ننگرهار؛ قشّاقلیک و ایشسیزلیک عیاللر همده بالهلرنی تیلنچیلیککه مجبور قیلدی
آدرینا بهزاد
ننگرهار ولایتینینگ بیر قطار اهالیسی اوشبو ولایتنینگ تورلی حدودلریده تیلنچیلر سانی آرتیب بارهیاتگنیدن خواطر بیلدیرماقده. اولرنینگ اَیتیشیچه، قشّاقلیک و ایشسیزلیکنینگ کېنگهییشی، پاکستاندن مهاجرلرنینگ قَیتیشی همده یشش اوچون شرایطلرنینگ یۉقلیگی بیلن بیر قطارده، بیر قطار عایلهلرنینگ اۉزلرینینگ اېنگ عادی احتیاجلرینی قاندیریش اوچون تیلنچیلیککه قۉل اوریشیگه سبب بۉلگن. بیر گروه اقتصادچی متخصصلرنینگ تاکیدلشیچه، شاشیلینچ یاردملر اوشبو عایلهلر معمالرینینگ بیر قِسمینی کمهیتیریشی ممکن؛ بیراق قشّاقلیکنینگ کېنگهییشی و آدملرنینگ باشقهلر یاردمیگه قرهم بۉلیب قالیشینینگ آلدینی آلیش اوچون ایش اۉرینلرینی یرهتیش، ایش قیلیش اوچون شرایط حاضرلش و محتاج عایلهلرنی اقتصادی جهتدن قۉللب-قوّتلش ضرور.
ننگرهار ولایتی یشاوچیسی شگوفه (مستعار) اوشبو ولایتده تیلنچیلر سانی کۉپهیگنیدن خواطر بیلدیرهدی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، آدملرنینگ اقتصادی احوالی کوندن-کونگه آغیرلشیب بارماقده و کۉپلب عایلهلر قشّاقلیک همده تیریکچیلیک معمالری طفیلی تیلنچیلیک قیلیشگه مجبور بۉلگن.
بو عیال شوندهی دېیدی: «سۉنگگی پیتلرده جلالآباد شهریده تیلنچیلر سانی سېزیلرلی درجهده کۉپهیدی. قهیېرگه بارمهیلیک، کۉچهلرده، بازارلرده و تۉرت یۉللیکلرده آدملردن یاردم سۉرهیاتگن کۉپلب عیاللر و بالهلرنی کۉرهمیز. طالباندن اوشبو عایلهلرنینگ احوالیگه اعتبار قرهتیشلرینی، محتاج کیشیلر اوچون ایش اۉرینلری یرهتیشلرینی و بالهلرنینگ مکتبگه باریش اۉرنیگه کۉچهلرده تیلنچیلیک بیلن شغللنیشلریگه یۉل قۉیمسلیکلرینی سۉرهیمیز. بو وضعیت حقیقتاً هم تشویشلی و جدّی اعتبارنی طلب قیلهدی».
ننگرهار ولایتینینگ باشقه بیر یشاوچیسی عمران محمدزی اوشبو ولایتده تیلنچیلر سانینینگ آرتیب بارهیاتگنیدن افسوس بیلدیریب، ننگرهارده تیلنچیلر سانی کوندن-کونگه کۉپهییب بارهیاتگنینی اَیتهدی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بو اۉسیشنینگ اساسی سببی انیق اېمس؛ چونکه بیر قطار تیلنچیلر پاکستاندن کېلگن، بعضیلری قیشلاقلردن شهرلرگه کۉچیب کېلگن و ینه بیر گروهی اېسه اوّلدن بو ساحهده فعالیت یوریتیب کېلگن.
او قۉشیمچه قیلهدی: «ننگرهار ولایتیده تیلنچیلر سانی جوده کۉپهییب کېتدی و بو کون سهیین آرتیب بارهیاتگن حالت آدملر آرهسیده جدّی معما و تشویشگه ایلنگن. حاضر شهرنینگ کۉپلب قِسملری تیلنچیلر بیلن تۉلیب کېتگن».
ننگرهارلیک بو شخص شوندهی دېیدی: «افسوسکی، بعضی آته-آنهلر اۉز بالهلرینی شهرده قالدیریب، اۉزلری اویده قالیشهدی؛ و حالانکه، بالهلرینی تیلنچیلیک قیلیش اوچون کۉچهلرگه جۉنهتیشهدی. مثلاً، اگر تۉرت نفر بالهنینگ هر بیری کونیگه ۲۰۰ افغانیدن تیلنچیلیک قیلسه، جمعی کونیگه ۸۰۰ افغانی و بیر آیده ۲۴ مینگ افغانی ییغیلهدی؛ بو مبلغ حتا بعضی دولت خدمتچیلرینینگ آیلیک معاشیدن هم کۉپراقدیر».
ننگرهار ولایتینینگ ینه بیر یشاوچیسی عبدالغفار هم اوشبو ولایتده تیلنچیلر سانی آرتگنیدن خواطر بیلدیریب، قشّاقلیک و محتاجلیکنینگ کېنگهییشی کۉپلب احتیاجمند عایلهلرنی، اینیقسه بېوه عیاللر و کمبغل کیشیلرنی حیاتنینگ اېنگ بیرینچی احتیاجلرینی قاندیریش اوچون اویمه-اوی یوریب یاردم سۉرهشگه مجبور قیلگنینی اَیتهدی.
او قۉشیمچه قیلهدی: «کۉپلب کمبغل و محتاج آدملر، اینیقسه بېوه عیاللر، بیر آغیز نان تاپیش اوچون کۉچهمه-کۉچه یوریب، آدملردن یاردم سۉرهشگه مجبور بۉلماقدهلر. بو حالت اولرنینگ عزت-نفسی و آبروسیگه ضربه یېتکزماقده. کۉچهلرده تیلنچیلیک قیلیب سرسان یورگن یاش قیزلرنی کۉرگنیمده کۉزلریمدن یاش آقهدی؛ اما افسوسکی، اولرگه یاردم بېره آلمهیمن».
شو بیلن بیرگه، اقتصادی مسالهلر بۉییچه تحلیلچی سیر قریشی کۉپلب عایلهلر اوچون ایش اۉرینلری و یېترلی درآمدنینگ یۉقلیگینی تیلنچیلر سانی آرتیشینینگ اساسی عامللریدن بیری دېب بیلهدی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، پاکستاندن مهاجر عایلهلرنینگ قَیتیشی هم ننگرهار ولایتیده اقتصادی و تیریکچیلیک باسیمینی آشیرگن.
او شوندهی دېیدی: «تصور قیلینگ، پاکستاندن اېندیگینه قَیتگن بیر عایله اوی اجارهسینی تۉلهش و آزیق-طعام خرجتلرینی قاپلش کبی معمالرگه دوچ کېلماقده؛ اما عایله اعضالرینینگ هېچ بیری حلی ایش تاپه آلمهگن. اوشبو عایلهلرنینگ جمغرمهلری هم توگهگنیده، اولرنینگ بعضیلری حیاتنینگ اېنگ بیرینچی احتیاجلرینی تامینلش اوچون باشقهلردن یاردم سۉرهشگه مجبور بۉلهدیلر. بو عایلهلرنی قۉللب-قوّتلش اوچون شاشیلینچ یاردملر ضرور؛ بیراق اوشبو معمانینگ برقرار یېچیمی محتاج عایلهلر اوچون ایش اۉرینلرینی یرهتیش و دایمی درآمد منبعینی تامینلشدیر».
بو حالت اۉتگن هفته کابل شهرینینگ بیر قطار اهالیسی هم اوشبو شهر بۉیلب تیلنچیلر سانینینگ ینه آرتیب بارهیاتگنیدن خواطر بیلدیرگن بیر پیتده یوز بېرماقده. اولر طالبان تامانیدن تیلنچیلرنی ییغیشتیریش رېجهسی عملگه آشیریلگنیگه قرهمهی، همان کابلنینگ تورلی قِسملریده کۉپلب عیاللر، بالهلر و اېرککلر اۉتکینچیلردن پول و آزیق-طعام سۉرهیاتگنینی اَیتیشگن اېدی. اوشبو اهالی وکیللرینینگ سۉزلریگه کۉره، عیاللر و بالهلر شهر بۉیلب تیلنچیلیک قیلهیاتگنلرنینگ سېزیلرلی قِسمینی تشکیل قیلهدی. کابل اهالیسینینگ فکریچه، ایشسیزلیک، اقتصادی معمالر و عیاللر محنتیگه قۉییلگن چېکلاولر اوشبو شهرده تیلنچیلیکنینگ کېنگهییشی عامللریدندیر. کابل اهالیسینینگ نظریده، تیلنچیلرنی شهر کۉچهلریدن ییغیشتیریب آلیش اولرنینگ تیریکچیلیک معمالرینی حل قیلمسدن و ایش بیلن تامینلهمسدن توریب تیلنچیلیکنی کمهیتیریش اوچون برقرار یېچیم بۉله آلمهیدی.





