسه باشقه مزاجلر‌نینگ حسابلریگه تېگیشلی.
حساباتگه کۉره، مبلغلرنی اۉتکزمسلیک بیلن بیر قطارده، بانک حرکتسیز حسابلرنی قَیته فعاللشتیریش جریانیده خادملر تامانیدن سوءاستعمال و اۉزلشتیریش حالتلری‌نینگ آلدینی آلیش اوچون کۉرگن چاره‌لری حقیده هم معلومات بېریلگن.
حساباتگه موافق، بانک ۱۴۰۳-هجری ییل ۱۱-ثورده‌گی ۶۱-سانلی خطی آرقه‌لی مرکزی معامله‌لر باشقرمه‌لر و نماینده‌لیکلر رهبریتیگه صفر یاکه ۱۰۰ افغانیدن آرتیق قالدیققه اېگه فعال بۉلمه‌گن حسابلرنی حرکتسیز حالتده سقلشنی بویورگن. مشتری‌لر‌نینگ حسابلرینی قَیته فعاللشتیریش اېسه مشتری حقیده‌گی معلوماتلرنی ینگیلش اوچون KYC شکلی تۉلدیریلگنیدن همده نماینده‌لیک مدیری، معامله باشقرمه باشلیغی و باشقروو کېنگشی‌نینگ راضیلیگی آلینگنیدن کېین عملگه آشیریلیشی کېره‌ک اېدی.
اوشبو احتیاط چاره‌لریگه قره‌مه‌ی، آلتی آیدن آرتیق وقت دوامیده فعال بۉلمه‌گن حسابلرده قالگن مبلغلرنی اۉتکزیش طلبی هنوز تۉلیق بجریلمه‌گن.
مرکزی تیزیمنی ینگیلش؛ اېسکیرگن اسکونه و دستوری تأمینات
نظارت حساباتیده کابل بانک‌نینگ بانک تیزیمی اسکونه و دستوری تأمیناتی‌نینگ ینگیلنمه‌گنی تنقید قیلینگن. رسمی خطگه کۉره، بانک فایده‌لنه‌یاتگن اسکونه و دستوری تأمینات‌نینگ اقتصادی خدمت مدتی ۲۰۱۴-ییل آخریده توگه‌گن. شونگه قره‌مه‌ی، نظارت دوریده اوشبو اسکونه‌لر ینگیلنمه‌گن، بانک‌نینگ ینگی مرکزی تیزیمی لایحه‌سی بۉییچه داوطلبلیک جریانی هم یکونلنمه‌گن.
حساباتگه کۉره، بانک مسؤوللری بانک تیزیمینی ینگیلش بۉییچه خرید جریانینی تېزلشتیریشده همکارلیک سۉره‌ب، ۱۴۰۳-هجری ییل ۲۶-سرطان سنه‌سیده‌گی ۲۴۴۰-سانلی و ۲۷-حمل سنه‌سیده‌گی ۵۱۲-سانلی خطلر آرقه‌لی مالیه وزیرلیگیگه مراجعت قیلگن. بیراق نظارت دوری یکونیگه قدَر بو باره‌ده عملی ایشلر باشلنمه‌گن.
بانک سیاستلری؛ تۉلیق ترجمه قیلینمه‌گن، تصدیقلنمه‌گن و قَیته کۉریب چیقیش کېچیکتیریلگن
حساباتده قید اېتیلگن ینه بیر معما بانک سیاستلرینی ترجمه قیلیش، قَیته کۉریب چیقیش و تصدیقلشده‌گی کمچیلیکلردیر. جایلرده اۉتکزیلگن نظارت نتیجه‌لریگه کۉره، بانک‌نینگ برچه سیاستلری مملکت‌نینگ رسمی تیللریدن بیریگه ترجمه قیلینیشی کېره‌ک. بیراق اَیریم سیاستلر‌نینگ حالتی اوشبو طلبگه ماس کېلمه‌گن.
حساباتگه کۉره، پول یوویش و تروریزمنی مالیه‌لشتیریش‌نینگ آلدینی آلیش سیاستی همده قانون و قاعده‌لرگه رعایه قیلیش سیاستی ۱۴۰۳-هجری ییلده قَیته کۉریب چیقیلگن. بیراق اولر‌نینگ ترجمه قیلینگن نسخه‌لری ۱۴۰۲-هجری ییلگه تېگیشلی بۉلیب، کوزه‌توو کېنگشی تامانیدن تصدیقلنمه‌گن.
شونینگدېک، مالیوی حساب-کتابلر باشقرمه‌سی سیاستی و ترتیب-قاعده‌لری‌نینگ ترجمه قیلینگن نسخه‌لری، توکلچیلیکلر باشقرمه‌سی سیاستی همده عملیات آمریتی سیاستی ۱۴۰۳-هجری ییلده کوزه‌توو کېنگشی تامانیدن تصدیقلنمه‌گن. اخبارات تکنالوژی‌لری سیاستی هم شو ییلی قَیته کۉریب چیقیلمه‌گن و اونینگ ترجمه قیلینگن نسخه‌سی کوزه‌توو کېنگشی تامانیدن تصدیقلنمه‌گن.
حسابات‌نینگ باشقه بیر قِسمیده منفعتلر تۉقنه‌شووی، اولوشلر و مجبوریتلرنی باشقریش همده یخشی باشقروو سیاستلری مملکت‌نینگ رسمی تیللریدن بیریگه ترجمه قیلینمه‌گنی قید اېتیلگن. بوندن تشقری، قانون و قاعده‌لرگه رعایه قیلیش باشقرمه‌سی سیاستی ۱۴۰۳-هجری ییلده قَیته کۉریب چیقیلمه‌گن و اونینگ ترجمه قیلینگن نسخه‌سی هم موجود بۉلمه‌گن.
کدرلر بۉلیمی؛ ۱۴ ته بۉش ایش اۉرنی و خادملر‌نینگ حجتلرینی تۉلدیریشده‌گی کمچیلیکلر
حساباتده کابل بانک‌نینگ تورلی بۉلیملریده ۱۴ ته بۉش ایش اۉرنی موجودلیگی معلوم قیلینگن. اوشبو بۉش ایش ا‌ۉرینلری کریدیتلر، توکلچیلیکلرنی باشقریش، ایچکی اودیت، اخبارات تکنالوژی‌لری، قانون و قاعده‌لرگه رعایه قیلیش، مالیه همده اسلامی بانک ایشی بۉلیملریگه تېگیشلی بۉلگن.
حساباتده ملَکه‌لی خادملر یېتیشمسلیگیدن تشقری، کابل بانک‌نینگ اَیریم خادملرینی ایشگه قبول قیلیشگه عاید حجتلر هم تۉلیق اېمسلیگی قید اېتیلگن. نظارت نتیجه‌لریگه کۉره، مالیه باشقرمه‌سی رهبری‌نینگ اۉرین‌باسری و باشقروو کېنگشی رئیسی اۉرین‌باسری‌نینگ کاتبیگه تېگیشلی شخصی حجتلر تۉپلمیده ایشلش رخصت‌نامه‌سی، طبی معلوماتنامه همده محکمه‌لنمه‌گنلیک حقیده‌گی حجت بۉلمه‌گن. شونینگدېک، تېکشیریلگن نمونه‌لردن بیریده عملیات آمری اۉرین‌باسری‌نینگ شخصی حجتلر تۉپلمیده ایشلش رخصت‌نامه‌سی موجود بۉلمه‌گن.
حساباتگه کۉره، کابل بانک‌نینگ توکلچیلیکلرنی باشقریش بۉلیمیده ۲۰۲۴-ییل اوچون ایش رېجه‌سی تیّارلنیب، تصدیقلنگن. کریدیت، معامله و بازار توکلچیلیکلری هم بهالنگن. بیراق کمچیلیکلر باسیملری ترتیب-تعاملینی عملگه آشیریشده کمچیلیکلر موجود بۉلگن.
حساباتده کابل بانک‌نینگ حقوقی مصلحتچیلیک بۉلیمیده کېنگ قمراولی ترتیب-تعامل و ییللیک ایش رېجه‌سی موجود اېمسلیگی قید اېتیلگن. شو سببلی اوشبو بۉلیم فعالیتینی تشکیل اېتیش اوچون کېنگ قمراولی ترتیب-تعامل و ییللیک ایش رېجه‌سینی ایشلب چیقیش همده تصدیقلشگه عاید طلب تېکشیروو اۉتکزیلگن وقتگچه بجریلمه‌گن.
نقدلیک؛ کۉرسه‌تکیچلر معیاریده، بیراق فوق العاده وضعیتلرگه تیّارگرلیک اثباتلنمه‌گن
نقدلیک مسأله‌سیده حسابات ایکّی خیل منظره‌نی کۉرسه‌ته‌دی. بیر تاماندن، ۱۴۰۳-هجری ییل‌نینگ اسد آییده‌گی کېینگی نظارت حساباتیده بانک‌نینگ برچه نقدلیک کۉرسه‌تکیچلری معیاری چېگره‌لردن یوقاری بۉلگن و بو حالت تېگیشلی طلبگه رعایه اېتیلگنی صفتیده بهالنگن. باشقه تاماندن اېسه، بانک احتمالی نقدلیک انقراضیگه قرشی عملی تیّارگرلیگی بارلیگینی اثباتله‌ی آلمه‌گن.
کابل بانک مسؤوللری حاضرگچه نقدلیک بۉییچه فوق العاده چاره‌لر رېجه‌سینی ایشگه توشیریش ضرورتینی توغدیره‌دیگن وضعیت یوزه‌گه کېلمه‌گنینی بیلدیرگن. بیراق نظارت ارگانی بانک اوشبو رېجه‌ده کۉزده توتیلگن منبعلرنی سیناودن اۉتکزیشی شرطلیگینی تأکیدله‌گن.
بانک نقدلیک یېتیشماوچیلیگینی قاپلش‌نینگ احتمالی منبعلری صفتیده باشقه بانکلر‌نینگ کریدیت چیزیغ‌لریدن فایده‌لنیش، مرکزی بانکدن قرض آلیش و اولوشلرنی ساتیشنی کۉرسه‌تگن. شونگه قره‌مه‌ی، فوق العاده وضعیتلرده اوشبو منبعلردن حقیقتاً هم فایده‌لنیش ممکنلیگینی انیقلش اوچون اولر سیناودن اۉتکزیلمه‌گن.
درآمدلیلیک و درآمدلر ترکیبی؛ ۸۴ فایزلی قره‌ملیک خدمت حقلری و کمیسیونلرگه باغلیق
نظارت حساباتیده بانک‌نینگ باشقرمه‌لری، بۉلیملری و نماینده‌لیکلری اوچون علیحده بودجه‌لر موجود اېمسلیگی تنقید قیلینگن. نتیجه‌لرگه کۉره، بانک‌نینگ ییللیک بودجه‌سی عمومی طرزده توزیلیب، تصدیقلنگن، هر بیر بۉلیم اوچون علیحده ایشلب چیقیلمه‌گن.
بانک جوابیده اخبارات تکنالوژی‌لریگه بۉلگن احتیاجلر اخبارات تکنالوژی‌لری باشقرمه‌سی، قرطاسیه بویوملریگه بۉلگن احتیاجلر اېسه عملیات آمریتی تامانیدن شکللنتیریلیشی اَیتیلگن. بیراق نظارت گروهی احتیاجلرنی رېجه‌لشتیریش‌نینگ بیرته آمریت قۉلیده مرکزلشتیریلیشی بۉلیملر اۉرته‌سیده‌گی قره‌ملیکنی آشیریشی و خرجتلرنی انیق حسابلشگه تۉسقینلیک قیلیشی ممکنلیگینی تأکیدله‌گن.
درآمدلر بۉییچه خدمت حقلری و کمیسیونلرگه یوقاری درجه‌ده تیه‌نیش حساباتده‌گی اساسی تشویشلردن بیریدیر. ۲۰۲۴-ییلده خدمت حقلری و کمیسیونلردن آلینیشی کوتیلگن درآمد تخمیناً ۶۳۵ میلیون افغانینی تشکیل اېتگن بۉلسه، فایزلردن آلینیشی کوتیلگن درآمد اتیگی ۲۷۵ مینگ افغانی دېب قید اېتیلگن.
حساباتده خدمت حقلری و کمیسیونلر‌نینگ جمعی پیشبینلیک قیلینگن درآمدلرده‌گی اولوشی تخمیناً ۸۴ فایز، فایزلی درآمدلر‌نینگ اولوشی اېسه ۰،۳۴ فایز اېکنی کۉرسه‌تیلگن. شو اساسده بانککه درآمدلیلیکنی آشیریش بۉییچه کېنگ قمراولی رېجه ایشلب چیقیش، باشقه منبعلردن، خصوصاً، محلی و خارجی بانکلرده‌گی مدتلی امانتلردن آلینه‌دیگن درآمدلرنی کۉپه‌یتیریش امکانیتلرینی اۉرگنیش وظیفه‌سی یوکله‌تیلگن. بیراق اوشبو توصیه تۉلیق بجریلمه‌گن.
مالیوی کوزه‌توولر و عملده‌گی نتیجه‌لر اۉرته‌سیده‌گی تفاوت
حساباتده بانک‌نینگ ۲۰۲۴-ییل سپتمبر آییگچه بۉلگن عملیات نتیجه‌لری دستلبکی پیش‌بینلیک‌لردن سېزیلرلی درجه‌ده فرق قیلگنی قید اېتیلگن. حساباتگه کۉره، بانک‌نینگ عملیات درآمدی ۷۸۷ میلیون افغانی، عملیات خرجتلری ۵۴۶ میلیون افغانی، قید اېتیلگن فایده‌سی اېسه ۱۹۳ میلیون افغانینی تشکیل اېتگن. و حالان‌که، ییللیک رېجه‌ده ۲۴،۵ میلیون افغانی ضرر کۉریلیشی پیشبینلیک قیلینگن اېدی.
طالبان نظارتی آستیده‌گی مرکزی بانک اۉشه وقتده مالیوی ییل حلی یکونلنمه‌گنی و کېلتیریلگن رقملر یکونی اېمسلیگینی اېسله‌تگن. شو سببلی پیشبینلیک بیلن عملده‌گی نتیجه‌لر اۉرته‌سیده‌گی تفاوت بانک‌نینگ مالیوی پیش‌بینلیکلری قنچه‌لیک انیق توزیلیشینی ینه‌ده چوقورراق تېکشیریش ضرورلیگینی کۉرسه‌ته‌دی.
دولت معاشلری بۉییچه کمیشنلردن اوندیریلمه‌گن مبلغلر؛ ۱۴،۳ میلیون افغانی قالگن
حساباتده اعتبار قره‌تیلگن ینه بیر مسأله دولت معاشلرینی تۉله‌ش بۉییچه کمیشنلردن کېلیب چیققن و بیر نېچه ییل دوامیده بانک‌نینگ اوندیریلیشی لازم بۉلگن حسابلریده قالیب کېتگن مبلغلردیر. حساباتگه کۉره، دولت معاشلری بۉییچه جمعی ۲۳ میلیون افغانی کمیشندن ۸،۷ میلیون افغانی ۱۴۰۲-هجری ییل ۹-همه‌لده اولوشدارلر عمومی ییغیلیشی قراریگه موافق، قیمتی ۳۱۰ میلیون افغانی بۉلگن وقتینچه تۉخته‌تیلگن بانک حسابلریدن چېگیریب آلینیب، اوندیریلیشی لازم بۉلگن کمیشنلر حسابیگه اۉتکزیلگن. بیراق قالگن ۱۴،۳ میلیون افغانی ۲۰۲۴-ییل اکتوبر آییگچه هم اوندیریلیشی لازم بۉلگن حسابلرده سقلنیب قالگن.
حساباتده اولوشدارلر عمومی ییغیلیشی‌نینگ وقتینچه تۉخته‌تیلگن بانک حسابلریگه عاید قراری هم تیلگه آلینگن. اوشبو قرارگه کۉره، اۉتگن ییللردن قالگن ۸،۷ میلیون افغانی کمیسیوندن تشقری، ۱۰،۳ مینگ امریکا دالری هم وقتینچه تۉخته‌تیلگن بانک حسابلریدن چېگیریب آلینیشی، قالگن مبلغ اېسه بانک کپیته‌لیگه علیحده ذخیره حسابی آرقه‌لی اۉتکزیلیشی کېره‌ک اېدی.
شرکتی باشقروو: کمیته‌لر فعالیتی و کۉرسه‌تمه‌لر اجراسینی نظارت قیلیشده‌گی ضعیفلیکلر
حسابات‌نینگ بیر نېچه قِسمیده بانک فعالیتینی نظارت قیلیش و توزه‌تیش چاره‌لری‌نینگ بجریلیشینی کوزه‌تیش باره‌سیده باشقروو کېنگشی همده کوزه‌توو کېنگشی‌نینگ مسؤولیتی قید اېتیلگن. جمله‌دن، معیاری قاعده‌بوزرلیکلرنی تۉلیق برطرف اېتیش اوچون چاره‌لر کۉریلمه‌گنی، نظارت توصیه‌لری‌نینگ قسماً بجریلگنی و کمیته‌لر فعالیتینی حجتلشتیریشده‌گی ضعیفلیکلر کۉتریلگن.
کدرلر کمیته‌سی
حساباتده کدرلر کمیته‌سی‌نینگ اعضالیک ترکیبی تۉلیق شکللنگنی و اونینگ ترکیبیگه باشقروو کېنگشی رئیسی، باشقروو کېنگشی رئیسی‌نینگ اۉرین‌باسری، مالیه باشقرمه‌سی رهبری، عملیات بۉلیمی آمری همده کدرلر بۉلیمی مسوولی کیرگنی قید اېتیلگن. بیراق اوشبو کمیته‌‌نینگ ییللیک ایش رېجه‌سی بۉلمه‌گن.
کمیته نظامیگه موافق، ییغیلیش کون ترتیبی ییغیلیشدن ایکّی کون آلدین اعضالرگه یوباریلیشی کېره‌ک. بانک کون ترتیبیده‌گی مسأله‌لر یوزمه-یوز اوچره‌شوولر و تېلفون قۉنغیراقلری آرقه‌لی یېتکزیلیشینی بیلدیرگن، بیراق نظارت گروهی بو دعوانی تصدیقلاوچی حجت آلمه‌گن. ۲۰۲۴-ییل ۹-اکتوبر و ۲۴-نوامبرده‌گی ایمیللر تېکشیریلگنده هم ییغیلیش کون ترتیبی مالیه و عملیات آمریتی بیلن بۉلیشیلمه‌گنی انیقلنگن.
ایش حقی و امتیازلر کمیته‌سی
حساباتگه کۉره، ایش حقی و امتیازلر کمیته‌سی ۲۰۲۴-ییل ۵-دسمبرده احمد شکیل حازم، ارشد ارشد و مریم امین اعضالیگیده کوزه‌توو کېنگشی ترکیبیده تشکیل اېتیلگن. اوشبو کمیته‌‌نینگ ۲۰۲۰-ییل ۲۱-نوامبرده تصدیقلنگن نظامی موجود بۉلگن، بیراق نظارت دوریده بیرارته هم ییغیلیش اۉتکزمه‌گن. حساباتده کمیته‌‌نینگ رسمی تشکیل اېتیلیشی، اونینگ ییغیلیشلری اۉتکزیلمسه و وظیفه‌لری بجریلمسه، ثمره‌لی فعالیت یوریته‌یاتگنینی اثباتلش اوچون یېترلی اېمسلیگی تأکیدلنگن.
اولوشدارلر عمومی ییغیلیشی و کوزه‌توو کېنگشی‌نینگ مسؤولیتی
حساباتده اولوشدارلر عمومی ییغیلیشلری منتظم اۉتکزیلمه‌گنی قید اېتیلیب، بانک فعالیتی تۉغریسیده‌گی قانون‌نینگ ۴۸-مادّه‌سیگه حواله قیلینگن. شونینگدېک، طالبان نظارتی آستیده‌گی مرکزی بانک کۉرسه‌تمه‌لریگه رعایه قیلیش مسأله‌سیده بانک فعالیتی تۉغریسیده‌گی قانون‌نینگ ۵۰-مادّه‌سی ۱۸-بندیگه اشاره قیلینگن. اوشبو بندده نظارت اۉرگانی‌نینگ کۉرسه‌تمه‌لری و تاپشیریقلری بجریلیشینی تأمینلش کوزه‌توو کېنگشی‌نینگ مسؤولیتی صفتیده بېلگیلنگن.
حساباتگه کۉره، مرکزی بانک ۲۰۲۲-ییل ۲۷-جونده‌گی ایمیل‌ده کابل بانک مسؤوللریگه خادملر‌نینگ اساسی معاشیدن تشقری، اولرگه تعلیم اوچون هم امتیاز بېریشنی بویورگن. بیراق کابل بانک خادملر‌نینگ اوّلگی معاشینی فقط ایکّی قِسمگه اجره‌تیب، ایکّینچی قِسمینی تعلیم امتیازی صفتیده بېلگیله‌گن. بونده اولر‌نینگ عمومی معاشیگه هېچ قنده‌ی قۉشیمچه مبلغ قۉشیلمه‌گن.
بانک کمیشنلری؛ مشتری‌لردن قۉشیمچه خدمت حقی اوندیریش بۉییچه کېلیشماوچیلیک
حساباتده کۉتریلگن ینه بیر مسأله کابل بانک مشتری‌لریدن قۉشیمچه کمیشن اوندیریلیشیدیر. ۱۴۰۳-هجری ییل ۱۶-جوزا سنه‌سیده‌گی ۱۳۴۰۵-سانلی خطگه کۉره، بانک هر بیر حساب اېگه‌سیدن بیر مرته ۸۸ افغانی، معاش ترقه‌تیش وقتیده اېسه قۉشیمچه ۲۰ افغانی آله‌دی. و حالان‌که، اوشبو قۉشیمچه تۉلاونی اوندیریش بۉییچه مشتری‌لر یاکه مالیه وزیرلیگی بیلن هېچ قنده‌ی کېلیشوو موجود اېمس.
اوشبو خطده بانک مسؤوللریدن بونده‌ی عملیاتنی تۉخته‌تیش سۉره‌لگن. بیراق مرکزی بانک خطیگه جوابا بانک باشقه مشتری‌لردن کمیشن اوندیریشنی تجارت مسأله‌سی دېب بهاله‌گن و مشتری‌لر حاضرگچه یازمه شکایت بېرمه‌گنینی بیلدیرگن.
کابل بانک فعالیت رخصت‌نامه‌سیده‌گی چېکلاولر و عملیاتی خرجتلر‌نینگ یوقاریلیگینی تأکیدلب، اۉزی‌نینگ تجارت حقوقلرینی سقلب قالیشنی طلب قیلگن. شونگه قره‌مه‌ی، حساباتده مرکزی بانک باشقه کۉرسه‌تمه چیقرگنی، بیراق کابل بانک مالیه وزیرلیگی بیلن توزیلگن کېلیشووگه کیرمه‌یدیگن مزاجلردن هنوز کمیسیون آله‌یاتگنی قید اېتیلگن.
حساباتگه کۉره، بانک نماینده‌لیکلریدن معاش آلیش بې‌پول. معاشلرنی اۉتکزیش خدمتی اوچون هر بیر عملیاتگه کابلده ۱۰۰ افغانی، ولایتلرده ۱۲۰ افغانی و تومنلرده ۱۵۰ افغانی مقداریده تۉلاو بېلگیلنگن. شونینگدېک، بانک کمیسیونلری مقدارینی قَیته کۉریب چیقیش یوزه‌سیدن بانکلر اویوشمه‌سی بیلن موافقلشتیریش آلیب باریلگنینی تصدیقلاوچی حجت تقدیم اېتیلمه‌گن.
توزه‌تیش چاره‌لری بۉییچه مجبوریتنامه؛ اولوش‌دارلر‌نینگ حجتی نظارتچیلرگه تقدیم اېتیلمه‌گن
حساباتگه کۉره، کابل بانک باشقروو کېنگشی و کوزه‌توو کېنگشی اعضالری کېنگ قمراولی توزه‌تیش رېجه‌سینی ایشلب چیقیش و عملگه آشیریش، شونینگدېک، اونینگ باریشی حقیده منتظم و تۉلیق حساباتلر تقدیم اېتیش مجبوریتینی آلگن. ۱۴۰۲-هجری ییل ۲۶-حوت سنه‌سیده امضالنگن مجبوریتنامه نظارت گروهیگه تقدیم اېتیلگن، بیراق اولوش‌دارلر‌نینگ مجبوریتنامه‌سی اوشبو گروهگه تقدیم اېتیلمه‌گن.
مجبوریتنامه متنیده ضرور چاره‌لر کۉریلمه‌گن تقدیرده، مسؤوللر اجرا چاره‌لری تۉغریسیده‌گی نظام‌نینگ ۸.۳.۴-مادّه‌سی همده بانک فعالیتی تۉغریسیده‌گی قانون‌نینگ ۱۰۷-، ۱۰۸- و ۱۷۳-مادّه‌لری همده باشقه قاعده‌لریگه موافق زودلیک بیلن توزه‌تیش چاره‌لرینی قۉللش حقیده‌گی قرارنی قبول قیلیشگه تیّار اېکنلیکلری بیان اېتیلگن.
شونینگدېک، طالبان نظارتی آستیده‌گی افغانستان مرکزی بانکی کابل بانککه «اخبارات تکنالوژی‌لری بۉییچه اجرا شرطلری» سرلوحه‌سی آستیده یوبارگن باشقه حجتده اوشبو مؤسسه بانک تیزیملرینی تېکشیرگچ، تخنیکی، خوفسیزلیک و نظارت ساحه‌لریده‌گی کمچیلیکلرنی برطرف اېتیش اوچون بېشته اجرا شرطینی بېلگیله‌گنی قید اېتیلگن. اوشبو شرطلرنی تۉلیق بجریش مدتی ۲۰۲۴-ییل جون آیی آخریگچه اېتیب بېلگیلنگن اېدی.
اوشبو خطگه کۉره، شرطلر اخبارات تکنالوژی‌لرینی باشقریش و خوفسیزلیک تیزیمینی تکامللشتیریش، خوفسیزلیک همده سایبرخوفسیزلیگی باشقریش سیاستلرینی ایشلب چیقیش و ینگیلش، ترماق آست-قورمه‌سی و خوفسیزلیگینی مستحکملش، سرورلر‌نینگ عملیات تیزیملری و اېسکیرگن دستوری تأمیناتینی ینگیلش، فلکس‌کیوب اساسی بانک دستوری همده بانک معلوماتلر بازه‌سینی ینگیلش، فوق العاده وضعیتلرده خدمتلرنی تیکلش تیزیمینی سیناودن اۉتکزیش و ایچکی اودیت باشقرمه‌سی‌نینگ اخبارات تکنالوژی‌لری بۉلیمی اوستیدن نظارتینی کوچه‌یتیریشنی اۉز ایچیگه آلگن.
بوندن تشقری، کبول بانک ستندرد ایچکی تیکشیروو ترتیب-تعامللرینی ایشلب چیقیشی، اخبارات تکنالوژی‌لری بۉییچه خوف درجه‌سی یوقاری بۉلگن بۉلیملرنی ییلیگه کمیده ایکّی مرته تېکشیریشی همده اوشبو بۉلیملر‌نینگ خوفلری و خوفسیزلیک حالتی تۉغریسیده علیحده حساباتلر تقدیم اېتیشی شرط اېدی.
