عیاللر و ۸صبح؛ چېکّه آوازلرنی مرکزگه آلیب کیریشده یېتکچی
عیاللر بۉلیمی باش محرری
ییللر آلدین مېن شوندهی ایشانردیم که مېن و چېکّه حدودلرده، مرکز و ییریک شهرلردن اوزاقده یشهیدیگن باشقه عیاللرنینگ حکایهلری، کۉرگن-کېچیرگنلری و حیاتی واقعهلرینی نشر اېتیش امکانسیز ایش دیر. مېنینگ دلیلیم شوندهی اېدی: رسمی و بېلگیلنگن قالبلرگه سیغمیدیگن حکایه قندهی قیلیب عامهوی اخبارات واسطهلریده چاپ اېتیلیشی ممکن؟ ایکّینچی تاماندن، عاموې اخبارات واسطهلریگه اېریشیش هم چېکلنگن اېدی؛ نه مېن، نه اطرافیمدهگیلر مېدیا توزیلمهسی و اونینگ ایشلشینی بیلردیک. بیراق انترنت و اجتماعی ترماقلرگه کۉپراق کیریشیم بیلن گزېتهلر آدملرنینگ آوازینی کۉتریش اوچون ایشلشینی انگلهدیم. بو کشفیات هم قووانچ، هم قیغو اېدی؛ چونکه اۉزیمنی اۉشه میدانده کۉرمسدیم، یاکه بۉلسه هم جوده کیچیک مقیاسده، یېترلی درجهده اېمس اېدیم. شو پیتگچه ۸صبح گزېتهسیده «عیال سۉزی» ستونینی تشکیل اېتدیک و بیرینچی قدمنی چېکّه آوازلرنی مرکزگه آلیب کیریش یۉلیده تشلهدیک. بو ستون و «عیاللر» بۉلیمی ۸صبحده عیاللر آوازینی مرکزگه قۉییش و ییللر دوامیده افاده اېتیش امکانیدن محروم بۉلگن حکایه و دردلرنی کوچهیتیریش اوچون میدان بۉلدی.
فخر بیلن ایتیش ممکن که ۸صبحده افغانستان اسلام جمهوریتی تیزیمی قولهگنیدن کېین آواز چیقریش امکانیگه اېگه بۉلمهگن آوازلر خدمتیده تورگن بیرینچی عامهوی اخبارات واسطهلریدن بیری بۉلدی. بو فقط حسابات بېریش اېمس اېدی؛ بلکه عیاللر و قیزلرنی یازیشگه چقیریش و اولر بیلن یانمه-یان توریش اېدی. اولرگه اۉز آوازلری بۉلیش امکانینی بېردی.
سۉنگگی ییللرده ۸صبح گزېتهسی شوندهی ایش قیلدی که بیزنینگ قیزلریمیز حتا نقطه-وېرگول قۉییشنی بیلمهیدیگن، گپ توزیشده خطاگه یۉل قۉیهدیگن، مکتبنینگ ۶- و ۷- صنف اۉقووچیلری بۉلگن و اېندیگینه یازووچیلیک یۉلیده ایلک قدملرینی تشلهیاتگن قیزلر هم یازیش جسارتیگه اېگه بۉلدیلر. اولر اۉز آوازینینگ مهم اېکنینی، سۉزلری عکس-صدا بېریشینی و عامهوی اخبارات واسطهلری اولرنینگ یانیده تورگنینی انگلب یېتدیلر. ۸صبحده نهفقط بو قیزلرنی یازیشگه چقیردی، بلکه اولرگه همراه و همدم بۉلدی؛ اولرنی تیارلهدی، شونده اولر سرلوحهلر شاوقینی، سیاست و باسیملر ایچیده یۉقالیب کېتمسینلر و اولرنینگ سۉزلری، دردلری و امکانیتلری اېشیتیلمهی همده ایتیلمهی قالمهسین.
دستلب ۸صبح قیزلر و عیاللرنینگ کوندهلیک حیاتینی یاریتهیاتگندېک، اولرنینگ یازوولری اېسه شخصی «دل یازوولری»دېک کۉرینردی؛ اما حقیقت شو که بوگون همه نرسه سیاسیلشگن. بیز یشهیاتگن مکانده هېچ نرسه سیاست سایهسیدن تشقریده اېمس، شونینگ اوچون هېچ بیر حکایه و حیاتی تجربه سیاستدن خالی اېمس. عکسینچه، بو حکایهلر جماعهوی قرشیلیک، اجتماعی چیدملیلیک و سیاسی حرکت نینگ پایدېواری دیر؛ آوازنی قَیتریب آلیش، اۉریننی قَیته بېلگیلش و عیاللر اۉرتهسیده، اوندن کېین اېسه جمعیت ایچیده اۉز-ارا باغلیقلیک ترماغاینی یرهتیش حرکتی دیر.
مکتب، بیلیم یورت و ایشدن محروم بۉلگن قیزلر اۉز حیات حکایهلرینی یازر اېکن، اصلیده افغانستان نینگ یلنگغاچ، شفقتسیز و آغیر حقیقتینی افادهلهیاتگن، بو یورتدهگی بوگونگی و کېلهجک تاریخینی یازهیاتگن اولاد وکیللری دیر. اولرگه اۉز جغرافیهسیده حکایه قیلیش حقوقی بېریلمهگن بیر اولاد. بو حکایهلر و شخصی تجربهلر کتّه اجتماعی توزیلمهلرنی آچیب بېرووچی واسطه بۉلیب، آدملر، اینیقسه عیاللر و قیزلر اۉرتهسیده بیردملیک کۉپریگینی یرهتهدی. بوندهی حکایهلر یخشیراق کېلهجکنی تصور قیلیش امکانینی بېرهدی؛ بوگونگی افغانستانده انسان حیاتینینگ باشقه تورینی تصور قیلیشگه خدمت قیلهدی. بوندن تشقری، بو یازوولر یازمه حجت بۉلیب، کېلهجک اولادلر اوچون مهم منبع بۉلهدی، اینیقسه افغانستان عیاللری نینگ حیاتی، کورهشی و قرشیلیگی تاریخینی توشونیشده، اولرنینگ فداییلیگی و برداشی کۉپینچه کۉرینمهی قالگنینی انگلشده.
موافقشتیریلمهگن و تیزیمسیز همکارلیکدن تشقری، ۸صبح گزېتهسی قیزلر اوچون عملیات دستورلرینی هم یۉلگه قۉیدی. جمهوریت توزومی قولهگنیدن کېین و اینیقسه عیاللرگه ژونالیستلیک یۉنهلیشینی تنلش تقیقلنگهچ همده بیلیم یورت اېشیکلری قیزلر اوچون یاپیلگهچ، ۸صبح تعلیمنی ژورنالیستلر اولادینی شکللنتیریش و اولرنی سانسور همده باسیم آستیده یۉقالیب کېتیشدن سقلش اوچون حیاتی ضرورت دېب بیلدی و بو یۉلده مهم قدم تشلهدی. بو حرکت قوتیلیش ژونالیزمی یاندهشووی دوامی دیر؛ ۸صبح بو یاندهشوونی امکان قدَر دوام اېتتیریب، یاشلر و اینیقسه عیاللر اوچون امید، برداشلیلیک و قرشیلیک میدانینی آچیشگه اینتیلهدی.
قیینچیلیک و یالغیزلیک شرایطیده، عامهوی اخبارات واسطهلری باسیم و سکوت آستیده نفس آلهدیگن، یالغانلر کېنگ ترقهلیب، سانسور عادی حالگه ایلنگن و حقیقت شاوقین ایچیده یۉقالیب کېتهدیگن محیطده مستقل و اېرکین عامهوی اخبارات واسطهلرینینگ وظیفهسی فقط واقعهلرنی یاریتیش اېمس. اولر حقیقتگه صادق حالده خلق منفعتیگه خدمت قیلهدیگن مضمون یرهتیشی و شو بیلن بیرگه حقیقتنی حمایه قیلهیاتگن اولادنی اسرهب قالیشی کېرهک. بو وظیفه سۉز اېرکینلیگی تنهسینی مستحکملش و اونینگ حمایهچیلرینی کوچهیتیریش دېگنی دیر.
بو احتیاج، اینیقسه قیزلرگه نسبتاً جنسی آپارتاید شرایطیده ینهده آرتهدی. اگر سۉنگّی بېش ییلده مکتب و بیلیم یورت اېشیکلری یاپیلمهگنیده، بوگون بیز تورلی ساحهلرده، جملهدن ژورنالیزم هم تۉرت تۉلیق عیال بیتیرووچیلر اولادیگه اېگه بۉلهردیک. شونده بیز هر بیر ولایت و تومن درجهسیده هېچ بۉلمهگنده عیاللر بارلیگینی بیلردیک، اولر اۉز حدودیدهگی آدملر، اینیقسه عیاللر حیاتینی حکایه قیلیب بېره آلردی. بو اېسه افغانستان کبی جمعیتده حیاتی مهمدیر، چونکه بو یېرده آواز دایما اېرککلر قۉلیده بۉلیب کېلگن و عیاللر تیزیملی زۉرآورلیک آستیده سکوتگه محکوم اېتیلگن. شو سببلی، ژونالیستلیک کسبینی پُخته بیلهدیگن متخصصلرنی تیارلش و حکایه قیلیشنی اجتماعی مسوولیت صفتیده توشونیش ۸صبح گزېتهسی نینگ افغانستان اوچون اوزاق مدتلی مقصدلریدن بیری دیر؛ بو آوازسیز، حمایهسیز و حکایهسیز قالگن انسانلرنی قۉللب-قوّتلش یۉلی دیر.
بو ییللرده ژونالیستلیککه قیزیققن، اۉز اطرافیدهگی واقعهلر و حقیقتنی حکایه قیلیشگه اشتیاقمند بۉلگن قیزلر تعلیم آلدیلر. بوگون فخر بیلن ایتیش ممکن که بو قیزلر حاضر هم اخلاقی جهتدن، هم مهارت نقطهٔ نظریدن سېزیلرلی قابلیت و یوقاری صلاحیتگه اېگه بۉلدیلر. اولر ژونالیستلیک یۉنهلیشیده تحصیل آلهیاتگن طلبهلر بۉلهدیمی، بیتیرووچیلر بۉلهدیمی یاکه اېندی مکتبگه باریش حقوقیدن محروم قیلینگن اۉقووچیلر بۉلهدیمی، بوگون ینهده کتّه ایشانچ و قطعی اراده بیلن اۉز آوازلری، تېنگداشلری و خلقی نینگ آوازی بۉلیشگه تیارلر؛ بو خلق نینگ آوازی، میدانی و حتا حقیقتی هم اولردن تارتیب آلینگن. بو یوتوق فقط تعلیم و کۉنیکمهدن عبارت اېمس: بوگون قلم قۉلگه آلگن قیزلر اصلیده مجبوری سکوتنی سیندیردیلر و حیات همده حقیقتنی حکایه قیلیش اوچون ینگی تیل یرهتدیلر؛ بو اېسه ییللر دوامیده اولردن تارتیب آلینگن میدانده قَیته پیدا بۉلیش سری تشلنگن قدم دیر.
۸صبح گزېتهسیده چاپ اېتیلگن حکایهلر افغانستان جمعیتی نینگ کتّه بیر قِسمی نینگ حیاتی تجربهلری دیر؛ بو تجربهلرسیز افغانستان کېلهجگی اېرکینلیک، تېنگلیک و اجتماعی عدالت یۉلیده آلدینگه سیلجی آلمهیدی. کېلهجک افغانستان انترسکشنال قرهشگه محتاج؛ بو قرهش جمعیت مرکزیده عیاللر و اېرککلرنینگ تورلی و اۉز-ارا باغلنگن حکایهلرینی کۉره آلهدی. عیاللر حکایهلری اولرنینگ سیاسی موضوع اېکنینی، کېلهجکنی شکللنتیرووچی فعال اشتراکچیلر اېکنینی، ظلمگه قرشی عصیان رمزی و قرشیلیکنی قَیته بېلگیلاوچی کوچ اېکنینی تصدیقلهیدی. اولر بوگونگچه طبیعی دېب قبول قیلینگن جنسی چېگرهلرنی قَیته یازدیلر.
شو سببلی ۸صبح بو یۉلده قطعیت بیلن عیاللر یانیده توریب، اولرنی قۉللب-قوّتلب، افغانستان قیزلری و عیاللری قلمی آرقهلی امیدنی سقلش و قرشیلیکنی رواجلنتیریشده مهم رۉل اۉینهدی؛ بو رۉل اگر باشقه هېچ قهیېرده قید اېتیلمسه هم، افغانستان عیال ژونالیستلیک تاریخیده همده اولرنینگ کورهش و متانت خاطرهسیده یارقین و انکار اېتیب بۉلمهیدیگن اۉرین اېگهللهیدی.
