قیش یقینلشیشی؛ کابلده‌گی کمبغل عایله‌لر یاقیلغی ساتیب آلیشگه قُربی یېتمه‌یپتی
آدرینا بهزاد
قیش فصلی یقینلشیشی بیلن کابل‌نینگ بیر قطار اهالیسی یاقیلغی نرخی‌نینگ آشیشی و اونی خرید قیلیشگه امکانیتلری یۉقلیگیدن خواطر بیلدیرماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، قیش کېلیشی بیلن یاقیلغی نرخی‌نینگ کۉتریلیشی عایله‌لر اوچون دایما جدّی معمالردن بیری بۉلیب کېلگن؛ بیراق آغیر اقتصادی احوال و آدملر‌نینگ خرید قابلیتی پسه‌یگنی بو خواطرلرنی ینه‌ده کوچه‌یتیرگن. اوشبو اهالی وکیللری‌نینگ سۉزلریگه کۉره، حتا یاقیلغی نرخی ارزانلشگن تقدیرده هم، کۉپلب کم تامینلنگن عایله‌لر اونی ساتیب آلیشگه قادر اېمس.
کابل اهالیسیدن بیری غلام‌رسول نرخلرنی بیلیش اوچون بیر نېچه ته اۉتین دوکانلریگه بارگنینی، بیراق مالیوی امکانیتی یۉقلیگی سببلی اۉزیده‌گی پولگه کېره‌کلی اۉتیننی ساتیب آلالمه‌گنینی اَیته‌دی.
غلام‌رسول قۉشیمچه قیله‌دی: «کۉپچیلیک اۉتین دوکانلرینی ایلندیم، لېکن ساتیب آلیشگه قُربیم یېتمه‌دی. ایشسیزلیک آرتگن و اۉزیم هم کسلمن. طالبان کمبغل خلققه یاردم بېریشی کېره‌ک».
کابل‌نینگ ینه بیر یشاوچیسی زمان، اۉتین نرخی اۉتگن ییلگه نسبتاً آشگنینی و بو حالت قیش فصلی یقینلشر اېکن، کم درآمدلی عایله‌لر‌نینگ تشویشینی ینه‌ده کۉپه‌یتیرگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، اقتصادی قیینچیلیکلر و مالیوی ناچارلیککه قره‌مه‌ی، کۉپلب عایله‌لر قنده‌ی یۉل بیلن بۉلمه‌سین، قیش اوچون ضرور یاقیلغینی غملب آلیشگه مجبور. او شونده‌ی دېیدی: «اۉتین نرخی اۉتگن ییلگه قره‌گنده کۉتریلگن. آدملر کمبغل و ساتیب آلیشگه امکانیتلری یۉق، اما باشقه چاره‌لری هم یۉق و قیشکی یاقیلغینی خرید قیلیشگه مجبورلر».
کابل شهریده یشاوچی، یېتّی کیشیلیک عایله‌‌نینگ باشلیغی بۉلگن هدیه بیرینچی محصولاتلر و یاقیلغی نرخی‌نینگ آشیشی طفیلی آغیر اقتصادی معمالرگه دوچ کېله‌یاتگنینی و حتا عایله‌سی‌نینگ اېنگ اساسی آزیق-طعام احتیاجلرینی هم تامینله‌ی آلمه‌یاتگنینی اَیته‌دی. او شونده‌ی دېیدی: «کۉپ معمالرگه دوچ کېلماقده‌میز. همه نرسه‌‌نینگ نرخی آشیب کېتگن و ساتیب آلیشگه قُربیمیز یېتمه‌یدی. بو ییل برچه محصولاتلر، جمله‌دن، آزیق-طعام و یاقیلغی نرخی سېزیلرلی درجه‌ده کۉتریلدی».
کابل یشاوچیسی عبدالرزاق یاقیلغی نرخی‌نینگ آشیشی هر ییلی قیش فصلی کیریب کېلیشی بیلن وطنداشلرنی ینه‌ده کۉپراق قیینچیلیکلرگه دچار قیله‌دیگن اساسی معمالردن بیری اېکنینی تأکیدله‌یدی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، هوا ساویب، قیش یقینلشیشی بیلن یاقیلغی تأمیناتی عایله‌لر‌نینگ اساسی تشویشلریدن بیریگه ایلنگن و بو محصولاتلر نرخی‌نینگ آشیشی خلققه، اینیقسه، کم درآمدلی عایله‌لرگه توشه‌دیگن اقتصادی باسیمنی ینه‌ده کوچه‌یتیرماقده.
او دېیدی: «قیش فصلی کېلیشی بیلن هوا ساویدی و بو موسمده آدملر‌نینگ اساسی معمالریدن بیری یاقیلغی تیّارلشدیر. یاقیلغی نرخی‌نینگ آشیشی هم آدملر‌نینگ دردیگه درد قۉشماقده».
کابل‌نینگ باشقه بیر یشاوچیسی پرویز (مستعار) اېسه، حتا یاقیلغی ارزان بۉلگن تقدیرده هم، آدملر‌نینگ، جمله‌دن، اۉزی‌نینگ هم آغیر اقتصادی احوالی اونی ساتیب آلیشنی قیینلشتیریب قۉیگنینی اَیته‌دی. او شونده‌ی دېیدی: «بیز کبی کونلیک ایش حقی عوضیگه ایشله‌یدیگنلر کۉپلب معمالرگه دوچ کېلماقده‌میز. آزیق-طعام خرجتلری، اوی اجاره‌سی و کسللیکلرنی دوالش پولینی زۉرغه تاپه‌میز. اېندی اېسه یاقیلغی نرخی‌نینگ آشیشی معمالریمیز اوستیگه ینه بیر باسیم بۉلیب قۉشیلدی».
او قۉشیمچه قیله‌دی: «طالباندن حاضردناق، قیش فصلی کیریب کېلیشیدن آلدین انیق نرخنامه بېلگیلشنی و همه اۉزیگه کېره‌کلی یاقیلغینی ساتیب آلیشی اوچون نرخلرنی نظارت قیلیشنی سۉره‌یمیز؛ عکس حالده، کمبغل آدملر اویلرینی ایسیتیش اوچون ینه اېسکی پای‌افزار، پلاستیک، چرم و شونگه اۉخشش نرسه‌لردن فایده‌لنیشگه مجبور بۉله‌دیلر».
بو حالت بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ آزیق-طعام و اېکینچیلیک تشکیلاتی همده جهان آزیق-طعام دستوری اۉتگن آی‌نینگ آخریده بو قیشده افغانستانده ۱۹،۲ میلیون کیشی اۉتکیر آزیق-طعام خوفسیزلیگی معماسیگه دوچ کېلیشی و ۲۰۲۷-ییلده تۉییب-آوقت‌لنمسلیک حالتلری آرتیشی کوتیله‌یاتگنی حقیده آگاهلنتیرگن بیر پیتگه تۉغری کېلماقده.
اوشبو تشکیلات حسابات اعلان قیلیب، نوامبر آییدن اپرېل آییگچه بۉلگن دورده افغانستان اهالیسی‌نینگ ۳۸ فایزی اۉتکیر آزیق-طعام یېتیشماوچیلیگیگه دوچ کېلیشینی معلوم قیلگن اېدی.
بمت‌نینگ افغانستانده‌گی انسانپرورلیک یاردملرنی موافقلشتیریش باشقرمه‌سی (اوچا) هم ۲۸-مېزان کونی قیش کېلیشی بیلن افغانستانده قریب ۱۹ میلیون کیشی آچرچیلیک خوفی آستیده قالیشی کوتیله‌یاتگنی حقیده آگاهلنتیرگن اېدی.
اوچا سۉزلاوچیسی اولگا چروکو افغانستانده قریب ۱۶ میلیون کیشی انقراضلی درجه‌ده‌گی آزیق-طعام خوفسیزلیگی معماسیگه دوچ کېله‌یاتگنینی، ۳،۴ میلیون کیشی اېسه فوق العاده آغیر شرایطده یشه‌یاتگنینی اَیتگن اېدی.
