مدنی تقیقلر و خبردارلیک‌نینگ یېتیشمسلیگی: افغانستان عیاللری آره‌سیده کۉکره‌ک سرطانینی اېرته انیقلشگه تۉسقینلیک قیله‌یاتگن عامللر
ایلیا
هر ییلی اکتوبر آیی کۉکره‌ک سرطانی حقیده خبردارلیک آیلیگی صفتیده اعتراف اېتیله‌دی. تورلی مملکتلر اوشبو کسللیک طفیلی یوز بېره‌دیگن اۉلیم حالتلرینی کمه‌یتیریش مقصدیده تعلیم بېریش و کسللیکنی اېرته انیقلشگه اونده‌ش آرقه‌لی حرکت قیلماقده. شو آی مناسبتی بیلن افغانستاندهگی بیر قطار عیاللر کۉکره‌ک سرطانی، اونینگ علامتلری و اېرته انیقلش اصوللری حقیده یېترلی معلوماتگه اېگه اېمسلیکلرینی اَیتماقده. اولر‌نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، مدنی تقیقلر و عیاللر تنه‌سی حقیده گپیریشدن اویه‌لیش بو باره‌ده خبردارلیکنی آشیریشنی قیینلشتیرگن.
کابل، تخار، غزنی، دایکندی و بلخ ولایتلریده یشاوچی بیر قطار عیاللر کۉکره‌ک سرطانی حقیده‌گی خبردارلیک درجه‌سی تورلیچه اېکنینی اَیتماقده. اولردن اَیریملری کسللیک‌نینگ احتمالی علامتلرینی بیلمه‌یدی و کۉکرهکده ناعادتی اۉزگریشلرنی سېزگن تقدیرده قَیسی طبیات مرکزیگه مراجعت قیلیش کېره‌کلیگینی توشونمه‌یدی. باشقه اَیریم عیاللر اېسه کتاب اۉقیش، انترنت یاکه شفاکارلردن معلومات آلیش آرقه‌لی اوشبو کسللیک‌نینگ علامتلری و اونی انیقلش اصوللری بیلن تنیشگن.
بو عیاللر ساغلیق حقیده‌گی معلوماتلردن فایده‌لنیش امکانیتی برچه قیزلر و عیاللر اوچون تأمینلنیشی کېره‌کلیگینی تأکیدله‌ماقده. اولر عیاللر کۉکره‌ک سرطانی‌نینگ علامتلری، کسللیکنی اېرته انیقلش‌نینگ اهمیتی و طبیات مرکزلریگه قنده‌ی مراجعت قیلایش حقیده ایشانچلی معلوماتلرگه اېگه بۉلیشلری اوچون عامه‌وی اخبارات واسطه‌لری، اجتماعی ترماقلر و تعلیم دستورلری آرقه‌لی خبردارلیک کمپنیلرینی تشکیل اېتیشگه چقیرماقده.
تخار ولایتی یشاوچیسی نسترن کۉکره‌ک سرطانی، اوشبو کسللیک‌نینگ علامتلری و اونی اېرته انیقلش اصوللری حقیده یېترلی معلوماتگه اېگه اېمسلیگینی اَیته‌دی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، کۉکرهکده ناعادتی اۉزگریشلرنی سېزسه، شفاکارگه مراجعت قیله‌دی، اما بو اۉزگریشلرنی تېکشیرتیریش اوچون قَیسی طبیات مرکزی یاکه متخصصگه باریش کېره‌کلیگینی بیلمه‌یدی.
تخارده یشاوچی بو عیال شونده‌ی دېیدی: «مېنیمچه، یشش جاییمده‌گی عیاللر کۉکره‌ک سرطانی حقیده یېترلی خبردارلیککه اېگه اېمس، چونکه بو باره‌ده کۉپ توشونتیریش ایشلری آلیب باریلمه‌گن. عیاللر اوشبو کسللیک و اونی اېرته انیقلش اصوللری حقیده کۉپراق معلومات آلیشلری اوچون خبردارلیک کمپنیلری تشکیل اېتیلیشی کېره‌ک».
غزنی یشاوچیسی عیاللردن بیری عادله مدنی تقیقلر و اجتماعی چېکلاولر عیاللر تنه‌سی سلامتلیگی همده کۉکره‌ک سرطانی کبی کسللیکلر حقیده صحبتلشیشنی قیینلشتیرگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، کۉپلب عایله‌لرده کۉکره‌ک بېزی و اونگه علاقه‌دار کسللیکلر حقیده گپیریش اویتلی حسابلنه‌دی، قیزلر هم اۉز تنه‌سی حقیده یېترلی معلومات آلمه‌یدی.
عادله شونده‌ی دېیدی: «طالبان نظارتی آستیده‌گی افغانستانده عیاللر‌نینگ ساغلیق احتیاجلریگه عاید ثمره‌لی خبردارلیک دستورلری یېترلی اېمس. معما فقط کمپنی و پلاکاتلر‌نینگ یۉقلیگیده اېمس؛ عیاللر اۉز تنه‌سی حقیده گپیره آلیشی، کسللیک علامتلریگه جدّی قره‌شی و قۉرقوو همده تحقیرلنیشدن خواطر آلمسدن شفاکارگه مراجعت قیلیشی کېره‌ک. کۉپلب عایله‌لرده حتا «کۉکره‌ک» سۉزینی اَیتیش هم اویتلی دېب حسابلنه‌دی، قیزلر اېسه اۉز تنه‌سی حقیده انیق تصورگه اېگه اېمس».
دایکندی ولایتیده یشاوچی عیاللردن بیری عمره صدیقی سۉنگگی بیر ییل دوامیده کۉکره‌ک سرطانی حقیده هېچ قنده‌ی معلومات آلمه‌گنینی اَیته‌دی. او عیال شفاکارلر‌نینگ یۉقلیگی، کسللیک تشخیصی بیلن باغلیق خواطرلر و خبردارلیک دستورلری‌نینگ کملیگینی عیاللر اوچون طبی خدمتلردن فایده‌لنیشنی قیینلشتیریشی ممکن بۉلگن معمالر صفتیده کۉرسه‌ته‌دی.
عمره شونده‌ی دېیدی: «کۉکره‌ک سرطانی عیاللر بو حقده خبردار بۉلیشی کېره‌ک بۉلگن کسللیک. کسللیک نقصان هم، اویت سببی هم اېمس. اما کۉپلب عیاللر، اینیقسه سوادخانلیگی یېترلی بۉلمه‌گن عیاللر، اونینگ علامتلری و انیقلش اصوللری حقیده ضرور معلوماتلرگه اېگه اېمس. اجتماعی ترماقلر و باشقه خبردارلیک واسطه‌لری آرقه‌لی عیاللرگه ساغلیق حقیده‌گی معلوماتلر یېتکزیلیشی کېره‌ک. شونده اولر اۉز تنه‌سینی یخشیراق تنیدی و نااده‌تی اۉزگریشلرنی سېزگنیده اۉز وقتیده شفاکارگه مراجعت قیله‌دی».
کابلده یشاوچی قیزلردن بیری سمیرا، کۉپلب عیاللر کۉکره‌ک سرطانی‌نینگ علامتلری و اونی اېرته انیقلش اصوللری حقیده یېترلی معلوماتگه اېگه اېمسلیگینی اَیته‌دی. او عامه‌وی اخبارات واسطه‌لری، مکتبلر، مسجدلر و اجتماعی ترماقلر آرقه‌لی خبردارلیک کمپنیلرینی تشکیل اېتیشگه چقیره‌دی.
سمیرا شونده‌ی دېیدی: «کۉپلب عیاللر کۉکره‌ک سرطانی حقیده یېترلی معلوماتگه اېگه اېمس. اولر کسللیک علامتلری و اونی اېرته انیقلش‌نینگ اهمیتی حقیده معلومات آلیشلری کېره‌ک. عامه‌وی اخبارات واسطه‌لری و اجتماعی ترماقلر آرقه‌لی خبردارلیکنی آشیریش عیاللر‌نینگ بیلیمینی کېنگه‌یتیریشده مهم رۉل اۉینه‌شی ممکن».
بونگه قره‌مه-قرشی روشده، بلخ ولایتیده یشاوچی عیاللردن بیری سلیمه کۉکره‌ک سرطانی‌نینگ علامتلری و اونی اېرته انیقلش‌نینگ اهمیتی حقیده خبردار اېکنینی اَیته‌دی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، او اۉز بیلیملرینی ایشانچلی طبی منبعلر، طبیاتگه عاید کتابلر، انترنت و ساغلیقنی سقلش بۉییچه خبردارلیک دستورلریدن آلگن.
سلیمه شونده‌ی دېیدی: «کۉکره‌ک سرطانی کۉکرهکده یاکه قۉلتیق آستیده توگون پیدا بۉلیشی، کۉکره‌ک‌نینگ اۉلچمی و شکلی اۉزگریشی یاکه تېری همده کۉکره‌ک اوچی بیلن باغلیق ناعادتی اۉزگریشلر آرقه‌لی نمایان بۉلیشی ممکن. بونده‌ی علامتلر کوزه‌تیلسه، شفاکارگه مراجعت قیلیش کېره‌ک. اوشبو کسللیک شفاکار کۉریگی و ماموگرافی، سونوگرافی تېکشیرووی همده ضرور حاللرده بیاپسیه کبی تېکشیروولر آرقه‌لی انیقلنه‌دی». بیراق بو عیال‌نینگ تأکیدلشیچه، مذکور علامتلر‌نینگ پیدا بۉلیشی اۉز-اۉزیدن کۉکره‌ک سرطانیگه چه‌لینگنلیکنی انگله‌تمه‌یدی. اولر‌نینگ سببینی انیقلش اوچون طبی تېکشیروو ضرور.
دنیا‌نینگ کۉپلب مملکتلریده اکتوبر آیی کۉکره‌ک سرطانی حقیده خبردارلیک آیلیگی صفتیده اعتراف اېتیله‌دی. بو آیده کسللیک علامتلری، اونی اېرته انیقلش و بېمارلرنی قۉللب-قوّتلش حقیده خبردارلیکنی آشیریشگه قره‌تیلگن دستورلر تشکیل اېتیله‌دی.
جهان ساغلیقنی سقلش تشکیلاتی معلوماتلریگه کۉره، کۉکره‌ک سرطانی دنیا عیاللری آره‌سیده اېنگ کېنگ ترقه‌لگن سرطان توریدیر. اوشبو تشکیلات ۲۰۲۱-ییلده کۉکره‌ک سرطانیگه قرشی خلق‌ارا تشبثنی یۉلگه قۉیگن و ۲۰۴۰-ییلگچه اوشبو کسللیکدن اۉلیم حالتلرینی هر ییلی ۲،۵ فایزگه کمه‌یتیریشنی مقصد قیلگن. بو مقصدگه اېریشیلسه، تخمیناً ۲،۵ میلیون عیال‌نینگ حیاتینی سقلب قالیش ممکن.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی هم دنیا بۉیلب هر دقیقه‌ده تۉرت نفر عیال کۉکره‌ک بېزی سرطانیگه چه‌لینیشی و بیر عیال اوشبو کسللیک عاقبتیده حیاتدن کۉز یومیشینی معلوم قیلگن.
کۉکره‌ک سرطانی حقیده خبردارلیکنی آشیریش باره‌سیده‌گی خلق‌ارا سعی-حرکتلرگه قره‌مه‌ی، کسللیک علامتلرینی بیلیش، ایشانچلی معلوماتلردن فایده‌لنیش و اۉز وقتیده طبیات مرکزلریگه مراجعت قیلیش افغانستان عیاللری بیلن صحبتلرده هم علیحده تأکیدلنگن مسأله‌لردن بۉلیب قالماقده.
