کابلده سویولتیریلگن گاز نرخی آشیشی؛ اهالی نرخلرده‌گی تفاوت و ثمره‌لی نظارت یۉقلیگیدن شکایت قیلماقده
ایلیا
کابل اهالیسی‌نینگ بیر قِسمی سویولتیریلگن گاز نرخی‌نینگ آشیشی و شهرده‌گی بازارلرده اونینگ نرخلری تورلیچه اېکنیدن شکایت قیلماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، اوشبو یاقیلغی نرخی‌نینگ کۉتریلیشی یشش خرجتلرینی آشیریب، عایله‌لر اوچون کونده‌لیک احتیاجلرنی قاندیریشنی ینه‌ده قیینلشتیرگن. اهالی‌نینگ سۉزلریگه کۉره، کابل بازارلریده بیر کیلوگرام سویولتیریلگن گاز ۶۵، ۶۷ و حتا ۷۱ افغانیدن ساتیلماقده. اولر طالبان نظارتیده‌گی کابل بلدیه‌سی تامانیدن نرخلر بېلگیلنگنیگه قره‌مه‌ی، بازارلرده گاز تورلی نرخلرده ساتیله‌یاتگنینی و نرخلر اوستیدن ثمره‌لی نظارت موجود اېمسلیگینی تأکیدله‌ماقده. اهالی‌نینگ اَیتیشیچه، مملکت ایچیده گاز قزیب آلیش و قَیته ایشلشنی کۉپه‌یتیریش افغانستان‌نینگ ایمپورتگه قره‌ملیگینی کمه‌یتیریشی همده خارجی بازارلرده‌گی اۉزگریشلر‌نینگ مملکتده‌گی یاقیلغی نرخلریگه تأثیرینی پسه‌یتیریشی ممکن.
کابلده یشاوچی و یېتّی کیشیلیک عایله‌سینی باقه‌یاتگن اۉقیتووچیلردن بیری زرمینه‌نینگ اَیتیشیچه، او اۉقیتووچیلیک معاشی بیلن عایله‌سی‌نینگ یشش خرجتلرینی زۉرغه قاپله‌یدی، یاقیلغی نرخی‌نینگ آشیشی اېسه اونینگ اقتصادی قیینچیلیکلرینی ینه‌ده کوچه‌یتیرگن. اونینگ تأکیدلشیچه، گاز عایله‌لر اوچون اساسی احتیاجلردن بیری بۉلیب، اوندن فایده‌لنیشدن آسانلیکچه واز کېچیب بۉلمه‌یدی. زرمینېه‌نینگ سۉزلریگه کۉره، گاز نرخی‌نینگ آشیشی اونی حتا کیچیک کۉمیرلی اۉچاق ساتیب آلیشگه مجبور قیلگن. اېندی او اوزاقراق وقت پیشیریشنی طلب قیله‌دیگن طعاملرنی کۉمیرده تیّارله‌ماقده.
اۉقیتووچی شونده‌ی دېیدی: «اۉقیتووچیلیک معاشیم بیلن زۉرغه کون کېچیریه‌پمن و گاز‌نینگ اۉرنینی باشقه نرسه بیلن المشتیره آلمه‌یمن. اگر بنزین نرخی آشسه، مو‌تردن فایده‌لنیشنی تۉخته‌تیشیمیز یاکه تشقریگه چیقمسلیگیمیز ممکن. اما طعام پیشیریش و کونده‌لیک ایشلر اوچون گازگه محتاجمیز. بیز هر کونی اوچ محل طعام تیّارله‌یمیز و گاز صرفینی هم زۉرغه نظارت قیله‌میز. مجبور بۉلیب، حتا کیچیک کۉمیرلی اۉچاق هم ساتیب آلدیم، تاکه اوزاقراق وقتده پیشه‌دیگن طعاملرنی کۉمیرده تیّارله‌ی آله‌ی. معاشیمیز آشمه‌یدی، اما یشش خرجتلری کوند‌ن-کونگه کۉپه‌یماقده».
کابل‌نینگ ینه بیر اهالیسی ستوده‌ه‌نینگ اَیتیشیچه، گاز نرخی‌نینگ آشیشیدن تشقری، بازارلرده اونینگ نرخی تورلیچه اېکنی هم آدملرنی معمالرگه دچار قیلماقده. اونینگ سۉزلریگه کۉره، اَیریم یېتکزیب بېرووچی کمپنیلر بیر کیلوگرام سویولتیریلگن گازنی ۶۷ افغانیدن ساته‌یاتگن بۉلسه، بعضی محلی دوکانلرده اونینگ نرخی ۷۰ افغانیگه یېتماقده.
او بازارده ثمره‌لی نظارت‌نینگ یۉقلیگینی گاز‌نینگ تورلی نرخلرده ساتیلیشیگه امکان یره‌ته‌یاتگن عامللردن بیری دېب حسابله‌یدی. ساتوده‌ه مسؤوللردن اوشبو یاقیلغی نرخینی نظارت قیلیشنی و اونی پسه‌یتیریش اوچون عملی چاره‌لر کۉریشنی سۉره‌ماقده.
کابل اهالیسی وکیلی شونده‌ی دېیدی: «حاضرگی شرایطده کونده‌لیک حیاتده‌گی کۉپلب ایشلر گازگه باغلیق و اونینگ نرخی پسه‌ییشی کېره‌ک. باشقه مملکتلرده یوز بېره‌یاتگن هر قنده‌ی اۉزگریش اوچون کۉپراق پول تۉله‌شگه مجبور بۉلیشده خلق‌نینگ قنده‌ی عیبی بار؟ خداگه قَسمکی، چرچه‌دیک. باشقه مملکتده بیرار حادثه یوز بېره‌دی، اما اونینگ خرجتینی بیز تۉله‌یمیز. افغانستانده کۉپلب کانلر بار و اولرگه سرمایه کیریتیش کېره‌ک، شونده خلق بو بختسیزلیک و ناچارلیکدن قوتوله‌دی. بیزده یتیم‌تاق و خواجه‌گوگردک گاز کانلری بار. بو منبعلر قزیب آلینیشی، اولردن ایشلب چیقریلگن گاز اېسه اهالیگه مقبول نرخلرده یېتکزیب بېریلیشی کېره‌ک».
کابل‌نینگ ینه بیر اهالیسی علی سامع‌نینگ اَیتیشیچه، بنزین نرخی‌نینگ کۉتریلیشی و ساووق موسم‌نینگ یقینلشیشی سببلی گاز استعمالی‌نینگ آرتیشی اوشبو یاقیلغیگه بۉلگن طلب و اونینگ نرخیگه ینه‌ده کوچلی تأثیر کۉرسه‌تیشی ممکن. اونینگ آگاهلنتیریشیچه، نرخلر ینه‌ده آشسه، عایله‌لر یقینلشه‌یاتگن قیشده کوچلیراق اقتصادی باسیمگه دوچ کېله‌دی.
سامع قۉشنی مملکتلردن گاز ایمپورتینی کۉپه‌یتیریش و ایچکی منبعلرگه سرمایه کیریتیش طرفداری. اونینگ فکریچه، تأمینات‌نینگ کۉپه‌ییشی طلب طفیلی یوزه‌گه کېله‌دیگن باسیمنی کمه‌یتیریشی ممکن، ایچکی ایشلب چیقریش اېسه اوزاق مدتده افغانستان‌نینگ ایمپورتگه قره‌ملیگینی پسه‌یتیره‌دی.
بو یاش شونده‌ی دېیدی: «حاضر بیر لیتر بنزین نرخی ۹۰ افغانیدن آشگنی سببلی آدملر گازدن فایده‌لنیشگه حرکت قیلماقده. باشقه تاماندن، هوا ساویب بارماقده و گازگه طلب آرتماقده. طلب آشسه، گاز نرخی هم کۉتریلیشی ممکن. ساووق موسم یقینلشه‌یاتگن بیر پیتده سوداگرلر نرخلرنی آشیریش اۉرنیگه قۉشنی مملکتلردن گاز ایمپورتینی کۉپه‌یتیریشلری کېره‌ک. چونکه تأمینات‌نینگ آرتیشی طلب کۉپه‌ییشی نتیجه‌سیده نرخلرگه توشه‌دیگن باسیمنی کمه‌یتیریشی ممکن. شونینگدېک، ایچکی منبعلردن گاز ایشلب چیقریشگه سرمایه کیریتیش اوزاق مدتده مملکت منفعتلریگه خدمت قیله‌دی».
کابل‌نینگ ینه بیر اهالیسی اصغر گل‌نینگ اَیتیشیچه، گاز نرخی‌نینگ آشیشی آدملر‌نینگ یشش خرجتلرینی کۉپه‌یتیریب، عایله‌لر اوچون کونده‌لیک احتیاجلرنی قاندیریشنی قیینلشتیرگن. اونینگ تأکیدلشیچه، سویولتیریلگن گاز اویده طعام پیشیریشدن تارتیب، فابریکه‌لر فعالیتی و ترانسپورتگچه بۉلگن تورلی ساحه‌لرده قۉللنه‌دی. شو سببلی اونینگ نرخی آشیشی عایله‌لر‌نینگ خرجتلرینی همده اقتصادی فعالیت بیلن باغلیق صرف-خرجتلرنی کۉپه‌یتیریشی ممکن.
اصغر گل شونده‌ی دېیدی: «سۉنگگی پیتلرده گاز نرخی جوده آشیب کېتدی و بو آدملر‌نینگ حیاتیگه بې‌واسطه تأثیر کۉرسه‌تماقده. آدملرگه اویده طعام پیشیریش، فابریکه‌لر فعالیتی و ترانسپورت ساحه‌سی اوچون گاز کېره‌ک. اوشبو یاقیلغی نرخی‌نینگ آشیشی آدملر‌نینگ خرجتلرینی کۉپه‌یتیردی و کۉپلب عایله‌لر‌نینگ بونگه قُربی یېتمه‌یپتی. بو حالت دوام اېتسه، خلق ینه‌ده کوچلی اقتصادی باسیمگه دوچ کېلیشی ممکن».
کابل‌نینگ ینه بیر اهالیسی حسن‌نینگ اَیتیشیچه، برق انرژیسی و گاز خرجتلری‌نینگ بیر وقتده آشیشی عایله‌لر اوچون انرژی منبعلری آره‌سیدن تنلاو قیلیشنی قیینلشتیرگن. اونینگ سۉزلریگه کۉره، ایلگری بیر کیلوگرامی ۸۰ افغانیگچه کۉتریلگن گاز نرخی حاضر تخمیناً ۶۵ افغانیگچه توشگن بۉلسه-ده، بو نرخ هم کۉپلب عایله‌لر اوچون یوقاریلیگیچه قالماقده.
حسن شونده‌ی دېیدی: «اوّل بیر کیلوگرام گاز نرخی ۸۰ افغانیگچه کۉتریلگن اېدی، حاضر اېسه ۶۵ افغانیگه توشدی. اما بو نرخ هم کۉپلب آدملر‌نینگ تۉله‌ش امکانیتیدن یوقاری. برق انرژیسی نرخی هم اوّلگیگه نسبتاً ایکّی برابر آشدی. آدملر بونده‌ی شرایطده یشش خرجتلرینی قنده‌ی قاپلشنی بیلمه‌ی قالیشدی: الکتر هم قیمت، گاز هم. اَیریم عایله‌لر قویاش انرژیسیدن فایده‌لنیشگه اۉتگن بۉلسه-ده، بو تیزیملر اویلر‌نینگ الکتر انرژیسیگه بۉلگن برچه احتیاجلرینی قاندیره آلمه‌یدی. آدملر طعام پیشیریش اوچون بریبیر گازگه محتاج».
افغانستان یاقیلغیگه بۉلگن احتیاجی‌نینگ بیر قِسمینی ایمپورت حسابیگه قاپله‌یدی. ایران، تورکمنستان، روسیه، بلاروس و قزاقستان افغانستاننی نفت و گاز بیلن تأمینلاوچی منبعلر قطاریگه کیره‌دی. خارجی بازارلرده‌گی نرخلر‌نینگ اۉزگریشی، ترانسپورت خرجتلری و پول نرخی‌نینگ تېبره‌نیشی ایچکی بازارلرده‌گی یاقیلغی نرخلریگه تأثیر کۉرسه‌تیشی ممکن بۉلگن عامللردندیر.
طالبان اوّلراق بازارلرده‌گی نرخلرنی نظارت قیلیش و اولر‌نینگ اساسسیز آشیشی‌نینگ آلدینی آلیشگه حرکت قیله‌یاتگنینی بیلدیرگن اېدی. شونگه قره‌مه‌ی، کابل‌نینگ اَیریم اهالیسی شهرده‌گی بازارلرده سویولتیریلگن گاز تورلی نرخلرده ساتیله‌یاتگنینی اَیتیب، نرخلر اوستیدن ینه‌ده ثمره‌لی نظارت اۉرنه‌تیلیشینی طلب قیلماقده. اولر بازار نظارتی بیلن بیر قطارده، ایچکی گاز منبعلرینی قزیب آلیش و قَیته ایشلشگه سرمایه کیریتیش هم استوار وظیفه‌گه ایلنیشی کېره‌کلیگینی تأکیدله‌ماقده. بو افغانستانگه اوزاق مدتده ایمپورتگه قره‌ملیگینی کمه‌یتیریش امکانینی بېره‌دی.
