ناتۉغری قره‌شلر؛ عیاللر یۉلیده‌گی تۉسیق

نرگس نبی‌زاده‌

افغانستان شونده‌ی جمعیتکی، اونده‌ عیاللر ناتۉغری قره‌شلر اساسیده‌ زۉرآورلیک و حکم چیقریشلرگه‌ دوچ کېلیشه‌دی همده‌ دایما ایکّینچی جنس یاکه اېرککدن ضعیفراق دېب حسابلنیشه‌دی. حالان‌که، هېچ بیر انسان فقط عیال یاکه اېرکک بۉلیب توغیلگنی اوچون‌گینه باشقه‌سیدن عقللیراق، کوچلیراق، بیلیمدانراق یاکه مناسبراق اېمس. عقل، آنگ و قابلیت معلوم بیر جنسده‌ توغیلیش بیلن پیدا بۉلمه‌یدی. انساننی یوکسه‌لتیره‌دیگن نرسه‌ بو اونینگ اۉز قابلیتلرینی انگلشی و رواجلنتیریشی اوچون بېریلگن تعلیم، تجربه‌، مطالعه‌، فکرلش و امکانیتلردیر.

اگر قیز باله‌ تعلیمدن محروم قالسه‌، بو اونینگ استعدادی یۉقلیگینی انگله‌تمه‌یدی. اگر عیال کیشیده‌ جمعیتده‌ اشتراک اېتیش، ایشلش و قرار قبول قیلیش امکانیتی بۉلمسه‌، اونده‌ بو ایشلرنی بجریش قابلیتی یۉق دېگن خلاصه‌گه‌ کېلیب بۉلمه‌یدی. بعضاً عیاللر‌نینگ «قابلیتسیزلیگی» دېب اتله‌دیگن نرسه‌، اصلیده‌، اولرگه‌ هېچ قچان بېریلمه‌گن امکانیتلر‌نینگ نتیجه‌سی دیر.

افغانستانده‌ بو موضوع ینه‌ده‌ چوقورراق معناگه‌ اېگه‌. کۉپلب قیزلر‌نینگ هلی عملگه‌ آشیریش امکانینی تاپه‌ آلمه‌گن آرزولری بار. شفاکار، یازووچی، اۉقیتووچی، تدقیقاتچی، صنعتکار یاکه تدبیرکار بۉلیشنی ایسته‌یدیگن قیزلر بار. آنگی سواللر، غایه‌لر و آرزولرگه‌ تۉله‌ بۉلگن، بیراق بعضاً اېنگ عادی ایستکلریگه‌ یېتیشیش یۉلیده‌ هم کۉپلب تۉسیقلرگه‌ دوچ کېله‌دیگن قیزلر بار.

برچه‌ بو چېکلاولرگه‌ قره‌مه‌ی، افغانستان عیاللری اۉرگنیش، یره‌تیش و تاثیر اۉتکزیش قابلیتیگه‌ اېگه‌ اېکنلیکلرینی کۉپ بار اثباتله‌گنلر. کۉپلب عیاللر اویده‌، عایله‌ده‌، ایش جاییده‌ و جمعیتده‌ کتّه‌ مسؤولیتلرنی اۉز ذمّه‌لریگه‌ آلگنلر. بعضیلری درس بېره‌دی، بعضیلری یازه‌دی، بعضیلری بیزنس باشله‌یدی و بعضیلری قیینچیلیکلرگه‌ قره‌مه‌ی اۉقیشنی دوام اېتتیریشگه‌ حرکت قیله‌دی. احتمال، بو سعی-حرکتلر‌نینگ برچه‌سی هم دایم کۉزگه‌ تشلنمس، اما بیر قابلیت‌نینگ کۉرینمسلیگی اونینگ موجود اېمسلیگینی انگله‌تمه‌یدی.

بیز، افغانستان عیاللری، اینیقسه‌ سۉنگگی ییگیرمه‌ ییل ایچیده‌، عیاللرگه‌ نسبتاً قیلینگن و قیلینه‌یاتگن عدالتسیزلیکلرگه‌ قرشی آوازیمیزنی کۉتریشگه‌ همده‌ اۉز اشتراکیمیز و قابلیتیمیز بیلن جمعیت‌نینگ عیاللرگه‌ بۉلگن قره‌شینی اۉزگرتیریشگه‌ حرکت قیلدیک. اېریشگن اۉزگریشلریمیز و ترقیاتیمیزگه‌ قره‌مه‌ی، بوگون ینه‌ قره‌شلر اۉزگرمه‌دی‌ و عیاللر برچه‌ ساحه‌لردن چېتلشتیریلدی. بیز عیاللر‌نینگ ایسته‌گی شوکی، بیزدن انگلش، اۉرگنیش، تنلش و رواجلنیش امکانیتی تارتیب آلینمه‌سین. بیز گپیرگنیمیزده‌ جنسیمیزگه‌ اېمس، بلکه‌ سۉزیمیز‌نینگ مضمونیگه‌ اعتبار قره‌تیلیشینی خواهله‌یمیز.

شونی تن آلیشیمیز کېره‌ککی، جمعیت فقط اونینگ برچه‌ اعضالری رواجلنیش امکانیتیگه‌ اېگه‌ بۉلگنده‌‌گینه ترقی اېته‌دی. هېچ بیر مملکت اۉزی‌نینگ انسانی صلاحیتی‌نینگ یریمینی اعتبارسیز قالدیریب، یاروغ کېله‌جککه‌ اېریشه‌ آلمه‌یدی. بیر قیز‌نینگ تعلیم آلیشی فقط اونینگ اۉزی اوچون‌گینه فایده‌لی اېمس؛ بوندن عایله‌، جمعیت و کېله‌جک اولادلر هم بهره‌مند بۉله‌دی. اۉرگنه‌دیگن، فکرله‌یدیگن و بیلیمگه‌ اېگه‌ بۉلگن عیال ینه‌ده‌ آنگلی و مسؤولیتلی جمعیت قوریشده‌ حصه‌ قۉشه‌ آله‌دی.

البته‌‌، تېنگلیک برچه‌ انسانلر‌نینگ بیر خیل بۉلیشی دېگنی اېمس. هر بیر شخص‌نینگ اۉزیگه‌ خاص استعدادی، خصوصیتلری و قابلیتلری بار. اما شخصی فرقلر کیمنی دیر حرمت و انسانی امکانیتلردن محروم قیلیش اوچون بهانه‌ بۉلمسلیگی کېره‌ک. هېچ کیم اۉز فکری‌نینگ قدرینی اثباتلش اوچون اوّلا اۉز جنسیدن واز کېچیشگه‌ مجبور بۉلمسلیگی لازم.

بیراق بوگونگی کونده‌ مهم‌ بۉلگن نرسه‌ بو عدالتسیزلیکلرگه‌ قرشی عیاللر‌نینگ بیردملیگی دیر. افغانستان عیاللری و قیزلری ینه‌ بیر بار بیر-بیرلری بیلن همکارلیک قیلیب، هر قنده‌ی امکانیتدن فایده‌لنگن حالده‌ تعلیم، محنت و صنعت امکانیتلریدن فایده‌لنیشگه‌ حرکت قیلیشلری همده‌ تقیقلرگه‌ قره‌مه‌ی، افغانستان عیاللری هر قنده‌ی انقراضنی یېنگیب اۉتیشگه‌ قادر اېکنلیگینی اثباتلشلری کېره‌ک. بوگون بیز برچه‌ چېکلاولرگه‌ قره‌مه‌ی قرشیلیک کۉرسه‌تیب، صنعت، تعلیم و سپورت ساحه‌لریده‌ موفقیت قازانه‌یاتگن و ساورینلی ا‌ۉرینلرنی اېگه‌لله‌یاتگن بیر قطار قیزلر‌نینگ ترقیاتیگه‌ گواه بۉلماقده‌میز.

گرچه آلدیمیزده‌ مشقتلی یۉل تورگن بۉلسه‌-ده‌ و کېله‌جک هم موهوم بۉلسه‌-ده‌، بو ناتۉغری قره‌شلر حقیده‌ گپیریش، تعلیم‌نینگ اهمیتینی اېسله‌تیش و کېله‌جک اولادلرگه‌ انسانلرگه‌ بۉلگن حرمت اولر‌نینگ جنسیگه‌ باغلیق بۉلمسلیگی کېره‌کلیگینی اۉرگه‌تیش ضرور. بونده‌ی قره‌شلرنی اۉزگرتیریش بلکه‌ آسان و تېز بۉلمس، اما انگلش، ملاقات و انسانی قدریتلرنی قبول قیلیش آرقه‌لی بونگه‌ یۉل آچیش ممکن.

دکمه بازگشت به بالا