قندهار صناعتچیلری: برق انرژیسی تنقیصلیگی فابریکه‌لر‌نینگ اوچدن ایکّی قِسمیدن کۉپراغی فعالیتینی تۉخته‌تیب قۉیدی
۸صبح، قندهار
قندهار صناعتچیلری اوشبو ولایتده برق انرژیسی تنقیصلیگی صناعت فعالیتی و تدبیرکارلیککه سلبی تأثیر کۉرسه‌ته‌یاتگنینی اَیتماقده. اولر‌نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، قندهار صناعت شهرچه‌سیده اوّل قریب ۴۰۰ ته فابریکه فعالیت یوریتگن بۉلسه، حاضرده اولر‌نینگ اوچدن ایکّی قِسمیدن کۉپراغی یاپیلگن، قالگن فابریکه‌لر هم یاپیلیش خوفی آستیده توریبدی.
بېش فابریکه مسؤولی حاجی عبدالولی (مستعار)نینگ اَیتیشیچه، طالبان سۉنگگی بېش ییل دوامیده صناعتچیلرگه ینگی فابریکه‌لر آچیشده یاردم بېریش اۉرنیگه، اولر اوچون ینه‌ده کۉپراق معمالرنی یوزه‌گه کېلتیرگن.
عبدالو‌لی‌نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، ایلگری اوشبو صناعت شهرچه‌سیده قریب ۴۰۰ ته فابریکه فعالیت یوریتگن، بیراق سۉنگگی ایکّی ییل ایچیده تخمیناً ۲۸۰ ته فابریکه یاپیلگن. اونینگ سۉزلریگه کۉره، ۱۰ ته فابریکه وقتینچه فعالیت یوریتماقده، قالگن فعال فابریکه‌لر اېسه ایشلب چیقریش حجمینی ۵۰ فایزگچه کمه‌یتیرگن.
اونینگ اَیتیشیچه، برق انرژیسی‌نینگ یۉقلیگی، خام‌اشیا تاپیشده‌گی قیینچیلیکلر و ایشلب چیقریلگن محصولاتلرنی ساتیش اوچون مناسب بازار موجود اېمسلیگی اوشبو صناعت شهرچه‌سیده‌گی فابریکه‌لر‌نینگ یاپیلیشیگه سبب بۉله‌یاتگن اساسی عامللردیر. او طالبان سرمایه کېریتووچیلرنی قۉللب-قوّتلش اۉرنیگه، اولر اوچون ینه‌ده کۉپراق معمالر توغدیره‌یاتگنی و تورلی بهانه‌لر بیلن اولردن پول آله‌یاتگنینی تأکیدله‌یدی.
اوشبو صناعتچی شونده‌ی دېیدی: «سۉنگگی ییللرده فابریکه‌لریمیز سانی ۴۰۰ تگه یېتگن اېدی، اما الکتر انرژیسی یۉق، ایشلب چیقرگن محصولاتلریمیزنی ساتیش اوچون هم بازاریمیز موجود اېمس. کۉپ سالیق آلینه‌دی و شو سببلی حاضرده فقط آز سانلی فابریکه‌لر قالگن، قالگنلری اېسه یاپیلگن. اگر وضعیت شو طرزده دوام اېتسه، اۉزینگیز کۉره‌سیز، بو یېرده سناقلی فابریکه‌لر‌گینه قاله‌دی، باشقه‌لری هم یاپیله‌دی. بیز‌نینگ آوازیمیزنی اېشیته‌دیگن هېچ کیم یۉق».
تدبیرکارلردن ینه بیری محمد صادق‌نینگ اَیتیشیچه، برقرار برق انرژیسی‌نینگ یۉقلیگی و اوندن فایده‌لنیش وقتی‌نینگ چېکلنگنی ایشلب چیقریش جریانینی سېکینلشتیرگن، خرجتلرنی آشیرگن همده بیر قطار فابریکه‌لرنی فعالیتینی قیسقرتیریشگه یاکه بوتونله‌ی تۉخته‌تیشگه مجبور قیلگن.
اوشبو تدبیرکار قندهار افغانستان‌نینگ مهم سودا و صناعت مرکزلریدن بیری حسابلنیشینی، بیراق برق انرژیسی تنقیصلیگی ایشلب چیقریش فابریکه‌لری همده کیچیک و ییریک کارخانه‌لر‌نینگ فعالیتینی دوام اېتتیریشنی کوندن-کونگه قیینلشتیره‌یاتگنینی قۉشیمچه قیله‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، حاضرده کجه‌کی تۉغانیدن الکتر انرژیسی یېتکزیب بېریش بوتونله‌ی تۉخته‌تیلگن. ولایت‌نینگ برق انرژیسیگه بۉلگن احتیاجی فقط چېکلنگن ساعتلرده دیزل جنراتورلری آرقه‌لی قاپلنماقده. بیراق بو برق تأمیناتی صناعتچیلر‌نینگ احتیاجلرینی قاندیرمه‌یدی.
صادق شونده‌ی دېیدی: «کجکی برق انرژیسی بوتونله‌ی اوزیلگن. بو یېرده موجود بۉلگن دیزل جنراتورلری آرقه‌لی ایشلب چیقریله‌دیگن الکتر بیزگه چېکلنگن وقت دوامیده بېریله‌دی، کېین اېسه اونی اهالی‌نینگ اویلریگه اولشه‌دی. شوندن سۉنگ، نوبت بیلن ینه بیزگه الکتر بېریشه‌دی. بعضاً اۉشه الکتر هم قَیته-قَیته اوزیله‌دی. الکتر هر سفر اوزیلگنده بوتون تیزیمیمیز اۉچیب قاله‌دی و کېین اونی قیته‌دن ایشگه توشیریشیمیز کېره‌ک».
قندهار صناعت شهرچه‌سیده‌گی باله‌لر آزیق-طعامی ایشلب چیقرووچی فابریکه‌لردن بیری‌نینگ مسؤولی امین‌الله برق انرژیسی تنقیصلیگی اوشبو فابریکه‌نینگ ایشلب چیقریش فعالیتیده جدّی معمالرنی کېلتیریب چیقره‌یاتگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، فابریکه هر ۴۸ ساعتده اتیگی اوچ-تۉرت ساعت برق انرژیسی آله‌دی.
فابریکه مسؤولی‌نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، قالگن وقتده فعالیتنی دوام اېتتیریش اوچون دیزل جنراتورلریدن فایده‌لنیشگه مجبور. اونینگ اَیتیشیچه، یاقیلغی نرخی‌نینگ آشیشی هم ایشلب چیقریش خرجتلرینی کۉپه‌یتیریب، محصولات تیّارلشنی قیمتلشتیرگن. اونینگ سۉزلریگه کۉره، قنده‌هارده‌گی صناعتچیلر‌نینگ قریب ۸۰ فایزی اۉز کارخانه‌لرینی کابلگه یاکه قۉشنی مملکتلرگه کۉچیریشگه حرکت قیلماقده، چونکه حاضرگی شرایطده فابریکه‌لر فعالیتینی دوام اېتتیریش اولر اوچون قیینلشگن.
امین‌الله قۉشیمچه قیله‌دی: «بیز صناعتچیلر حاضرده هر نرسه‌دن کۉره کۉپراق برق انرژیسیگه محتاجمیز. ۲۰ ییل کوتدیک، اېندی بو‌نینگ علاجی یۉق. بیز سرمایه کیریتدیک و برق انرژیسی بیلن تأمینلشلرینی سۉره‌ب کۉپ مرته یالواردیک. بیزگه ۲۰ مرته وعده بېریلدی، اما هېچ قنده‌ی نتیجه بۉلمه‌دی. هېلمنددن برق انرژیسی آلیب کېلینیشی حقیده گپیریشر، قوریلیشینی اَیتیشردی، لېکن او هم قوریلمه‌دی».
قندهار صناعت فابریکه‌لری اویوشمه‌سی‌نینگ اسمینی آشکار قیلیشنی ایسته‌مه‌گن اعضالریدن بیری شونده‌ی دېیدی: «بو یېرده قریب ۵ مینگ ۵۰۰ کیشی ایشلردی، اما فابریکه‌لر یاپیلیشی بیلن اولر‌نینگ اکثریتی ایشسیز قالدی و حاضر اولر‌نینگ تقدیری نامعلوم. بیز تۉپله‌گن معلوماتلرگه کۉره، تخمیناً ۳ مینگ کیشی ایشسیز قالگن. اولر‌نینگ هر بیری‌نینگ آرتیده اېسه بیر عایله توریبدی».
قندهار صناعت شهرچه‌سیده ایشله‌گن یاشلردن بیری محمد شریف‌نینگ اَیتیشیچه، او اوشبو شهرچه‌ده‌گی فابریکه‌لردن بیریده ایشله‌گن، بیراق فابریکه بېش آی آلدین یاپیلگن و او هم ایشسیز قالگن. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، ۱۱ کیشیدن عبارت عایله‌سی‌نینگ یشش خرجتلرینی تأمینلش اونینگ ذمّه‌سیده و حاضرده او کۉپلب اقتصادی معمالرگه دوچ کېلماقده.
اوشبو یاش شونده‌ی دېیدی: «معمالریمیز جوده کۉپ. ایشدن بۉشه‌تیلگنیمگه بېش آی بۉلدی، باشقه جایدن قنده‌ی قیلیب ایش تاپیشیم ممکنلیگینی بیلمه‌یمن. بیز‌نینگ فابریکه‌میزگه اۉخشه‌گن کۉپلب باشقه فابریکه‌لر هم یاپیلگن».
شو بیلن بیرگه، قندهار سودا و صناعت مسؤولی سیدسرور امانی، برق انرژیسی‌نینگ اوزاق مدتگه اوزیلیشینی اوشبو ولایت صناعتی‌نینگ اېنگ کتّه معمالریدن بیری دېب بیله‌دی و بو معمانی توبدن حل قیلیش یۉلی تاپیلیشی کېره‌کلیگینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، قنده‌هارده‌گی قریب ۳۰۰ ته فابریکه‌گه ۱۰۰ مېگاوات برق انرژیسی کېره‌ک، بیراق حاضرده قویاش انرژیسی تیزیملری و جنراتورلر آرقه‌لی اتیگی ۴۰ مېگاوات برق ایشلب چیقریلماقده. برق انرژیسی تنقیصلیگی اېسه هنوز ۵۰ مېگاواتینی تشکیل اېتماقده. اونینگ اَیتیشیچه، جنراتورلر آرقه‌لی بیر کیلووات-ساعت برق انرژیسی ایشلب چیقریش ۳۰–۴۰ افغانیگه توشه‌دی، باشقه ولایتلرده اېسه برق نرخی تخمیناً ۷ افغانیدیر.
قندهار صناعت اتاقی‌نینگ اَیتیشیچه، ایمپورت قیلینه‌دیگن برق انرژیسینی اولش لایحه‌سی‌نینگ ۹۰ فایزی یکونلنگن. بیراق الکتر معماسی حل قیلینمسه، اوشبو ولایتده صناعتنی رواجلنتیریش جدّی قیینچیلیکلرگه دوچ کېله‌دی.
بو حالت طالبان‌نینگ اقتصادی مسأله‌لر بۉییچه اۉرین‌باسری عبدالغنی برادر اۉتگن ییل سپتمبر آییده قندهارده بۉلیب اۉتگن ییغیلیشده ولایت تدبیرکارلرینی تنقید قیلیب، اولر قندهارده سرمایه کیریتمه‌یاتگنینی اَیتگنیدن کېین یوز بېرماقده.
هلمند ولایتیده جایلشگن کجکی تۉغانی قندهارنی برق انرژیسی بیلن تأمینله‌یدیگن اېنگ مهم منبعلردن بیری حسابلنه‌دی. ۱۳۸۷-قویاش ییلی امریکا اوردوسی‌نینگ قریب ۵ مینگ نفر حربیسی و افغانستان‌نینگ سابق حربیلری بېش کونلیک سفر همده طالبان بیلن بۉلگن تۉقنه‌شوولردن سۉنگ الکتر ایشلب چیقرووچی بیر توربینه‌نی کجهی تۉغانیگه یېتکزیشگه موفق بۉلگن اېدی.
