کابلده‌گی تدبیرکار عیاللر؛ قشّاقلیک و طالبان چېکلاولری سایه‌سیده بیزنس فعالیتی فلج بۉلماقده
ایلیا
کابلده بیر قطار عیال تدبیرکارلر سۉنگگی آیلرده اۉز بیزنسلری تورغونلیککه یوز توتگنیدن شکایت قیلماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، خام‌اشیا نرخی‌نینگ آشیشی، اهالی‌نینگ خرید قابلیتی پسه‌ییشی و طالبان‌نینگ عیاللر فعالیتیگه قۉیگن چېکلاولری محصولاتلر سوداسی همده درآمدلرینی کمه‌یتیرگن. بو عیاللر‌نینگ سۉزلریگه کۉره، ایشلب چیقریش خرجتلری‌نینگ آشیشی و سودا‌نینگ پسه‌ییشی دوکان اجاره‌سی همده خادملرگه معاش تۉله‌ش کبی کونده‌لیک بیزنس خرجتلرینی قاپلشنی قیینلشتیرگن. اولر قۉشیمچه قیلیشیچه، اَیریم تدبیرکارلر خرجتلرنی کمه‌یتیریش اوچون خادملری سانینی قیسقرتیرگن، باشقه‌لری اېسه سرمایه یېتیشمسلیگی و محصولاتلرینی ساتیش اوچون بازار یۉقلیگی سببلی ایشلب چیقریشنی تۉخته‌تگن.
بو عیاللر کیچیک بیزنسنی قۉللب-قوّتلش، خام‌اشیانی ماس نرخلرده خرید قیلیش امکانیتینی یره‌تیش همده ایچکی و خلق‌ارا کۉرگزمه‌لرده اشتراک اېتیش اوچون شرایط یره‌تیشنی طلب قیلماقده. اولر موجود وضعیت دوام اېتیشی کۉپلب باشقه بیزنسلر‌نینگ هم تۉختشیگه آلیب کېلیشی و عیاللر اوچون ایش امکانیتلرینی ینه‌ده چېکلشی ممکنلیگیدن آگاهلنتیرماقده.
کابلده‌گی عیال تدبیرکارلردن بیری صدیقه طوفان‌نینگ اَیتیشیچه، سۉنگگی بیر ییلدن آرتیق وقت دوامیده خام‌اشیا نرخی‌نینگ آشیشی و پاکستان بیلن چېگره‌‌نینگ یاپیلیشی سببلی اونینگ بیزنسی تورغونلیککه یوز توتگن. اونینگ سۉزلریگه کۉره، ایشلب چیقریش خرجتلری‌نینگ آشیشی و سودا‌نینگ پسه‌ییشی درآمدینی کمه‌یتیرگن، دوکان اجاره‌سی همده سوو و برق انرژیسی خرجتلرینی تۉله‌شنی قیینلشتیرگن.
بو عیال تدبیرکار شونده‌ی دېیدی: «ایلگری بیر کیلوگرام خام‌اشیانی ۵۰۰ افغانیگه ساتیب آلردیک، حاضر اېسه اونینگ نرخی بیر مینگ و ۲۰۰ افغانیگه یېتدی. خام‌اشیانی قیمت نرخده ساتیب آلیه‌پمیز، اما سودامیز کم و بیزگه فایده قالمه‌یپتی. کۉپینچه حتا دوکان اجاره‌سی، سوو و برق خرجتلرینی هم تۉله‌ی آلمه‌یمیز».
خانیم طوفان طالبان‌نینگ عیاللرگه نسبتاً اجتماعی چېکلاولرینی هم محصولاتلری سوداسی کمه‌ییشی‌نینگ سببلریدن بیری دېب بیله‌دی. اونینگ اَیتیشیچه، عیاللر‌نینگ طالبان‌نینگ امر باالمعروف و نهی عن المنکر اداره‌سی خادملری بیلن یوزه‌گه کېلیشی ممکن بۉلگن مناسبتدن خواطرلنیشی عیال مزاجلر‌نینگ دوکانلرگه کېلیشینی کمه‌یتیره‌دی و عیال خادملر‌نینگ ایش جاییده فعالیت یوریتیشینی هم قیینلشتیره‌دی.
طوفان شونده‌ی دېیدی: «امر باالمعروف کېلیب، عیاللرنی آلیب کېته‌یاتگنی حقیده خبر ترقه‌لگنده، بیر نېچه هفته دوامیده دوکانلرده عیاللر کۉرینمه‌ی قاله‌دی و بیزنسیمیز ضرر کۉره‌دی. محصولات ساتیب آلماقچی بۉلگن عیاللر هم کېله آلمه‌یدی، بیز بیلن ایشله‌یدیگن عیاللر هم دوکانگه بې‌ملال کېله آلمه‌یدی. حتا اۉزیم هم قۉرقوو و خواطر بیلن دوکانگه باره‌من».
کابلده‌گی ینه بیر عیال تدبیرکار فروزان کوهستانی خام‌اشیا نرخی‌نینگ آشیشی و اهالی‌نینگ خرید قابلیتی پسه‌ییشی اونینگ فابریکه‌سیده ایشلب چیقریلگن محصولاتلر سوداسینی کمه‌یتیرگنی و درآمدیگه سلبی تأثیر کۉرسه‌تگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، فابریکه اوچون ضرور خام‌اشیا‌نینگ کتّه قِسمی ایران و پاکستاندن آلیب کېلینه‌دی، سودا یۉللری یاپیلگنیدن کېین اېسه اونی خرید قیلیش خرجتلری آشگن. کۉهیستانی قۉشیمچه قیلیشیچه، حاضر اونینگ فابریکه‌سیده ۱۵ نفر عیال و اېرکک ایشله‌یدی، بیراق محصولاتلر سوداسیدن توشه‌دیگن درآمد‌نینگ کتّه قِسمی خادملر معاشی و ایشلب چیقریش خرجتلرینی قاپلشگه صرفلنه‌دی، نتیجه‌ده اونگه دېیرلی فایده قالمه‌یدی.
کوهستانی شونده‌ی دېیدی: «دستلب بیزنسیمیز یخشی رواجلنه‌یاتگن، محصولاتلریمیزگه طلب یوقاری اېدی. شو سببلی فابریکه‌نی کېنگه‌یتیردیک و شریکلیک اساسیده اسکونه‌لر ساتیب آلدیک. اما سۉنگگی ایکّی ییلده اقتصادی وضعیت اۉزگردی و بیزنسیمیز اوّلگیگه قره‌گنده سستلشدی. خام‌اشیا‌نینگ کتّه قِسمینی اېران و پاکستاندن آلیب کېله‌میز، یۉللر یاپیلگنیدن کېین اېسه اولر‌نینگ نرخی آشدی».
کوهستانی قۉشیمچه قیله‌دی: «حاضر محصولاتلریمیز سوداسی دوام اېتماقده و ایشیمیزنی دوام اېتتیریشگه حرکت قیلیه‌پمیز، اما درآمدیمیز قانیقرلی اېمس. تاپه‌یاتگن پولیمیز‌نینگ کتّه قِسمی خادملر معاشی و فابریکه خرجتلرینی تۉله‌شگه صرفلنه‌دی، بیزگه اېسه دېیرلی فایده قالمه‌یدی. اقتصادی معمالر کمه‌ییب، بیزنسیمیزنی کېنگه‌یتیره آلیشیمیزگه امید قیله‌میز».
خرجتلر‌نینگ آشیشی و سودا‌نینگ پسه‌ییشیگه دوچ کېله‌یاتگن عیاللردن تشقری، ینه بیر قطار عیاللر اۉز اقتصادی فعالیتینی تۉخته‌تیشگه مجبور بۉلگن.
کابلده‌گی ینه بیر عیال تدبیرکار ناهید بهرام، توزلمه و مربّا ایشلب چیقریش بیلن شغللنگن. اونینگ اَیتیشیچه، سرمایه یېتیشمسلیگی، خام‌اشیا نرخی‌نینگ آشیشی و اهالی‌نینگ خرید قابلیتی پسه‌ییشی سببلی اونینگ بیزنسی یاپیلگن. او جاری ییلده حتا بیر کیلوگرام هم توزلمه یاکه مربّا ایشلب چیقرمه‌گنینی، ایشلب چیقریش خرجتلری آشگنی و اهالی‌نینگ خرید امکانیتی کمه‌یگنی سببلی فعالیتینی قَیته باشله‌ی آلمه‌یاتگنینی اَیته‌دی.
خانم بهرام شونده‌ی دېیدی: «سرمایه‌م بۉلمه‌گنی سببلی بیزنسیمیز بوتونله‌ی فلج بۉلدی. بو ییل حتا بیر کیلوگرام هم محصولات ایشلب چیقرمه‌دیک و حاضر فعالیتیمیز تۉخته‌گن. خام‌اشیا قیمتلشدی، اهالی‌نینگ خرید قابلیتی اېسه پسه‌یدی. آدملر حتا قوروق نان تاپیش تشویشیده. کونده‌لیک حیاتی اوچون ضرور محصولاتلرنی ساتیب آلیشگه قُربی یېتمه‌یاتگن آدملر اوچون توزلمه و مربّا خرید قیلیش استوار مسأله اېمس».
کابلده‌گی عیال تدبیرکارلر ایشلب چیقریش خرجتلری‌نینگ آشیشی، سودا‌نینگ کمه‌ییشی و بیزنس فعالیتینی دوام اېتتیریش قیینلشگنیدن شکایت قیله‌یاتگن بیر پیتده، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ ترقیات دستوری و بمت‌نینگ عیاللر تشکیلاتی ۲۴-سپتمبر کونی افغانستاندهگی قریب بیر مینگ و ۵۰۰ نفر عیال تدبیرکارنی قۉللب-قوّتلش اوچون ۱،۷ میلیون دالرلیک دستور باشلنگنینی معلوم قیلگن. مالیوی و رقملی سوادخانلیک بۉییچه ترې‌نینگلر، بیزنس باشقرووی یوزه‌سیدن مصلحتلر همده عیاللر‌نینگ بازارلرگه چیقیش امکانیتینی یخشیلشنی اۉز ایچیگه آلگن اوشبو دستور بالواسطه ۱۴ مینگدن آرتیق کیشیگه هم فایده کېلتیریشی کوتیلماقده.
شونگه قره‌مه‌ی، کابلده‌گی عیال تدبیرکالر دوچ کېله‌یاتگن معمالر کیچیک بیزنس فعالیتینی دوام اېتتیریش اوچون خام‌اشیانی مقبول نرخلرده خرید قیلیش امکانیتی، محصولاتلرنی ساتیش امکانیتلرینی کېنگه‌یتیریش و عیاللر‌نینگ اقتصادی فعالیتیگه تۉسقینلیک قیله‌یاتگن چېکلاولرنی کمه‌یتیریش هم مهم اېکنینی کۉرسه‌تماقده.
