«اعلی چای»می یاکه بۉیه‌لگن؛ کابل اهالیسی نیمه دېیدی؟
ایلیا
کابل اهالیسی‌نینگ بیر قِسمی مملکتگه آلیب کېلینه‌دیگن چایلر‌نینگ صفتی پستلیگیدن شکایت قیلماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، اَیریم سوداگرلر صنعی بۉیاقلر و کیمیاوی مادّه‌لر سقلاوچی صفتسیز چایلرنی «عالی صفتلی چای» نامی آستیده مملکتگه آلیب کیریب، یوقاری نرخلرده ساتماقده. اولر استعمالچیلر‌نینگ چای صفتی حقیده‌گی خبردارلیگی پستلیگی و نظارت‌نینگ یۉقلیگی بونده‌ی محصولاتلر‌نینگ بازارلرگه چیقریلیشیگه شرایط یره‌تگنینی تأکیدله‌ماقده. اوشبو اهالی آلیب کېلینه‌دیگن چایلر‌نینگ صفتینی تېکشیریشنی، شونینگدېک، اولرنی آلیب کیریش و ساتیش جریانی اوستیدن نظارت اۉرنه‌تیشنی طلب قیلماقده.
کابل اهالیسیدن بیری صابر شهر‌نینگ بازارلریده ساتیله‌یاتگن چایلر صفتی پسه‌ییب باره‌یاتگنیدن خواطر بیلدیرماقده. اونینگ اَیتیشیچه، اَیریم سوداگرلر صفتسیز چایلرنی «عالی صفتلی چای» نامی آستیده مملکتگه آلیب کیریب، یوقاری نرخلرده ساتماقده. او سوداگرلردن صفتسیز چایلرنی ایمپورت قیلیشدن تیییلیشنی سۉره‌ب، اهالیدن خرید وقتیده چای صفتیگه اعتبار قره‌تیشنی طلب قیلماقده.
صابر شونده‌ی دېیدی: «بیر نېچه مرته اداره‌میزگه آلیب کېلینگن چایلرنی صفتی پستلیگی سببلی رد اېتدیک. چای صفتی جوده اۉزگریب کېتگن. اَیریم چایلر چاینکده دَملنگنده جوده تۉق یشیل رنگگه کیره‌دی، اما ایچگنینگده هېچ قنده‌ی طعمی بۉلمه‌یدی. آدملر کۉپراق چای‌نینگ تشقی کۉرینیشیگه اعتبار بېریب، اونی یخشی چای دېب ساتیب آله‌دی، حال‌بوکه، اونینگ حقیقی صفتی حقیده معلوماتگه اېگه اېمس».
کابل‌نینگ ینه بیر اهالیسی سید غلام اَیریم صنعی بۉیاقلر سقلاوچی چایلر جاذبه‌لی کۉرینیشده شهر بازارلریده ساتیله‌یاتگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، استعمالچیلر چای ساتیب آله‌یاتگنده کۉپراق اونینگ رنگی و تشقی کۉرینیشیگه اعتبار بېریب، محصولات صفتی و ترکیبیدن بېخبر قالماقده. او طالبان نظارتی آستیده‌گی تېگیشلی اداره‌لردن چېت‌اېلدن آلیب کېلینه‌یاتگن چایلر صفتی اوستیدن نظارتنی کوچه‌یتیریش و اولر‌نینگ ترکیبینی تېکشیریشنی طلب قیلماقده.
کابل‌نینگ اوشبو اهالیسی شونده‌ی دېیدی: «بیر مرته اۉزیم هم صفتسیز چای ساتیب آلدیم. اونی ترموزگه سالگنیمده رنگی جوده چیرایلی اېدی، اما ایچگنیمیزده هېچ قنده‌ی طعمی یۉق، صفتی اېسه جوده پست اېکن. آدملر کۉپراق چای‌نینگ رنگی و تشقی کۉرینیشیگه اعتبار بېریب، الدنیب قالماقده. مسؤوللردن صفتسیز چایلر ایمپورت قیلینیشی‌نینگ آلدینی آلیشنی و بازارلرده ساتیله‌یاتگن چایلر صفتینی تېکشیریشنی سۉره‌یمیز».
کابل‌نینگ ایکّی نفر اهالیسی حدید و ناصر‌نینگ اَیتیشیچه، قشّاقلیک و عایله‌لر‌نینگ اقتصادی امکانیتلری چېکلنگنی سببلی کۉپچیلیک چای خرید قیله‌یاتگنده اونینگ صفتیدن کۉره نرخیگه کۉپراق اعتبار بېره‌دی. اولر‌نینگ تأکیدلشیچه، بو حالت صفتسیز چایلر‌نینگ عالی صفتلی چای نامی آستیده ساتیلیشیگه شرایط یره‌تگن. کابل‌نینگ اوشبو ایکّی اهالیسی فکریچه، طالبان تامانیدن بازارلرده‌گی چایلر صفتی‌نینگ ثمره‌لی نظارت قیلینمسلیگی و استعمالچیلر‌نینگ محصولاتلر ترکیبی حقیده کم معلوماتگه اېگه اېکنی بو وضعیت‌نینگ دوام اېتیشیگه سبب بۉلماقده.
ناصر شونده‌ی دېیدی: «چای‌نینگ نرخی قنچه ارزان بۉلسه، اونینگ رنگی شونچه تۉق، طعمی اېسه شونچه کم بۉله‌دی. اَیریم چایلر ترموزده اوچ-تۉرت ساعت تورگنیدن کېین اۉز تأمینی یۉقاته‌دی. آدملر خارجی چای‌نینگ صفتی یخشی دېب اۉیله‌گنی اوچون اونی ساتیب آله‌دی، اما صفتیگه اعتبار بېرمه‌یدی. نیمه سببدن تېگیشلی وزیرلیکلر بو چایلر صفتینی تېکشیرمه‌یاتگنی و اولردن نمونه آلمه‌یاتگنینی توشونمه‌یمن».
حدید اېسه شونده‌ی قۉشیمچه قیله‌دی: «اقتصادی احوالی یخشی بۉلمه‌گن آدملر ارزان چای ساتیب آلیشگه مجبور بۉله‌دی. اما اولر‌نینگ کۉپچیلیگی صفتسیز چای قنده‌ی ضرر کېلتیریشی ممکنلیگینی بیلمه‌یدی. بازارده قلبه‌کی چایلر کۉپه‌ییب کېتگن. رنگی و تشقی کۉرینیشی چیرایلی بۉلگنی اوچون آدملر اولرنی ساتیب آله‌دی، حال‌بوکه، چای‌نینگ طعمی و هیدیگه هم اعتبار بېریش کېره‌ک».
عینی پیتده، مملکت شفاکارلریدن بیری حامد وردک‌نینگ اَیتیشیچه، رخصت اېتیلمه‌گن صناعت بۉیاقلری و آغیر تېمیرلر بیلن افلاسلنگن چاینی استعمال قیلیش انسان سلامتلیگیگه خوف توغدیریشی ممکن. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، اَیریم زهرلی مادّه‌لرنی اوزاق وقت دوامیده استعمال قیلیش جگر و بویره‌کلرگه ضرر یېتکزیشی همده طعام هضم قیلیش تیزیمیده معمالرنی کېلتیریب چیقریشی ممکن. اونینگ سۉزلریگه کۉره، باله‌لر، حامله‌دار عیاللر و سورونکه‌لی کسللیکلردن اذیت چېکه‌یاتگن کیشیلر اَیریم زهرلی مادّه‌لر‌نینگ تأثیریگه نسبتاً سېزگیرراق بۉلیشی ممکن.
حامد وردک شونده‌ی دېیدی: «رخصت اېتیلمه‌گن صناعت بۉیاقلری، چای یېتیشتیریشده ایشله‌تیله‌دیگن حشره اولدیرووچی و آغیر تېمیرلر بیلن افلاسلنگن چاینی استعمال قیلیش زهرلنیشگه و انسان سلامتلیگیگه ضرر یېتیشیگه آلیب کېلیشی ممکن. اوشبو مادّه‌لر‌نینگ اَیریملری اوزاق مدت استعمال قیلینگنده جگر و بویره‌ک حجره‌لریگه ضرر یېتکزیب، کۉنگیل عینِشی، قوسیش، قارین آغریغی و ایچ کېتیشی کبی طعام هضم قیلیش تیزیمی معمالرینی کېلتیریب چیقره‌دی. بو اسارتلر‌نینگ آغیرلیگی زهرلی مادّه‌‌نینگ توری، مقداری و استعمال قیلیش مدتیگه باغلیق بۉلیب، برچه استعمالچیلرده بیر خیل نمایان بۉلمه‌سلیگی ممکن».
اوشبو شفاکار ینه شونده‌ی دېیدی: «سودان و رودامین بی کبی اَیریم رخصت اېتیلمه‌گن صناعت بۉیاقلری زهرلی تأثیری و سرطان خوفی احتمالی طفیلی آزیق-طعام محصولاتلریده تعقیقلنگن. باله‌لر، حامله‌دار عیاللر همده جگر و بویره‌ک کسللیکلری بیلن آغریگن کیشیلر اَیریم زهرلی مادّه‌لرگه نسبتاً سېزگیرراق بۉلیشی ممکن. چای‌نینگ نااده‌تی رنگی، نرخی‌نینگ جوده ارزانلیگی و ستندردلرگه جواب بېرمه‌یدیگن قداقلنیشی آگاهلنتیرووچی بېلگیلر بۉلیشی ممکن. بیراق افلاسلنتیرووچی مادّه‌لر‌نینگ موجودلیگی و تورینی انیق انیقلش فقط لابراتوار تېکشیروولری آرقه‌لی ممکن».
شفاکار چای‌نینگ تۉق یاکه آچ رنگده بۉلیشی اۉز-اۉزیدن اونینگ افلاسلنگنینی انگله‌تمسلیگینی تأکیدلب، رخصت اېتیلمه‌گن مادّه‌لر موجودلیگینی انیقلش اوچون لابراتوار تېکشیرووی ضرورلیگینی قید اېته‌دی.
طالبان‌نینگ صناعت و سودا وزیرلیگی معلوماتلریگه کۉره، افغانستان ۲۰۲۴-ییلده ۱۳ مملکتدن، جمله‌دن، ویتنام، چین، پاکستان، ایران، بیرلشگن عرب امیرلیکلری، تورکیه، کنیا، مالزیا، قطر و سوئیس‌دن قریب ۸۰ میلیون امریکا دالری قیمتیده چای ایمپورت قیلگن.
اوشبو معلوماتلرگه کۉره، یشیل چای افغانستان ایمپورت قیله‌دیگن چایلر‌نینگ اساسی قِسمینی تشکیل اېته‌دی، قاره چای استعمالی اېسه نسبتاً کم. بیراق اوشبو خبرده موجود معلوماتلرده ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶-ییللرده چای ایمپورتی حجمی حقیده انیق معلوماتلر کېلتیریلمه‌گن.
افغانستانده چای یېتیشتیریش بۉییچه هم اورینیشلر عملگه آشیریلماقده. تقدیم اېتیلگن معلوماتلرگه کۉره، خوست ولایتی‌نینگ تنی تومنیده بیر دهقان اۉز یېریده ایلک بار یشیل چای یېتیشتیرگن و نتیجه اساسا ایجابی بۉلگن. کنر، لغمان، نورستان، ننگرهار و بدخشان ولایتلری هم چای یېتیشتیریش امکانیتیگه اېگه حدودلر صفتیده قره‌له‌دی.
