«خیر» نانی؛ هلمندده دینی مکتبلر‌نینگ آغیر یوکی عایله‌لر ذمّه‌سیده
۸صبح، هلمند
هلمند ولایتی‌نینگ اَیریم حدودلری اهالیسی اَیتیشیچه، طالبان حاکمیتنی اېگه‌لله‌گنیگه بېش ییل بۉلگنیگه و دینی مدرسه‌لرگه میلیونلب افغانی اجره‌تیلگنیگه قره‌مه‌ی، اوشبو مدرسه‌لر‌نینگ طلبه‌لری همان خلقدن نان ییغیب یوریبدی. اولر تأکیدلشیچه، آدملر قشّاقلیک، ایشسیزلیک و آچلیک بیلن یوزمه-یوز تورگن بیر شرایطده بو حرکت کمبغل و کم درآمدلی عایله‌لر ذمّه‌سیگه آغیر یوک بۉلماقده. بو اهالی وکیللری‌نینگ اَیتیشیچه، طالبان اوّل هم خلق دسترخوانیده‌گی نانلرنی «خیریه» نامی بیلن ییغیب، کېین اولرنی اۉز جنگریلری اۉرته‌سیده تقسیمله‌گن. هلمند اهالیسی دینی مدرسه‌لر طلبه‌لری نان ییغیشدن تشقری، یۉل چېتلریده دسترخوان یازیب، آدملردن نقد پول هم ییغه‌یاتگنینی اَیتماقده.
هلمند ولایتی‌نینگ سنگین تومنی اهالیسی وکیللریدن بیری شریف‌الله گزېته بیلن صحبتده اَیتیشیچه، هر کونی ایکّیته رسمی دینی مدرسه طلبه‌لری اولر‌نینگ قیشلاغیگه کېلیب، آدملردن نان سۉره‌یدی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، طالبان‌نینگ نظارت پستلریدن بیریده‌گی قوماندانی قیشلاق مسجدی آرقه‌لی برچه عایله‌لرگه اوشبو حدودگه کېله‌دیگن مدرسه طلبه‌لریگه نان و شونگه اۉخشش یاردملر بېریشلری کېره‌کلیگینی بیلدیرگن. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بو حدودده نان ییغه‌دیگن طلبه‌لر قیشلاقده‌گی خوفسیزلیک پُستیده جایلشگن طالبان بیلن یقین علاقه‌ده بۉلیب، آدملرنی اولرگه نان و باشقه آزیق-طعام محصولاتلرینی بېریشگه مجبور قیله‌دی.
هلمندلیک اوشبو فقرا شونده‌ی دېیدی: «مدرسه طلبه‌لری قیشلاغیمیزگه کېلیب، نان سۉره‌شه‌دی. اولرگه نان بېرمه‌گن کیشیلر حدودده‌گی خوفسیزلیک پُستیده جایلشگن طالبان تامانیدن تحقیرلنه‌دی. اولرگه: «سیز طالبان بیلن همکارلیک قیلمه‌یه‌پسیز و طالبان‌نینگ رواجلنیشینی ایسته‌مه‌یه‌پسیز»، دېب اَیتیشه‌دی».
هلمند ولایتی‌نینگ نادعلی تومنی اهالیسی وکیللریدن بیری دل آغا‌‌نینگ اَیتیشیچه، اولر‌نینگ حدودیده‌گی طالبانگه قره‌شلی مدرسه‌لردن بیری‌نینگ اۉقووچیلری سۉنگگی اوچ ییل دوامیده آدملر‌نینگ اویلریگه باریب، اولردن نان سۉره‌ب کېلگن. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بو اۉقووچیلر آدملردن نان و باشقه ضرور آزیق-طعام محصولاتلرینی بېریش آرقه‌لی مدرسه‌گه یاردم کۉرسه‌تیشنی سۉره‌یدی.
نادعلی اوشبو یشاوچیسی قۉشیمچه قیلیشیچه، طلبه‌لر آدملردن ناننی طالبان حاکمیتگه کېلگنیدن کېین حدود اهالیسی‌نینگ اقتصادی احوالی کېسکین یامانلشگن، کۉپلب عایله‌لر اېسه حتا اۉز اعضالرینی تۉیدیریشگه هم قُربی یېتمه‌یاتگن بیر شرایطده سۉره‌ماقده. او طالباندن اۉزلریگه قره‌شلی رسمی دینی مدرسه‌لر طلبه‌لرینی نان ییغیش اوچون آدملر‌نینگ اویلریگه یوبارمسلیکنی طلب قیلماقده.
دل آغا شونده‌ی دېیدی: «بو مدرسه طلبه‌لری ییللر دوامیده قیشلاغیمیز اهالیسیدن نان ییغیب کېله‌دی. حاضر آدملر‌نینگ اقتصادی احوالی هم جوده یامان، اولر بو آدملرگه نان بېریشگه قادر اېمس، اما بیز بونگه مجبورمیز. اگر نان بېرمسک، اېرته‌سی کونی مولوی حضرتلری مسجدده نصیحت قیلیش اۉرنیگه، آدملر آلدیده بیز‌نینگ سلبی جهتلریمیزنی گپیریب بېره‌دی».
شو بیلن بیرگه، اوشبو گزارش دایره‌سیده هلمندده‌گی نان ییغیش بیلن شغللنه‌دیگن بیر قنچه دینی مدرسه طلبه‌لری بیلن هم صحبت اۉتکزیلگن. اولر مدرسه مسؤوللری‌نینگ بویروغی بیلن قیشلاق حدودلریگه باریب، آدملر‌نینگ اویلریدن نان ییغیشلرینی اَیته‌دی.
لشکرگاه شهری‌نینگ نوآباد حدودیده‌گی بیر مدرسه‌ده تحصیل آله‌یاتگن طلبه‌لردن بیری خوفسیزلیک بیلن باغلیق خواطرلر سببلی اسمینی آشکار اېتیشنی ایسته‌مه‌گن. اونینگ اَیتیشیچه، اولر مدرسه‌سیده ۵۰۰ نفر طلبه یشه‌یدی. شولردن ۳۷۰ نفری کېچه‌لری اۉز اویلریده اوخله‌یدی، قالگنلری اېسه مدرسه‌‌نینگ اۉزیده استقامت قیله‌دی.
اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، هر کونی اوشبو مدرسه‌‌نینگ آلتی گروهی نان ییغیش اوچون قیشلاق حدودلریگه باره‌دی و مدرسه‌گه قریب ۳۰۰ دانه نان آلیب کېله‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، ییغیلگن نانلردن تخمیناً ۱۰۰ دانه‌سی آرتیب قاله‌دی و مدرسه مسؤولی اولرنی اۉز اوییگه آلیب کېته‌دی.
اوشبو طلبه‌‌نینگ اَیتیشیچه، بعضاً ییغیلگن نان مقداری مدرسه احتیاجیدن هم آرتیب کېته‌دی. بونده‌ی حاللرده مدرسه مسؤولی نانلرنی قویاشده قوریتیب، کېین شهرده قاتگن نان صفتیده ساته‌دی.
یۉللرده آدملردن پول ییغیش
یوقاریده قید اېتیلگن حدودلردن تشقری، هلمند ولایتی‌نینگ برچه جایلریده ولایت مرکزیدن تارتیب تومنلرگچه دینی مدرسه‌لر طلبه‌لری اۉز احتیاجلرینی قاندیریش اوچون آدملردن یاردم سۉره‌یدی.
لشکرگاه شهری اهالیسیدن بیری محمد شفیق هلمندی اَیتیشیچه، بو طلبه‌لر نه‌فقط قیشلاقلرده «خیریه» نامی بیلن آدملر‌نینگ اویلریدن نان ییغه‌دی، بلکه شهرلرده و عمومی فایده‌لنیشده‌گی یۉللرده هم ارقان تارتیب، آدملردن پول طلب قیله‌دی. اونینگ اَیتیشیچه، طلبه‌لر پول ییغیش اوچون کۉپینچه طالبان‌نینگ قوراللنگن خوفسیزلیک پُستلری یقینیده ارقان تارتیب، آدملردن پول آله‌دی.
اونینگ سۉزلریگه کۉره، جَنوبی منطقه‌ده‌گی باشقه ولایتلر‌نینگ مدرسه‌لری طلبه‌لری هم خودّی شونده‌ی ایش قیله‌دی و اۉز فعالیتلری خرجتلرینی خلق حسابیدن قاپله‌یدی.
جناب هلمندی شونده‌ی دېیدی: «اولر هم آدملر‌نینگ اویلریگه باریب، قاتگن نان سۉره‌یدی، هم عمومی یۉللرده ارقان تارتیب، آدملردن پول طلب قیله‌دی. هر بیر کیشیگه: «بیز دینی مدرسه طلبه‌لریمیز، بیزگه نقد پول بیلن یاردم بېرینگ»، دېییشه‌دی. اَیریم آدملر پول بېره‌دی، باشقه‌لری اېسه عموماً یاردم کۉرسه‌تمه‌یدی».
عینی پیتده، طالبان جنگریلری سۉنگگی ییگیرمه ییل دوامیده افغانستان‌نینگ تورلی حدودلریده آدملردن یاردم آلیب کېلگن و مملکتنی اېگه‌للب آلگنیدن کېین هم بو یاردملرنی کۉپ باره اېسله‌گن. اولر بو باره‌ده حتا ترغیبات قۉشیغینی هم کویله‌گن بۉلیب، اونینگ بیر قِسمیده شونده‌ی دېییله‌دی: «خلق اۉز نانیدن بیر بۉله‌گینی بیز بیلن بهه‌م کۉردی و بیز دنیانی مغلوب اېتدیک».
بیراق آدملر‌نینگ اَیتیشیچه، طالبان اوّل اولر‌نینگ نانینی زۉرلیک بیلن تارتیب آلگن، افغانستاننی اېگه‌للب آلگنیدن کېین اېسه مملکتنی فقرالر اوچون اولکن قماقخانه‌گه ایلنتیرگن.
