باله‌لر دستورلری یۉق؛ افغانستان باله‌لری سیاست و نااۉرین محتوا اۉرته‌سیده تشلب قۉییلگن
ایلیا
افغانستاندهگی ایریم عایله‌لر تلویزیون تامانیدن باله‌لرگه مۉلجللنگن دستورلرگه اعبتار بېرمسلیکدن ناراضیلیک بیلدیره‌دیلر. اولر نینگ ایتیشیچه، کۉپچیلیک تلویزیون لرده باله‌لر اوچون ماس، اۉقوو و اۉیین-کولگی مضمونیده‌گی دستورلر کم و اولر اساسا سیاسی موضوعلر و کته‌لر اۉیین-کولگیسیگه قره‌تیلگن.اوشبو عایله‌لر قۉشیمچه قیلیشیچه، باله‌لر یاشیگه ماس و صفتلی دستورلر یېتیشمسلیگی اولرنی یاش و مدنیتلریگه ماس کېلمیدیگن انیمیشن و کارتون گه قره‌تگن. عایله‌لر نینگ فکریچه، مېدیا باله‌لرگه نسبتاً اجتماعی مسوولیتنی جدیراق قبول قیلیشی و باله‌لر عقلی، اۉقوو و روحی رواجلنیشیگه تاثیر قیله‌دیگن اۉقوو دستورلرینی ایشلب چیقیشی لازم. اولر تاکیدلشیچه، باله‌لرگه مۉلجللنگن دستورلرنی اعتبار سیز قالدیریش، مملکت کېله‌جک قورووچیلری نینگ اساسی احتیاجلرینی اعتبارسیز قالدیریشگه تېنگ دیر.
شو بیلن بیرگه، ایریم عایله‌لر، ۸صبح گزېته‌سیگه بېرگن مصاحبسیده ایتیشیچه، اولر نینگ باله‌لری چېت اېل مېدیا آرقه‌لی تقدیم اېتیلگن انمیشن و کارتون لردن تیل، ملاقات کۉنیکمه‌لری، ایجادکارلیک، تصور، اجتماعی قدریتلر و معیارلر، شونینگدېک، شخصی فضیلتلرنی اۉرگنیشگن. اولر نینگ ایتیشیچه، هر نې قدر اوشبو دستورلر افغانستان مدنیتیگه تۉلیق ماس کېلمسه هم، باله‌لر نینگ رواجلنیشی و قابلیتلریگه ایجابی تاثیر کۉرستگن.
مارینا، اوچ نفر باله آنه‌سی بۉلیب، کابل شهریده‌گی بیر محله‌ده یشیدی، ایتیشیچه، باله‌لر اوچون ماس دستورلر یۉقلیگی سببلی، او فرزندلریگه تلویزیون و تلفن تماشا قیلیشگه رخصت بېرمیدی.او قۉشیمچه قیلیشیچه، افغانستان مېدیاسی مملکت کېله‌جک قورووچیلری نینگ یرمیگه اعتبار بېرمگن و بو باله‌لر اوچون مخصوص و صفتلی دستورلر ایشلب چیقیلیشی ضرور دیر.
مارینا ایتیشیچه: «مېدیا کۉپراق سیاسی موضوعلرگه اعتبار بېره‌دی و باله‌لرگه اعتبار قیلمه‌یدی.تلویزیون و ماهواره یۉلده‌گی دستورلرده باله‌لر اوچون تۉغری و ایجابی درسلر بېریلمه‌یدیگن حکایه‌لر نمایش قیلینه‌دی. افغانستان و اونینگ اهالیسی اۉزلری ایشگه کیریشیشی، باله‌لر اوچون ماس مضمون یره‌تیشی لازم.»
بېش باله نینگ آته‌سی، احمد ایتیشچه، ماس تلویزیون دستورلر یۉقلیگی سببلی، او باله‌لری اوچون ماس دستور تاپیش مقصدیده ساعتلر دوامیده اجتماعی ترماقلر و ماهواره یۉل کاناللریده سرسان بۉله‌دی.
او قۉشیمچه قیلیشچه: «افغانستان مېدیاسی باله‌لرگه علیحده اعتبار بېریشی لازم، شونده باله‌لر اۉزلرینی جمعیت نینگ بیر قسمی صفتیده حس قیله آله‌دی.» احمد نینگ ایتیشیچه، افغانستان باله‌لری اجتماعی ترماقلر و چېت اېل سریال لریگه بېریلیب، عایله‌لردن اوزاقلشگن و اېرته کته بۉلیب قالگن.
احمد ایتیشچه: «مېدیا باله‌لرگه اعتبار بېریشی لازم. بیز دېیمیز، باله کېله‌جک قورووچی؛ اگر او ساغلام تربیه‌لنسه و عقلی تیار بۉلسه، او جمعیت و مملکتگه تینچلیک و آسایشته‌لیک بیلن فایده کېلتیریشی ممکن. مېدیا باله‌لر اوچون مخصوص ایشلب چیقریلگن و اۉیین-کولگی دستورلریگه اېگه بۉلیشی کېره‌ک.»
اونگه کۉره، ماهواره یۉلده‌گی دستورلر افغانستان جمعیتیگه ماس اېمس و مدنیت و جمعیت قدریتلریگه ماس دستور و کارتون لر ایشلب چیقیلیشی ضرور دیر.
زحل، عایله نینگ سینگلیسی صفتیده، ایتیشچه، اونینگ ایکی آپه-سینگیل و اکه-بیرلری انیمیشن لرده‌گی قهرمانلردن اۉرنک آله‌دی و کونده‌لیک صحبتلریده بعضی سوزلردن فایده‌لنه‌دی.
او قۉشیمچه قیلیشیچه: «اولر بعضا انیمیشن لرده‌گی جنگ حرکتلرینی مشق قیله‌دیلر و اۉزلرینی شو کارتون قهرمانلری کبی کۉریشگه حرکت قیله‌دیلر.» زحل قۉشیمچه قیلیشیچه: «آدملر بیر تاماندن قشاقلیک بیلن کوره‌شه‌دی، باشقه تاماندن، باله‌لر اوچون ماس دستورلر یۉقلیگی اولرنی قیینه‌یدی. دستلب ایتیلگن: باله‌لرنی تربیه‌لش شهر رواجیگه یاردم بېره‌دی؛ حاضر بونده‌ی شرایطده باله‌لرگه اعتبار بېریلمسه، قنده‌ی قیلیب شهرنی رواجلنتیریش ممکن؟»
طالبان افغانستانگه کېلیشیدن آلدین، بعضی تلویزیون لر«باغچه سم سم » کبی باله‌لرگه مۉلجللنگن دستورلرنی آریا تلویزیونیده نمایش قیلگن، اما طالبان کېلیشی بیلن اوشبو دستورلر توخته‌تیلگن.
کابل اهالیسی، هلال ایتیشیچه، حاضرگی شرایطده، اوروشدن چرچه‌گن و باغ یاکه دم آلیش جایلریگه کیرا آلمه‌گن افغانستان باله‌لری باله‌لرگه مۉلجللنگن دستورلر و کارتونلرگه اولگیدن کۉره کۉپراق محتاج قالگن.
بو کابل اهالیسی قۉشیمچه قیلیشیچه: «کارتونلر کته تاثیرگه اېگه. بیز مکتبده باله‌لرگه فایده‌لی خبرلر بېره‌دیگن کارتونلردن فایده‌لنه‌میز، بو هم اۉیین-کولگی، هم اۉقوو اوچون جوده فایده‌لی. اما افغانستان مېدیا بونگه اعتبار بېرمه‌یدی. باله‌لر نینگ خُلقی، فکرلری و عقل-ادراکی اوشبو اعتبار سیزلیکدن تاثیر لنه‌دی. حاضرگی شرایطده افغانستان باله‌لری چرچگن؛ مکتبگه باره‌دیلر، اویگه قیته‌دیلر، اما اۉینا‌ش اوچون جای یاکه باشقه اۉیین-کولگی یۉق. همه‌سی یاپیلگن و تلویزیونده ماس دستور یۉقلیگی سببلی، باله‌لر ویدېو اۉیینلر و اجتماعی ترماقلرگه قره‌م بۉلیب قالگن.»
ینه بیر کابل اهالیسی، امر الله ایتیشیچه، باله‌لر ماس دستورلر یۉقلیگی سببلی اعتبار لرینی اجتماعی ترماقلرگه قره‌تگن و بو حالت مقبول اېمس. او قۉشیمچه قیلیشیچه: «طالبان حکمرانلیگی باشلنگندن سۉنگ، سۉنگگی تۉرت ییل ایچیده تېلېویزیان دستورلر کمیگن، چونکه کۉپچیلیک مېدیا یاپیلگن. نتیجه‌ده، باله‌لر کۉپراق وقتینی اجتماعی ترماقلرده اۉتکزه‌دی و یالغیز و نظارتسیز اۉینه‌یدی.»
شو بیلن بیرگه، ایریم عایله‌لر ایشانچیشه، چېت اېل مېدیاده نشر قیلینگن انیمیشنلر باله‌لریگه ایجابی تاثیرکۉرسه‌تگن و اولرنی تربیه‌لشده یاردم بېریشی ممکن.
آنه‌لردن بیری، کوثر ایتیشیچه، اونینگ باله‌لری تلویزیون و میدیا آرقه‌لی انگلیس تیلینی و باشقه فایده‌لی توشونچه‌لرنی اۉرگنیشگن. او قۉشیمچه قیلیشیچه: «مېن باله‌لریم بیلن کارتون تماشا قیله‌من و اگر ماس کارتون نمایش قیلینمسه، باله‌لریم نینگ تماشا وقتینی چېکله‌یمن.»
کوثر ایتیشچه: «افغانستان مېدیاسی ایلگری هم ماس دستورلر ایشلب چیقمه‌گن و طالبان حکمرانلیگیدن سۉنگ، بو دستورلر دېیرلی یۉقالگن. حاضر بیز جیم تی وی و هدهدترماقلریدن فایده‌لنه‌میز و باله‌لر بو کارتون آرقه‌لی کۉپ نرسه‌لرنی اۉرگنگن. مېن باشقه عایله‌لرگه مصلحت بېره‌من: سریاللرگه وقت صرفلش اۉرنیگه، باله‌لرنی کارتون تماشا قیلیشگه اونده‌شسین، شونده اولر نینگ شخصیتی و عقل-ادراکی شکللنه‌دی.»
شو بیلن بیرگه، افغانستاندهگی بعضی روانشاسلر ایتیشیچه، باله‌لرگه مۉلجللنگن دستورلر فقط اۉیین-کولگی اېمس، بلکه باله‌لر نینگ تصور، کۉنیکمه‌لر و روحی آسایشته‌لیگیده مهم رۉل اۉینه‌یدی. اولر قۉشیمچه قیلیشیچه، ایچکی مېدیا باله‌لرگه مۉلجللنگن دستورلرنی تقدیم قیلمسلیگی، باله‌لرنی انترنت مکانیگه جلب قیلگن و اینیقسه شهر جمعیتلریده سلبی باغلیقلیکلرگه آلیب کېلگن.
رواشناس رضوانه رحیمی ایتیشچه: «سۉنگگی پیتلرده باله‌لر مخصوص دستورلر اۉرنیگه ینگیلیکلرنی کوزه‌ته‌دی و اقتصادی، سیاسی و اجتماعی معمالر بیلن یوزمه-یوز کېله‌دی. بو اولر نینگ عقلینی قۉرقیته‌دی و دایمی ینگیلیکلرنی کوزه‌تیش ضرور دېب حس قیلیشیگه آلیب کېله‌دی. بونده‌ی شرایط حتا باله‌لرده تجاوزکارلیکنی هم کېلتیریب چیقریشی ممکن.»
بوگونگی کونده باله‌لر دستورلری فقط بیر نېچه کارتون بیلن چېکلنگن؛ کۉپچیلیک باله‌لر حتا اولرنی تنیمه‌یدی و اولر بیلن باغلنالمیدی.
