مصافهده یشهش؛ ۸صبح قندهی قیلیب بیزنینگ عمومی اوییمیزگه ایلندی
ماریا شهسوار
آدم بعضاً اۉزی یشهمهگن، اما او بیلن بیرگه یشهگندېک بۉلگن جایگه کۉنگیل باغلهیدی. ۸صبح سۉنگّی بیر نېچه ییل دوامیده مېن اوچون شوندهی جای بۉلدی؛ ساووق تېلفون و کمپیوتر صحیفهلری آرتیدن ایلیق انسانی مناسبتلر شکللنگن جای؛ ایش و اداری علاقهلر طفیلی کۉپلب همکسبلریم بیلن دایما علاقهده بۉلگن جای؛ قیسقه خبرلر، شاشیلینچ قۉنغیراقلر، زیچ موافقلشتیریشلر و جیم کوتیشلر استه-سېکین عمومی تیلیمیزگه ایلنگن جای. بیز اوزاقدهمیز، اما مصافه بیزنی بیر-بیریمیزگه بېگانه قیله آلمهدی. عکسینچه، مصافهلر بعضاً مناسبتلرنینگ تشقی پردهلرینی چېتگه سوریب، ایشانچنینگ چوقورلیگی و همکارلیکنینگ اېنگ یوقاری درجهسیگه آلیب چیقدی.
۸صبحده ایش هېچ قچان عادی کوندهلیک و اداری وظیفهلر کېتمه-کېتلیگیگه توشیب قالمهدی. هر بیر حکایه، هر بیر خبر، هر بیر راپورتاژ، هر بیر تحریر، هر بیر خبر و هر بیر موافقلشتیریش آرتیده چرچاق، قۉرقوو، ساغینچ، مهاجرت، بېقرارلیک و امیددن اۉز اولوشیگه اېگه انسان تورردی. مېن بو ییللر دوامیده ۸صبحنی نهفقط چاپ اېتیلگن متنلرده، بلکه کۉرینمهیدیگن یوزلر، تنیش آوازلر، قیسقه خبرلر و جیم تشویشلرده هم تنیدیم. بو عامهوی اخبارات واسطهسی مېن اوچون عیناً شو انسانی بۉلهکلردن قوریلگن؛ بعضاً حیات باسیمی آستیده اېگیلگن، اما هنوز خلق آوازینی تۉغری، روشن و یشیرمسدن یېتکزیشگه حرکت قیلگن انسانلردن.
۸صبحدهگی اېنگ گۉزل تجربهلریمدن بیری عیناً اوزاقدن یقینلیک حسی بۉلدی. کۉپلب همکسبلریمنی هېچ قچان یقیندن کۉرمهگنمن، اما بعضاً اولرنی هر کونی یانیمده جسماناً موجود بۉلگن کۉپچیلیکدن هم چوقورراق بیلگندېک حس قیلگنمن. بیز خبرلر آرتیدن، آواز آهنگلریدن، سکوتلردن، جوابدهگی کېچیکیشلردن، قیسقه جملهلرگه یشیریلگن تشویشلردن و هر کونی ایشده تکرارلنگن مسوولیتدن شوندهی تنیشووگه یېتدیک که بلکه یوزمه-یوز اوچرهشوو هم هر دایم بوندهی علاقهنی یرهته آلمسدی. بو مناسبت شونچهکه ایش مناسبتی اېمس اېدی؛ مسوولیت، حرمت، همدردلیک و عمومی اعتقادنینگ کۉرینمس رشتهسی اېدی، او بیزنی دنیانینگ تورلی بورچکلریده بیر-بیریمیزگه باغلب تورردی.
بو تجربهلر آرهسیده عیال همکسبلرنینگ محنتی مېن اوچون هر دایم علیحده معنا کسب اېتگن و چوقورراق تأثیر قالدیرگن. هر سفر افغانستاندهگی عیال همکسب تامانیدن یازیلگن و چاپ اېتیلگن حکایه، خبر یاکه راپورتاژ مېن اوچون شونچهکه ینگی محتوا اېمس؛ متندن اۉچیریب تشلنیشنی ایستهمهگن، حکایهدن چېتده قالیشنی خواهلهمهگن و مجبوری سکوتگه قرشی هلی هم سۉزنی یشهب قالیش امکانیتی صفتیده ایشلهتهیاتگن قیزلر و عیاللرنینگ موجودلیگی بېلگیسی اېدی. افغانستان نینگ بیر جاییده بیر قیز قۉرقوو، چېکلاو و باسیمگه قرهمهی هلی هم قلم آلیب، خلق حکایهسینی یازهیاتگنی حقیده اۉیلش مېن اوچون هم فخرلی، هم آغریقلی؛ فخرلی چونکه بوندهی اراده هلی هم تیریک، آغریقلی چونکه بو اراده شوندهی شفقتسیز شرایطده معنا تاپیشگه مجبور.
شوندهی کونلر بۉلگن که ایش چرچاغی بیردن بیر یخشی خبر بیلن تنهمیزدن چیقیب کېتگندېک بۉلگن؛ آغیر راپورتاژ چاپ اېتیلگن، آغیر ایش یکونلنگن، خوف آستیدهگی همکسب تهدیددن امان قالگن یاکه چېکسیز چېکلاولر ایچیده بیر جماعه بیزگه قالیش و دوام اېتیشنینگ قدرینی ینه اېسلهتهدیگن ایشنی بجرگن کونلر. ۸صبحدهگی قووانچلریمیز کۉپینچه شاوقینلی بۉلمهگن؛ اولر قیسقه خبرلرده، عادی تبریکلرده، کیچیک دلده بېلگیلریده، یورهکچهلر، تبسملر و قیسقه رغبتلنتیرووچی جملهلرده همده صمیمی منّتدارچیلیکلرده آقیب اۉتگن. اما بیزدن جوده کۉپ کتّه نرسهلرنی تارتیب آلگن دنیاده عیناً شو کیچیک قووانچلر بیز اوچون چوقور معناگه اېگه بۉلگن. بعضاً عادی «چرچهمنگ» جملهسی هم آغیر کون یوکینی یېنگیللشتیره آلگن.
بو ایلیق و کیچیک لحظهلر بیلن بیر قطارده، ایش قۉرقوو، تشویش و قیغو بیلن کېچگن کۉپلب کونلر هم بۉلگن. سۉنگّی ییللر ۸صبح عایلهسی اوچون فقط مېدیا فعالیتی ییللری اېمس اېدی؛ اولر بېخبر قالیش، کوتیش، خواطر و قۉرقوو ییللری هم اېدی. ژورنالیستنینگ حبسگه آلینگنی، همکسبگه تهدید بۉلگنی، قۉشنی دولتلرده جماعه اعضاسی معماگه دوچ کېلگنی یاکه افغانستانده حبسگه آلینیشی خوفی حقیدهگی خبرلر ایش محیطینی عادی معنالردن بۉشهتیب یوبارردی. بوندهی لحظهلرده ایش اېندی شونچهکه ایش اېمس اېدی؛ جوابسیز قالگن هر بیر خبر، موفقیتسیز قۉنغیراق و هر بیر بېخبر ساعت همهنینگ یورهگیگه آغیر یوک بۉلیب توشردی.
ییللر دوامیده حقیقت اوچون یازگن انسانلرنینگ اۉزی خوفسیزلیکسیزلیک، مهاجرت، بېقرارلیک، تهدید و اېرتنگی کوندن قۉرقوو بیلن یشهشگه مجبور بۉلیشی آغریقلی. خلق دردینی حکایه قیلهیاتگن ژورنالیست بعضاً اۉز دردینی جیم کۉتریشگه مجبور بۉلیشی آغریقلی. اما احتمال عیناً شو آغریقلر بیزگه ۸صبح بیز اوچون شونچهکه مېدیا تشکیلاتی اېمسلیگینی انگلهتدی؛ هر بیر اعضاسینینگ خوفسیزلیگی یاکه خوفسیزلیکسیزلیگی، هر بیر همکسبینینگ قووانچی و قیغوسی باشقهلرنینگ روحیگه هم تأثیر قیلهدیگن عایلهدیر. بو عایلهده بعضاً انسان ینه نفس آلیشی اوچون فقط بیرته قیسقه خبر کفایه اېدی؛ «یخشیمن»، «آزاد بۉلدیم»، «خوفسیز جایگه یېتدیم» یاکه عادیگینه «خواطر آلمهنگ» دېگن خبر.
بو تجربهلر آسان بۉلمهگن. اوزاقدن توریب کیم بیلن دیر ایشلش، اونگه ایشانیش، آوازینی تنیش، تشویشلرینی توشونیش، ایشیگه سویهنیش و کېین بیر لحظهده اونینگ خوفسیزلیگی، اېرکینلیگی یاکه کېلهجگی خوف آستیده بۉلیشی ممکنلیگینی انگلش قیین. ایشنی دوام اېتتیریش بیلن بیرگه یورهگینگ مهاجرتده، بېقرارلیکده، حبس قۉرقوویده، اوی ساغینچیده و اېرتنگی کوندهن دایمی خواطرده یشهیاتگن همکسبلرینگ یانیده بۉلیشی قیین. بو کونلر مېنگه شونی اۉرگهتدی که اگر ایش مناسبتی ایشانچ و همدردلیک اساسیده قوریلسه، او اداری چېگرهلرده قالمهیدی؛ انسانی رشتهگه ایلنهدی بعضاً کۉپلب عادتی یقینلیکلردن هم حقیقیراق و اوزاقراق یشهیدیگن رشتهگه.
۸صبح مېن اوچون عیناً شو لحظهلردن قوریلگن؛ آرتیدهگی دردنی آچیب بېریشگه بعضاً جوده قیسقه بۉلگن خبرلردن؛ جیم حالده بیر-بیریمیزگه اۉتیب یورگن تشویشلردن؛ چرچاققه قرهمهی دلده بېرگن تبریکلردن؛ زیچ موافقلشتیریشلردن، ایش کېچهلریدن، کم گپیریلگن چرچاقلردن و اوزاقده بۉلگن انسانلر آرهسیده استه-سېکین ایلدیز آتگن ایشانچدن. بو عامهوی اخبارات واسطهسی مېن اوچون آوازلر، یوزلر، خواطرلر، تبسملر، عذابلر و خاطرهلر ییغیندیسیدیر. هر بیر همکسب اۉزی باشیدن کېچیرگن قیینچیلیک و ایشگه قۉشگن صداقتی بیلن ۸صبح نینگ معناسی و دوامیلیگینینگ بیر قِسمینی یرهتگن.
بوگون بیز ۸صبح فعالیتینینگ ییگیرمهنچی ییلینی نشانلر اېکنمیز، فقط بیر نامنینگ دوامیلیگی یاکه بیر عامهوی اخبارات واسطهسی نینگ امان قالیشینی بیرهم قیلمهیمیز؛ بو یۉلنی تیریک توتگن انسانلرنینگ موجودلیگینی قدرلهیمیز. افغانستان ایچیده قالیب، باسیم، قۉرقوو و تهدید سایهسیده ایشلهگنلر؛ مهاجرتده ساغینچ، بېقرارلیک و اوی ساغینچی بیلن یشهسه هم مسوولیتینی تشلهمهگنلر؛ احتمال کمراق کۉرینگن، کمراق تیلگه آلینگن و فخر متنلریده کمراق جای آلگن، اما هر کونی بو ایشنینگ بیر قِسمینی صبر، صداقت و امید بیلن دوام اېتتیرگن انسانلر. ۸صبح نینگ ییگیرمه ییلی بیر تشکیلات تاریخیدن کۉره کۉپراق عیناً شو انسانلرنینگ ثابتلیگی حکایهسی دیر.
احتمال ییللر اۉتر، شرایطلر اۉزگرر، آدملر جایینی المشتیرر و قیین کونلر باشقه شکلگه کیرر؛ اما مېن اوچون ۸صبحدن قالهدیگن نرسه فقط ایش تجربهسی اېمس. بو یۉلده تنیگن انسانلر؛ اوزاقدن قوریلگن ایشانچ؛ بیرگه یشهگن تشویشلر؛ ظلمت ایچیده نشانلهگن کیچیک قووانچلر؛ و اېنگ قیین کونلرده هم آرهمیزده تیریک قالگن امیددیر. شو سببلی ۸صبح مېن اوچون اوزاقدن یورهگیمده قوریلگن اوی دیر؛ احتمال اونده هر دایم جسماناً موجود بۉلمهگنمن، اما جانیم و خاطرهم نینگ بیر قِسمینی اۉشه یېرده قالدیرگنمن.
