آق چاپانلیلر دهشتی؛ هرات عیاللری‌نینگ جانی و روحیده قاله‌یاتگن یره‌لر
نیما
هراتده‌گی بیر قطار عیاللر و قیزلر طالبان‌نینگ امرباالمعروف و نهی عن المنکر محتسبلری‌نینگ مناسبتیدن اچّیق و الملی خاطره‌لرنی سۉزلب بېریشماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، طالبان محتسبلری‌نینگ خطی-حرکتلری شو قدَر قۉپال و تحقیرلاوچی بۉلگن که اولر بیلن یوزمه-یوز کېلگنلریده حتا اۉلیمنی آرزو قیلیشگن. بو عیاللر و قیزلر طالبان طلب قیلگن حجابگه رعایه قیلگنلری و یانلریده محرم بۉلگنیده هم امر باالمعروف و نهی عن المنکر محتسبلری‌نینگ مناسبتیدن امان قالمه‌گنلیکلرینی حکایه قیلیشه‌دی. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، طالبان‌نینگ مناسبتی بعضاً اولرنی اۉلیمنی آرزو قیلیش درجه‌سیگچه آلیب بارگن. اولر طالبان محتسبلریگه دوچ کېلیش عاقبتیده پیدا بۉلگن روحی جراحتلر فقط اۉشه لحظه بیلن چېکلنیب قالمسلیگینی، بلکه قۉرقوو، خواطر و اېرکین حرکتلنیش‌نینگ چېکلنیشی شکلیده کونده‌لیک حیاتلریده همان دوام اېته‌یاتگنینی تأکیدلشه‌دی.
بو عیاللر و قیزلر‌نینگ اَیتیشیچه، طالبان تعلیم، عالی اۉقوو و ایش ساحه‌لریده چېکلاولر جاری اېتیشدن تشقری، عیاللر حیاتی‌نینگ برچه جبهه‌لرینی یېر یوزیده‌گی دۉزخگه ایلنتیرگن. اولر‌نینگ سۉزلریگه کۉره، طالبان، اینیقسه اوشبو گروه‌نینگ محتسبلری عیاللر حیاتی‌نینگ برچه تامانلریگه اره‌لشه‌دی. حتا طالبان طلب قیلگن هجابگه رعایه قیله‌دیگن و یانیده محرمی بۉلگن عیاللر هم اولر‌نینگ مناسبتیدن امانده اېمس، چونکه محتسبلر تورلی بهانه‌لر بیلن عیاللرنی حقارتلب، تحقیرلشه‌دی و حبسگه آلیشه‌دی.
طالبان محتسبلری تامانیدن چقیرتیریلیش و تحقیرلنیش‌نینگ اچّیق تجربه‌سینی باشدن کېچیرگن عیاللردن بیری ۸صبح گزېته‌سیگه بېرگن صحبتیده شونده‌ی دېیدی: «ایشدن قَیته‌یاتگنیمده، امر باالمعروف و نهی عن المنکر باشقرمه‌سیگه چقیریلگنیم حقیده خبر آلدیم. اۉشه کون جوده آغیر کون اېدی. بیر تاماندن، ایشیمنی یۉقاتیب قۉییشدن خواطرده اېدیم، باشقه تاماندن اېسه حبسگه آلینیب، قماققه توشیشدن قۉرقردیم. عایله‌مگه خبر بېرمسدن، یانیمده بۉلگن عایله اعضالریمدن بیری بیلن امر باالمعروف باشقرمه‌سیگه باردیک. او یېرده مېنگه شو قدَر قۉپال و حقارتلی مناسبتده بۉلیشدی که اولر‌نینگ خطی-حرکتلری هېچ قنده‌ی انسانیلیک مېزانلریگه ماس کېلمسدی. اگر ینه ایشله‌سم و تورلی حدودلرگه بارسم، مېنی قماققه آلیشلرینی اَیتیب، آگاهلنتیریشدی. عایله‌م‌نینگ یگانه باقووچیسی بۉلگنیم اوچون دایما عایله اعضالریم حقیده اۉیلردیم و اۉز-اۉزیمگه: قنده‌ی قیلیب ایشیمنی یۉقاتیشیم ممکن، دېب سوال بېرردیم».
ینه بیر قیز هېچ بیر قیز طالبان محتسبلریگه دوچ کېلمسلیگینی آرزو قیله‌دی. اونینگ اَیتیشیچه، عیاللر و قیزلر مکتبلر همده بیلیم یورتیلر‌نینگ یاپیق قالیشی و ایش قیلیش حقوقیدن محروم اېتیلیش عذابیدن تشقری، طالبان محتسبلری بیلن یوزمه-یوز کېلیش و اولر‌نینگ مناسبتیگه دچار بۉلیش عاقبتیده هم کۉپراق آغریق و قیینچیلیکلرنی باشدن کېچیریشماقده. اونینگ اَیتیشیچه، اۉزی طالبان محتسبلریگه دوچ کېلیشیدن آلدین باشقه‌لر‌نینگ حکایه‌لریگه ایشانمه‌گن. بیراق حجابگه رعایه قیلگن و یانیده محرمی بۉلگنیگه قره‌مه‌ی، اوشبو گروه تامانیدن تۉخته‌تیلگنیده، قیزلر قنده‌ی اچّیق و الملی تجربه‌لرنی باشدن کېچیرگنینی نهایت توشونگن.
بو قیز قۉشیمچه قیله‌دی: «قیز بۉلیب، طالبان محتسبلری بیلن باغلیق اچّیق تجربه‌نی باشدن کېچیرمه‌گن بۉلیش‌نینگ علاجی یۉق. بیر نېچه کون آلدین اکه‌م بیلن اویگه قَیته‌یاتگن اېدیک. طالبان‌نینگ امر باالمعروف محتسبلری مو‌ترمیزنی تۉخته‌تیشدی. مو‌تر تاغه‌مگه تېگیشلی اېدی. مو‌ترنی تۉخته‌تگنلریدن سۉنگ، تاغه‌مدن جوده کېسکین و حقارتلی آهنگده بولر کیملیگینی سۉره‌شدی. تاغه‌م اولر مېنینگ آپه-سینگیللریم‌نینگ فرزندلری، اکه-اوکه و آپه-سینگیل اېکنینی اَیتدی. اما اولر بو بیلن هم کفایه‌لنمه‌ی، باشقه بهانه‌لر ایزلشده دوام اېتیشدی. کېین اکه‌مگه یاپیشیب، نېگه سقالی یۉقلیگینی سۉره‌شدی. بیزنی تۉرت ساعت اوشلب توریشدی و عایله‌میزگه قۉنغیراق قیلیشدی. عایله اعضالریم هم او یېرگه کېلیشدی، اما محتسبلر‌نینگ بونده‌ی مناسبت اوچون هېچ قنده‌ی اساسلی سببی یۉق اېدی».
بو قیز تأکیدله‌یدی: «اۉشه کونی اۉزیمگه اۉزیم: قنییدی تیریک قالمه‌گنیمده، دېب اَیتردیم. بیزگه شو قدَر یامان و تحقیرلاوچی مناسبتده بۉلیشدی که اوندن کېین ایکّی هفته دوامیده حتا اویدن هم چیقمه‌دیم، چونکه ینه شونده‌ی حادثه‌گه دوچ کېلیشدن قۉرقردیم».
هراتده‌گی ینه بیر قیز اوشبو حساباتده اسمی آشکار اېتیلیشینی ایسته‌مه‌یدی. او اۉزی‌نینگ اچّیق و الملی تجربه‌سینی سۉزلب بېرر اېکن، طالبان‌نینگ امر باالمعروف و نهی عن المنکر محستبلری سایه‌سیده یششنی دۉزخگه قیاسله‌یدی. اونینگ اَیتیشیچه، بونده‌ی شرایطده یششنی دوام اېتتیریشگه و اوشبو آغیر وضعیتگه چیده‌شگه مجبور.
بو عیال قۉشیمچه قیله‌دی: «طالبان‌نینگ امر باالمروف و نهی عن المنکر سایه‌سیده یشش عذابلی و دۉزخگه اۉخشه‌یدی. بیز هر لحظه‌ده بو وضعیتگه چیده‌شگه مجبورمیز. حتا آق چاپاننی کۉریش هم بیز اوچون قۉرقوو و واهمه رمزیگه ایلنگن، چونکه دایما یۉلیمیزنی تۉسیب، تورلی بهانه‌لر تاپیب، بیزنی حبسگه آلیشلریدن خواطرلنه‌میز».
هراتلیک بو قیز شونده‌ی دېیدی: «مېن اۉزیم طالبان‌نینگ امر باالمعروف و نهی عن المنکر محستبلریگه بیر نېچه بار دوچ کېلگنمن. بیر سفر مو‌ترنی عیال هَیده‌ب کېته‌یاتگنی اوچون اونی یۉل چېتیده تۉخته‌تیشدی و عیاللرگه محرمسیز اویدن چیقیش همده مو‌تر هَیده‌ش ممکن اېمسلیگینی اَیتیب، آگاهلنتیریشدی. شونینگدېک، عیاللر مو‌تر هَیده‌گنیده نماز لباسی کییشی و محرمی هم یانیده بۉلیشی کېره‌کلیگینی تأکیدلشدی. مو‌تر ایچیده‌گی برچه قیزلردن عایله‌لری بیلن باغلنیشنی طلب قیلیشدی. اما آخر-عاقبت، معتدل قره‌شلرگه اېگه بۉلگن باشقه بیر امر باالمعروف محتسبی‌نینگ صحبتی و واسطه‌چیلیگی آرقه‌لی مسأله‌نی حل قیلیشگه موفق بۉلدیک».
اونینگ اَیتیشیچه، باشقه بیر نېچه حالتده هم طالبان طلب قیلگن حجابگه رعایه قیلگنیگه قره‌مه‌ی، اونگه معمالر توغدیریشگن. اوشبو مناسبتلر سببلی او اېندی هیداوچیسی عیال بۉلگن مو‌ترلرده هېچ قه‌یېرگه بارمه‌یدیگن بۉلگن. او شونده‌ی دېیدی: «قتّیق چېکلاولر و صادر بۉله‌یاتگن حادثه‌لر بیر مسأله، اما اولر‌نینگ مناسبتی طفیلی انسان آنگیده قاله‌دیگن روحی جراحت، قۉرقوو و واهمه‌‌نینگ سلبی تأثیری باشقه مسأله. بو ایزلر انسان بیلن دایما قاله‌دی».
اوّلراق، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ افغانستانده‌گی یاردم هیاتی (یوناما) و بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ افغانستانده‌گی انسان حقوقلری بۉییچه مخصوص معروضه‌چیسی طالبان‌نینگ امر باالمعروف و نهی عن المنکر قانونی اجراسیگه عاید حساباتلریده شخصی اېرکینلیکلر همده عیاللر و قیزلر‌نینگ حقوقلریگه قۉییله‌یاتگن چېکلاولر‌نینگ کېنگه‌ییشی و محتسبلر‌نینگ وکالتلری آرتیب باره‌یاتگنیدن خواطر بیلدیرگن اېدی.
