یوزلرنی نظارت قیلیش، فکرلشنی چېکلش؛ طالبان بیلیم یورتلرنی علمی بورچی‌دن قنده‌ی اوزاقلشتیرماقده؟
نیما
طلبه‌لر بیلیم یورتیلرده طالبان محتسبلری‌نینگ، شونینگدېک، اوشبو گروه‌نینگ دعوت و ارشاد کمیته‌لری همده فرمان و حکملر‌نینگ اجراسینی نظارت قیلیش بۉلیملری تامانیدن کوچه‌ییب باره‌یاتگن باسیملردن خواطر بیلدیرماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، عینی وقتده طالبان‌نینگ اوچ ته بۉلیمی طلبه‌لر و اۉقیتووچیلر‌نینگ تشقی کۉرینیشی همده کییم-کېچکلرینی نظارت قیلماقده. اولر‌نینگ فکریچه، بو حالت‌نینگ دوام اېتیشی بیلیم یورتیلرنی علمی محیطدن طالبان‌نینگ جهادی مدرسه‌لریگه ایلنتیرماقده. طلبه‌لر، شونینگدېک، اسلام مدنیتی فنی‌نینگ درس ساعتلری اوّلگیگه نسبتاً کۉپه‌یتیریلگنینی، اونینگ اساسی مضمونینی اېسه طالبان‌نینگ امر باالمعروف و نهی عن المنکر قانونی همده حنفی فقهی اساسیده‌گی اسلامی اعتقادلر تشکیل اېتیشینی اَیتماقده.
تورلی بیلیم یورتیلرده تحصیل آله‌یاتگن بیر گروه طلبه‌لر اوشبو تعلیم مؤسسه‌لریده کیینیش، تشقی کۉرینیش و تعلیم بېریش ترتیبیگه نسبتاً طالبان تامانیدن قۉللنه‌یاتگن قتّیق چېکلاولر و کوچلی باسیملردن تۉیگنینی بیلدیرماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، بو وضعیت دوام اېتسه، بیلیم یورتیلر طالبان‌نینگ مفکوروی جهادچیلرنی یاللش مرکزلریگه ایلنه‌دی. طلبه‌لر تعلیم مؤسسه‌لریده دعوت و ارشاد کمیته‌لری، فرمان و حکملر‌نینگ اجراسینی نظارت قیلووچی مسؤوللر همده طالبان محتسبلری‌نینگ موجودلیگی، شونینگدېک، اولر‌نینگ اۉقیتووچی و طلبه‌لرنی کوزه‌تیب باریشی اوشبو مؤسسه‌لرگه جدّی ضرر یېتکزگنینی تأکیدله‌ماقده.
طلبه‌لر حتا اۉزلری‌نینگ دخلسیزلیگی و انسانی قدر-قیمتی هم شبهه آستیده قاله‌یاتگنینی قۉشیمچه قیلماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، طالبان محتسبلری و جنگچیلری بیرار طلبه اولر‌نینگ ایسته‌گیگه موافق حرکت قیلمسه یاکه اونینگ تشقی کۉرینیشی اولرگه یاقمسه، تورلی یۉللر بیلن اونی تحقیرلب، حقارت قیله‌دی. اولر بو وضعیت کۉپلب طلبه‌لر‌نینگ تعلیمگه بۉلگن قیزیقیشینی سۉندیرگنینی، حتا اَیریملرینی بیلیم یورتینی ترک اېتیشگه مجبور قیلگنینی تأکیدله‌ماقده.
کابل پولی‌تخنیک بیلیم یورتی طلبه‌سی احمد (مستعار)، شونده‌ی دېیدی: «ایلگری اسلام مدنیتی فنیدن ایکّیته فن اۉقیردیک، اما حاضر تۉرت ته فن اۉقیه‌پمیز. بو حقده طالبان‌نینگ عالی اۉقوو وزیرلیگی کۉرسه‌تمه بېرگن. ایلگری فقط اسلامی سیاسی تیزیم و مأموری تیزیمنی اۉرگنردیک، اما حاضر قانون و اعتقادگه عاید موضوعلر هم کۉپه‌یگن. قانون بۉلیمیده امر باالمعروف و نهی عن المنکر قانونی اۉقیتیله‌دی، اعتقاد بۉلیمیده اېسه فقط حنفی مذهبی حقیده گپیریله‌دی، خلاص».
اوشبو طلبه‌‌نینگ اَیتیشیچه، طالبان محتسبلری هم وقتی-وقتی بیلن آلدیندن آگاهلنتیرمسدن، رسمی درس وقتیده صنفلرگه کیریب کېله‌دی، درس جریانینی تۉخته‌ته‌دی و طلبه‌لر سقالی، ساچی همده کییم-کېچه‌کلری حقیده گپیره‌دی.
احمد قۉشیمچه قیله‌دی: «بیلیم یورتی حویلیسیده هم اولر‌نینگ نظارت چاره‌لری جوده قتّیق. اگر طلبه‌‌نینگ باشیده دۉپّی بۉلمسه، اونینگ شخصی گواهنامه‌سینی آلیب قۉییشه‌دی. اگر شخصی گواهنام‌سی بۉلمسه، مابیل تېلفونینی تارتیب آلیشه‌دی. کېین بیلیم یورتی رهبریتیگه باریب، بوندن بویان دۉپّیسیز یورمسلیک حقیده مجبوریت بېریشینی اَیتیشه‌دی». اونینگ سۉزلریگه کۉره، طالبان موهته‌سیبلریدن تشقری، هیبتوللاه‌نینگ دعوت و ارشاد کمیته‌لری همده فرمان و حکملر‌نینگ اجراسینی نظارت قیلیش بۉلیملری اعضالری هم طلبه‌لر و اۉقیتووچیلرنی تېکشیره‌دی و منتظم کوزه‌تیب باره‌دی. اولر صنفلرگه کیره‌دی، بیلیم یورتی حدودیده اېسه طلبه‌لرنی سقالی، ساچی و کییم-کېچه‌کلری بۉییچه تېکشیره‌دی.
بیلیم یورتیلرده طالبان باسیمیدن خواطرده بۉلگن ینه بیر طلبه سدیس (مستعار) بو وضعیت دوام اېتسه، بیلیم یورتیلر حاضرگیدن هم یامان احوالگه توشیشینی و بوتونله‌ی طالبان‌نینگ جهادی همده مفکوروی مرکزلریگه ایلنیشینی اَیته‌دی. اونینگ فکریچه، حاضر طلبه‌لر و اۉقیتووچیلرگه نسبتاً قۉللنه‌یاتگن مناسبت علمی تدقیقات اېرکینلیگی همده اختصاصلشگن فنلرنی اۉقیتیش امکانیتینی هم شبهه آستیگه قۉیگن. اونینگ اَیتیشیچه، اۉقیتووچیلر هم موجود وضعیتدن امیدسیزلیککه توشگن. اولر‌نینگ اکثریتی تیریکچیلیک خرجتلرینی قاپلش اوچون اۉزینی اۉزی سانسور قیلیشگه، بو شرایطلرگه چیده‌شگه و سکوت سقلشگه مجبور بۉلماقده.
اوشبو طلبه شونده‌ی دېیدی: «دنیاده صنعی هوش قنده‌ی تېزلیک بیلن رواجلنه‌یاتگنینی، جهان بیلیم یورتیلریده نیمه‌لر صادر بۉله‌یاتگنینی کۉریب توریبسیز. اما بیز ساعتلب طالبان محتسبلری قورشاویده اۉتیریب، باله‌لیگیمیزدن اۉرگنگن مسأله‌لر حقیده گپلشه‌میز. هر بیر مسلمان قنده‌ی طهارت آلیشنی و نمازلرینی قنده‌ی ادا اېتیشنی بیله‌دی. بیز حقیقتاً هم حاضرگی وضعیتدن تۉییب کېتدیک. گپلریمنی قیسقه‌چه افاده‌له‌سم، افغانستانده بیلیم یورتیلر‌نینگ فعالیتی برهم تاپگن، دېب اَیتیشیم ممکن. طالبان‌نینگ بونده‌ی باسیملری دوام اېتر اېکن، بو جایلر اېندی علم-فن اوچون فایده کېلتیرمه‌یدی».
تخار بیلیم یورتی طلبه‌سی شمس (مستعار)، طلبه‌لر بیلیم یورتی و یاتاقخانه‌لرده طالبان محتسبلری همده دعوت و ارشاد کمیته‌سی اعضالری‌نینگ مناسبتی و خطی-حرکتلریدن تۉیگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، موجود شرایط طفیلی طلبه‌لر نه کوندوزی بیلیم یورتیده، نه کېچه‌سی یاتاقخانه‌ده خاطرجمعلیککه اېگه. اولر‌نینگ کۉپچیلیگی تعلیمنی دوام اېتتیریشگه بۉلگن اشتیاقینی یۉقاتگن.
اوشبو طلبه شونده‌ی دېیدی: «طالبان‌نینگ دعوت و ارشاد بۉلیمی مسؤولی مولوی مفکر دېیرلی هر کېچه طلبه‌لر خانه‌لری‌نینگ اېشیگینی تقیلله‌تیب، اولرگه خلل بېره‌دی. یاتاقخانه تینچلیک، درس قیلیش و مطالعه جایی، اما حاضر قۉرقوو، باسیم و بېزاوته‌لیک مکانیگه ایلنگن».
بوندن اوّل هم طلبه‌لر و اۉقیتووچیلر طالبان‌نینگ حقارتلی مناسبتی، اولر‌نینگ تشقی کۉرینیشی و کییم-کېچکلرینی دایمی نظارت قیلیشی همده اوشبو گروه‌نینگ اعتقادی فنلر بۉییچه درسلرینی کۉپه‌یتیرگنیدن خواطر بیلدیرگن اېدی. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، طالبان نظارتی آستیده‌گی بیلیم یورتیلر تدقیقات آلیب باریش و تنقیدی فکرلشنی رواجلنتیریش اوچون شرایط یره‌تیش اۉرنیگه، محتسبلریگه «بۉیسونیش» علمی فعالیتگه سایه ساله‌دیگن محیطگه ایلنگن.
بو آره‌ده، ۸صبح گزېته‌سی‌نینگ اوّلگی حساباتیده کېلتیریلگن معلوماتلرگه کۉره، طالبان علمالری‌نینگ یکونی کمیته‌سی کابل بیلیم یورتی اۉقوو دستورینی تیّارلش جریانیده اوشبو بیلیم یورتی‌نینگ تورلی فاکولته‌لری تعلیم دستورلریدن ۹۶ ته کتاب و اۉقوو قۉللنمسینی چیقریب تشله‌گن. ۸صبح گزېته‌سی قۉلیگه کېلیب توشگن اوشبو رۉیخط نسخه‌سیدن معلوم بۉلیشیچه، مذکور کېنگ کۉلملی قیسقرتیریش، اساسا، انسانپرورلیک فنلر فاکولته‌لریگه، خصوصاً، اجتماعی فنلر، حقوق و سیاست‌شناشلیک همده تصویری صنعت فاکولته‌لریگه قره‌تیلگن.
فلسفه و غرب نظریه‌لری، زمانوی اجتماعی فنلر، سیاسی و میدیا تحلیللری، اجتماعی تنقید، سینما و صنعتگه عاید منبعلر، انگلیس تیلیده‌گی کتابلر همده خارجی بیلیم یورتیلر‌نینگ علمی منبعلری اۉقوو دستوریدن چیقریب تشلنگن. شو بیلن بیرگه، طالبان ۱۹۴ ته کتاب نامینی توزه‌تیش و قَیته کۉریب چیقیش شرطی بیلن تصدیقله‌گن.
