دالر درآمدی وعده‌سی؛ افغانستان‌نینگ ایشسیز یاشلری آنلاین سرمایه کېریتیش ترماقلری توزاغیده
آدرینا بهزاد
آنلاین پلتفورم‌لر و ترماق مارکېتینگ کمپنیلریگه سرمایه کیریتگن بیر گروه یاشلر وعده قیلینگن درآمد و فایده‌گه اېریشه آلمه‌گن حالده، سرمایه‌لری‌نینگ بیر قِسمینی یاکه برچه‌سینی یۉقاتگنینی اَیتماقده. اولر‌نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، قیسقه مدت ایچیده درآمد تاپیش حقیدگی وعده‌لرگه ایشانیش و بو باره‌ده‌گی معلوماتلر‌نینگ یېتیشمسلیگی اولر‌نینگ بونده‌ی ترماقلرگه آسانلیک بیلن جلب اېتیلیشیگه سبب بۉلگن.
کابلده یشاوچی نوید (مستعار)، هم‌کسبلریدن بیری‌نینگ قیستاوی بیلن ترماق یره‌تیش و جماعه توزیش فعالیتیگه قۉشیلگنینی اَیته‌دی. بیراق او ۵۰۰ دالر تۉله‌گنیدن سۉنگ، هم‌کسبی او بیلن علاقه‌نی اوزگن و اونینگ قۉنغیراقلری همده خبرلریگه باشقه جواب بېرمه‌گن.
کابلده یشاوچی بو اهالی شونده‌ی دېیدی: «بیر نېچه آی آلدین هم‌کسبلریمدن بیری مېنی اۉز جماعه‌سیگه قۉشیلیشگه تکلیف قیلدی. او بو ایش یریم کونلیک اېکنینی، یخشی درآمد کېلتیریشینی و قیسقه مدت ایچیده رواجلنیشیم ممکنلیگینی اَیتردی. مېن اوچون بیر نېچه ته ییغیلیش تشکیل قیلیشدی و ایشنی ۳۰۰ یاکه ۵۰۰ دالر بیلن باشلشیمنی سۉره‌شدی. آخر-عاقبت، اولرگه ۵۰۰ دالر تۉله‌دیم و مېن اوچون حساب آچیشدی. اما بیر آیدن کېین همه‌سی تۉخته‌دی، قۉنغیراقلریم و خبرلریمگه هم باشقه جواب بېریشمه‌دی».
پنجشیر یشاوچیسی زینب (مستعار)، ترماق یره‌تیش بیلن شغللنووچیلردن بیری‌نینگ وعده‌لریگه الدنیب، آخر-عاقبت یگانه سرمایه‌سیدن اَیریلگنینی اَیته‌دی. او شونده‌ی دېیدی: «دۉستلریمدن بیری آنلاین ایشلر بیلن شغللنردی. او ایشسیز اېکنیمنی بیلیب، مېنی اولرگه قۉشیلیشگه و ایشلشگه تکلیف قیلدی. بو ایش یخشی درآمد کېلتیریشینی، شونینگدېک، بیلیم و خبردارلیگیمنی آشیریشگه یاردم بېریشینی اَیتردی. او رواجلنیش و دالرده درآمد آلایش حقیده گپیرردی».
بو یاش عیال قۉشیمچه قیله‌دی: «دۉستیم ایشنی قنچه کۉپ پول بیلن باشله‌سم، درآمدیم هم شونچه کۉپ بۉلیشینی اَیتردی. شونینگدېک، فقط تېلفون آرقه‌لی و کونیگه ایکّی ساعت وقت صرفلب، یخشی درآمد تاپیشیم ممکنلیگینی تأکیدلردی. مېن ایشنی ۳۰۰ دالر بیلن باشله‌دیم. اما نه‌فقط هېچ قنده‌ی درآمد آلمه‌دیم، بلکه بوتون سرمایه‌منی هم یۉقاتدیم».
بدخشان یشاوچیسی احمد (مستعار)، ترماق مارکېتینگی کمپنیلریدن بیریده قریب ایکّی ییل فعالیت یوریتگنیدن سۉنگ، محصولاتلرنی ساته آلمه‌گنی و ایشچی جماعه توزیشده موفقیتسیزلیککه اوچره‌گنی سببلی بو ایشنی ترک اېتگنینی اَیته‌دی.
بدخشان یشاوچیسی اوشبو فقرا قۉشیمچه قیله‌دی: «صنفداشلریمدن بیری‌نینگ رغبتلنتیریشی بیلن ترماق یره‌تیش و محصولاتلرنی آنلاین ساتیب آلیش همده ساتیش ایشیگه قۉشیلدیم. ایشنی باشلشدن آلدین مېن اوچون آنلاین سمینارلر تشکیل قیلیشدی. اما محصولاتلر قیمت اېدی، ترماق توزه آلمه‌دیم و سوداده موفقیتگه اېریشه آلمه‌دیم. نتیجه‌ده نه‌فقط فایده کۉرمه‌دیم، بلکه ضرر هم کۉردیم».
جماعه توزیش و محصولات ساتیش ترماقلریده‌گی فعالیتی نتیجه‌سیده ضرر کۉرگن یاشلردن بیری عایشه (مستعار) اۉسمیرلر و یاشلر معلومات یېتیشمسلیگی همده درآمد حقیده‌گی وعده‌لرگه ایشانیش سببلی بونده‌ی ترماقلرگه آسانلیک بیلن جلب اېتیلیشینی اَیته‌دی.
بو یاش عیال شونده‌ی دېیدی: «لدورا و بیز کبی کمپنیلرده دستلب کېنگ کۉلملی ریکلام و یوقاری درآمد حقیده‌گی وعده‌لر آرقه‌لی آدملرنی همکارلیککه جلب قیلیشگه حرکت قیلیشه‌دی. بیرار کیشی اوشبو ریکلام‌لر‌نینگ تأثیریگه توشگنیدن سۉنگ، اونینگ شخصینی تصدیقلاوچی حجتینی آلیشه‌دی و معلوماتلرینی تېگیشلی وېب-سایتده رۉیخطدن اۉتکزیشه‌دی. رۉیخطدن اۉتکزیلگچ، اونینگ نامیگه حساب آچیب، کمپنی محصولاتلرینی ساتیب آلیشنی طلب قیلیشه‌دی. نتیجه‌ده یاشلر شمعپون، صابون و باشقه محصولاتلرنی اۉز ایچیگه آلگن کتّه مقدارده‌گی تاوه‌رلر بیلن یوزمه-یوز قاله‌دی، اما اولرنی قنده‌ی ساتیشنی بیلمه‌یدی. شخص محصولاتلرنی ساتیشده قیینچیلیکلرگه دوچ کېلگنیده، گروه یېتکچیسی یاکه مسؤولی ینه وعده‌لر بېریب، اونی رغبتلنتیریش آرقه‌لی ایشنی دوام اېتتیریشگه اونده‌یدی همده محصولاتلرنی ساتیش اوچون تورلی جایلرگه باریشنی سۉره‌یدی».
اونینگ اَیتیشیچه، اوشبو محصولاتلر‌نینگ اَیریملریده یراقلیلیک مدتی انیق کۉرسه‌تیلمه‌گن. شو سببلی آدملر اولرنی ساتیب آلیشگه اونچه‌لیک قیزیقمه‌یدی. آخر-عاقبت، کیشی نه‌فقط سرمایه‌سینی یۉقاته‌دی، بلکه امیدسیزلیککه هم توشه‌دی.
عایشه‌‌نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، اوشبو ترماقلر‌نینگ اَیریم مسؤوللری کیشی ایشنی ترک اېتیشگه قرار قیلگنیدن کېین هم او بیلن باغلنیش و اونی ایزلشده دوام اېته‌دی، بعضی حاللرده اېسه اونینگ اوییگه هم باره‌دی. اونینگ اَیتیشیچه، کۉپلب یاشلر معلوم وقت اۉتگچ، اوشبو ترماقلر‌نینگ وعده‌لریگه ایشانگنی عاقبتیده سرمایه‌لریدن اَیریلگنینی توشونیب یېته‌دی.
بو یاش عیال شونده‌ی دېیدی: «مېن اۉزیم هم بو ساحه‌ده بیر آی ایشله‌دیم. گروه یېتکچیسی، یعنی مېنینگ بې‌واسطه رهبریم عیال اېدی. او دایم مېنگه قۉنغیراق قیلیب تورر و مېنی تینیمسیز ایزلشدن تۉخته‌مسدی. آخری W واتس‌اپ حسابیم بوزیب کیریش آرقه‌لی قۉلگه آلیندی».
بو آره‌ده، بیر گروه یاشلر یقینده ۸صبح گزېته‌سیگه بېرگن اینتېرویولریده سۉنگگی وقتلرده ساخته ایشگه جایلشتیریش اداره‌لری فعالیتی کۉپه‌یگنینی اَیتگن اېدی. اولر‌نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، اوشبو کمپنیلر ایش بیلن تأمینلش امکانیتلرینی یره‌تیش، کسبی مصلحت بېریش همده خارجی کمپنیلر و خلق‌ارا تشکیلاتلرگه ایشگه جایلشیشده یاردم کۉرسه‌تیش بهانه‌سی بیلن ایش ایزلاوچیلردن پول آلگن، اما عملده اولرگه هېچ قنده‌ی خدمت کۉرسه‌تمه‌گن.
