غزنی‌نینگ تاریخی دېوارلریگه یازوولر بیتیلیشی؛ بې‌پروالیک مدنی میراثگه تهدید سالماقده
ایلیا
غزنی اهالیسی‌نینگ بیر قِسمی اوشبو ولایتده‌گی تاریخی آبده‌لرگه اَیریم سیاحلر‌نینگ مناسبتینی تنقید قیلماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، اَیریم سیاحلر تاریخی جایلرنی تماشا قیلیش چاغیده دېوارلرگه اېسده‌لیک یازوولری یازیش و تورلی نقشلر چیزیش آرقه‌لی اوشبو یادگارلیکلر‌نینگ قدری و تاریخی اصل حالتیگه ضرر یېتکزماقده. اولر‌نینگ فکریچه، طالبان نظارتی آستیده‌گی اداره‌لر تامانیدن یېترلی نظارت و ثمره‌لی چاره‌لر‌نینگ یۉقلیگی تاریخی آبده‌لرگه ضرر یېتکزیلیشیگه شرایط یره‌تگن.
اوشبو اهالی وکیللری ۸صبح گزېته‌سیگه بېرگن صحبتلریده طالبان‌نینگ غزنی ولایتیده‌گی اخبارات و مدنیت باشقرمه‌سی آگاهلنتیرووچی لوحه‌لر اۉرنه‌تیش، خبردارلیکنی آشیریش دستورلرینی یۉلگه قۉییش و ضرور چاره‌لرنی کۉریش آرقه‌لی ولایتده‌گی تاریخی آبده‌لرگه ضرر یېتکزیلیشی‌نینگ آلدینی آلیشی کېره‌کلیگینی تأکیدله‌ماقده. شونینگدېک، اولر سیاحلردن تاریخی جایلرنی زیارت قیلیش چاغیده مدنی میراثنی محافظه قیلیش قاعده‌لریگه رعایه اېتیشنی، عابده‌لر دېوارلریگه اېسده‌لیک یازوولری یازیش یاکه تورلی نقشلر چیزیشدن تیییلیشنی سۉره‌ماقده.
غزنی اهالیسیدن بیری سلیم‌نینگ اَیتیشیچه، تاریخی آبده‌لر دېوارلریگه اېسده‌لیک یازوولری یازیش و رسملر چیزیش اوشبو یادگارلیکلر‌نینگ قدری و گۉزللیگیگه ضرر یېتکزه‌دی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، عابده‌لر‌نینگ شکستلنیشی سیاحلرنی جلب اېتیشگه هم سلبی تأثیر کۉرسه‌تیشی ممکن. اونینگ فکریچه، بونده‌ی یادگارلیکلرگه ضرر یېتکزیلیشی‌نینگ آلدینی آلیش اوچون تاریخی جایلر اوستیدن نظارتنی کوچه‌یتیریش و آبده‌لرگه ضرر یېتکزه‌یاتگن شخصلرگه نسبتاً قانونی چاره‌لر کۉریش لازم.
سلیم شونده‌ی دېیدی: «تاریخی آبده‌لر دېوارلریگه اېسده‌لیک یازوولرینی یازیش و اولرنی چیزیب-تیرنه‌ش نه‌فقط یادگارلیکلر‌نینگ گۉزللیگیگه ضرر یېتکزه‌دی، بلکه اولر‌نینگ تاریخی و مدنی قدریگه هم تأثیر قیله‌دی. سیاحلر بو جایلر فقط تماشا قیلیش و صورتگه توشیش اوچون اېمس، بلکه غزنی‌نینگ تاریخی و مدنیتی‌نینگ بیر قِسمی اېکنینی بیلیشلری کېره‌ک. مېنیمچه، فقط خبردارلیکنی آشیریش‌نینگ اۉزی یېترلی اېمس؛ تاریخی جایلر اوستیدن جدّی نظارت اۉرنه‌تیلیشی و اوشبو یادگارلیکلرگه ضرر یېتکزه‌یاتگن شخصلرگه نسبتاً قانونی چاره‌لر کۉریلیشی لازم. اگر بوگون تاریخی میراثیمیزنی محافظه قیلمسک، کېله‌جک اولادلر اوشبو یادگارلیکلرنی اصل کۉرینیشی و تاریخی خصوصیتلری بیلن کۉریش امکانیتیدن محروم بۉلیشی ممکن».
غزنی اهالیسیدن ینه بیری روح‌الله‌نینگ اَیتیشیچه، تاریخی جایلرده آگاهلنتیرووچی لوحه‌لر و یېترلی نظارت‌نینگ یۉقلیگی آبده‌لر دېوارلریگه اېسده‌لیک یازوولری یازیلیشیگه شرایط یره‌تگن. او بونده‌ی خطی-حرکتلر‌نینگ آلدینی آلیش اوچون انیق چاره‌لر کۉریش و تشریف بویورووچیلرنی تاریخی یادگارلیکلرگه ضرر یېتکزیش عاقبتلریدن خبردار قیلیش ضرورلیگینی تأکیدله‌یدی.
روح‌الله شونده‌ی دېیدی: «غزنیده‌گی تاریخی آبده‌لرنی تماشا قیلیش اوچون کېلگن سیاحلر اوشبو یادگارلیکلر‌نینگ اصل معمارچیلیگی و تاریخی بېلگیلرینی کۉریشنی کوته‌دیلر، باشقه‌لر دېوارلرگه یازیب قالدیرگن اسم و یازوولرنی اېمس. بونده‌ی خطی-حرکت نه‌فقط آبده‌لر‌نینگ گۉزللیگینی کمه‌یتیره‌دی، بلکه تشریف بویورووچیلر اعتبارینی اولر‌نینگ تاریخی قیمتیدن چلغیته‌دی. آدملر تاریخی جایدن حقیقی اېسده‌لیک صفتیده اۉزلری بیلن آلیب کېته‌دیگن صورتلر و خاطره‌لر قالیشی کېره‌کلیگینی، دېوارلرگه یازیب قالدیریلگن یازوولر اېسه اېسده‌لیک اېمسلیگینی توشونیشلری لازم».
غزنی اهالیسیدن ینه بیری حامد هم تاریخی آبده‌لر دېوارلریگه اېسده‌لیک یازوولری یازیلیشینی تنقید قیلیب، بونده‌ی خطی-حرکت اَیریم تشریف بویورووچیلر‌نینگ یادگارلیکلر‌نینگ تاریخی قدریگه بې‌پروا مناسبتده بۉله‌یاتگنینی کۉرسه‌تیشینی اَیته‌دی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، بو حالت دوام اېتیشی‌نینگ آلدینی آلیش اوچون تاریخی آبده‌لرنی محافظه قیلیش بۉییچه انیق چاره‌لر کۉریش ضرور.
حامد شونده‌ی دېیدی: «اَیریم آدملر‌نینگ غزنیده‌گی تاریخی یادگارلیکلرگه چیزیب-تیرنه‌شی یاکه اېسده‌لیک یازوولرینی یازیشینی کۉریب، خفه بۉله‌من. غزنی‌نینگ تاریخی آبده‌لری اۉزلیگیمیز و تاریخیمیز‌نینگ بیر قِسمیدیر. اولر دېوارلریگه اسم و اېسده‌لیک یازوولرینی یازیب ضرر یېتکزیش اوچون اېمس، بلکه کېله‌جک اولادلر اوچون سقلنیشی کېره‌ک. بو عابده‌لر کتّه تاریخی اهمیتگه اېگه و اولرگه یېتکزیلگن هر قنده‌ی ضرر گۉزللیگی همده اصل حالتینی یۉقاتیشیگه آلیب کېلیشی ممکن. اگر بونده‌ی خطی-حرکتلر دوام اېتسه، کېله‌جک اولادلر بو یادگارلیکلرنی بیزگه اۉتمیشدن میراث قالگن اصل کۉرینیشیده کۉره آلمه‌سلیگی ممکن».
شو بیلن بیرگه، مدنیت مسأله‌لری بۉییچه بیر قطار متخصصلر تاریخی آبده‌لر دېوارلریگه اېسده‌لیک یازوولرینی یازیش و چیزیب-تیرنه‌ش اوشبو یادگارلیکلر‌نینگ مدنی قدری همده تاریخی اصل حالتیگه ضرر یېتکزیشینی اَیتماقده. اولر تاریخی میراثنی محافظه قیلیش مسؤول اداره‌لر و فقرالر‌نینگ عمومی وظیفه‌سی اېکنینی تأکیدلب، سیاحلر تاریخی جایلرنی تماشا قیلیش چاغیده یادگارلیکلرگه ضرر یېتکزه‌دیگن هر قنده‌ی خطی-حرکتدن تیییلیشلری کېره‌کلیگینی بیلدیرماقده. اولر‌نینگ فکریچه، نظارتنی کوچه‌یتیریش، آگاهلنتیرووچی لوحه‌لر اۉرنه‌تیش و سیاحلر‌نینگ خبردارلیگینی آشیریش تاریخی عابده‌لرگه ضرر یېتکزیلیشی‌نینگ آلدینی آلیشده ثمره‌لی بۉلیشی ممکن.
مدنیت مسأله‌لری بۉییچه متخصصلردن بیری کتابخوان فیضی تاریخی آبده‌لرگه اېسده‌لیک یازوولرینی یازیش اولر‌نینگ اصل حالتیگه ضرر یېتکزیشی و قدرینی پسه‌یتیریشینی اَیته‌دی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، بو معما فقط غزنی بیلن چېکلنمه‌یدی، بلکه باشقه ولایتلرده هم کوزه‌تیله‌دی.
فیضی شونده‌ی دېیدی: «تخمیناً ایکّی آی آلدین قندهارگه سفر قیلگن اېدیک. زابل-قندهار یۉلیده شیخ درانی ناملی مناره بار. آدملر اونینگ اوستیگه اېسده‌لیک یازوولرینی یازیب، اوشبو تاریخی یادگارلیککه ضرر یېتکزیشگن. افسوس که اَیریم سیاحلر تاریخی آبده‌لرنی تماشا قیلیش چاغیده اولرنی محافظه قیلیش قاعده‌لریگه رعایه اېتمه‌یدیلر».
اسمینی مقاله‌ده آشکار اېتیشنی ایسته‌مه‌گن ینه بیر مدنیت متخصصی تاریخی آبده‌لرگه اېسده‌لیک یازوولرینی یازیش ناتۉغری خطی-حرکت اېکنینی و بونده‌ی ایشلر یادگارلیکلر‌نینگ اصل حالتی همده مدنی قدریگه ضرر یېتکزیشینی اَیته‌دی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، مسؤول اداره‌لر تاریخی یادگارلیکلر‌نینگ شکستلنیشیگه یۉل قۉیمسلیک اوچون ضرور چاره‌لرنی کۉریشی و سیاحلر اۉز خاطره‌لرینی مناسب اصولده قید اېتیشلری اوچون امکانیت یره‌تیشی لازم.
غزنی اهالیسی اَیریم سیاحلر‌نینگ تاریخی آبده‌لرگه مناسبتیدن ناراضی اېکنینی بیلدیره‌یاتگن بیر پیتده، طالبان هم حاکمیتنی تورلی دورلرده باشقرگن ییللریده افغانستان‌نینگ مدنی میراثیگه مناسبتی یوزه‌سیدن تنقیدلرگه اوچره‌گن. طالبان‌نینگ بیرینچی حاکمیتی دوریده، ۲۰۰۱-ییل مرت آییده اوشبو گروه‌نینگ سابق رهبری ملا عمر بویروغی بیلن بامیانده‌گی اولکن بودا هیکللری ویران قیلینگن. شونینگدېک، گروه سۉنگگی بېش ییل ایچیده کابل بیلیم یورتی‌نینگ تصویری صنعت فاکولته‌سیده‌گی هیکللرنی آلیب تشله‌گن.
غزنی‌نینگ مدنی میراثی حقیده‌گی تقدیم اېتیلگن معلوماتلرگه کۉره، اوشبو ولایتده ۱۰۰ گه یقین تاریخی یادگارلیک رۉیخطگه آلینگن. غزنی اهالیسی اوشبو یادگارلیکلر‌نینگ اَیریملری قَیته تیکلش و ترمیملشگه محتاج اېکنینی اَیتماقده. غزنین قلعه‌سی، قدیمگی غزنی شهری، جامع مسجدی، بالاحصار، تاریخی مناره‌لر، شریف‌خان سرایی، بېگوم مناره‌سی، سردار تېپه‌لیگی و مسعود ای مقبره‌سی ولایت‌نینگ تاریخی یادگارلیکلری جمله‌سیگه کیره‌دی. اولرنی محافظه قیلیش مملکت مدنی میراثینی سقلب قالیشده مهم اهمیتگه اېگه.
