مملکتده اېسکیرگن پوللرنینگ معاملهده یوریشی؛ اهالی الکترونیکی تۉلاولرنی جاری اېتیشنی طلب قیلماقده
ایلیا
افغانستان وطنداشلریدن اَیریملری مملکتده الکترونیکی تۉلاولرنی کېنگهیتیریشنی طلب قیلماقده. اولرنینگ اَیتیشیچه، کوندهلیک سودا-ساتیقنینگ نقد پولگه، اینیقسه، تاورلر خریدی و خدمتلر حقینی تۉلهشده باغلیقلیگی اولر اوچون معمالر توغدیرماقده. اولرنینگ فکریچه، بانکنوتلرنینگ اېسکیرگنلیگی، ییرتیلگن پوللرنینگ قبول قیلینمسلیگی و کتّه مقداردهگی پوللرنی آلیب یوریشدهگی قیینچیلیکلر نقد پولدن فایدهلنیشدهگی معمالردن دیر. اوشبو اهالی الکترونیکی تۉلاولر پول اۉتکزیش، تاور و خدمتلر حقینی نقد پول آلیب یورمسدن تۉلهش امکانینی بېریشینی اَیتماقده. اولرنینگ فکریچه، الکترونیکی تیزیملرده سودا-ساتیقنینگ قید اېتیلیشی هم مالیوی عملیاتلرنی کوزهتیشنی آسانلشتیرهدی.
بونگه قرشی روشده، کابلنینگ باشقه بیر قطار اهالیسی ۸صبح گزېتهسیگه بېرگن صحبتیده الکترونیکی تۉلاولرنینگ کېنگهییشی یوزهسیدن خواطرلرینی بیلدیردی. اولرنینگ اَیتیشیچه، برق انرژیسینینگ برقرار اېمسلیگی، انترنت و بانک خدمتلریدن فایدهلنیش امکانیتینینگ چېکلنگنی اهالینینگ بیر قِسمی اوچون اوشبو تیزیمدن فایدهلنیشنی قیینلشتیرهدی. بانک حسابلرینینگ خوفسیزلیگی، معلوماتلرنینگ بوزیب کیریش آرقهلی قۉلگه کیریتیلیشی و بانک عملیاتلری خرجتلری حقیدهگی خواطرلر هم فقرالر تیلگه آلهیاتگن باشقه معمالردندیر.
کابل اهالیسیدن بیری شمسالله انچهدن بېری الکترونیکی تۉلاولردن فایدهلنهیاتگنینی و اوشبو تیزیمنی کېنگهیتیریش ضرور دېب حسابلشینی اَیتهدی. او الکترونیکی تۉلاولر بانکنوتلرنینگ اېسکیریشینینگ آلدینی آلیشی، شونینگدېک، شهرلر، دوکانلر و کیچیک بیزنسلر اۉرتهسیده پول اۉتکزیشنی آسانلشتیریشی ممکنلیگینی قۉشیمچه قیلهدی.
شمسالله شوندهی دېیدی: «مېن یوز فایز رقملی تۉلاولردن فایدهلنهمن و انچهدن بېری تۉلاو تیزیملری رقملشتیریلسه اېدی، دېب اۉیلهیمن. مېنیمچه، بو تیزیم اَیریم استثنا حالتلردن تشقری، هېچ قندهی یامان تامانگه اېگه اېمس؛ او پوللرنینگ اېسکیریشینینگ آلدینی آلهدی همده شهرلر، کیچیک بیزنسلر و دوکانلر اۉرتهسیده پول یوباریش و قبول قیلیشنی آسانلشتیرهدی.»
کابلنینگ ینه بیر اهالیسی شایسته برق انرژیسینینگ برقرار اېمسلیگی، انترنت و علاقه ترماغینینگ ضعیفلیگینی الکترونیکی تۉلاولرنی کېنگهیتیریشدهگی تۉسیقلردن دېب حسابلهیدی. اونینگ اَیتیشیچه، اهالینینگ بو تیزیمگه کۉنیکیشی وقت طلب اېتهدی و نقد پول بازاریدن بیردنیگه چیقریب تشلنمسلیگی کېرهک.
شایسته شوندهی دېیدی: «بانک تیزیمی برق انرژیسی و اسکونهلرگه احتیاج سېزهدی، حالبوکه کۉپلب حدودلرده برقرار برق انرژیسی موجود اېمس. سایبری خوفسیزلیک و معلوماتلرنینگ بوزیب کیریش آرقهلی قۉلگه کیریتیلیشی احتمالی حقیدهگی خواطرلر، انترنتنینگ یوقاری نرخی و علاقه ترماغینینگ ضعیفلیگی هم باشقه معمالردیر. الکترونیکی تۉلاو یخشی، اما افغانستانده اونینگ تېز سرعتلرده کېنگهییشیگه ایشانمیمن، چونکه بو خرجت طلب قیلهدی. مېن اۉزیمده بانک کارتی یۉق، چونکه بونینگ اوچون هر ییلی تخمیناً مینگ افغانی تۉلهشیم کېرهک. شونگه قرهمهی، آدملر نقد پولنی اۉزلری بیلن آلیب یوریشگه مجبور بۉلمسلیگی و ایستهلگن جایده کارت آرقهلی تۉلاو قیله آلیشی یخشی بۉلردی.»
کابلنینگ ینه بیر اهالیسی علیاصغر، افغانستانده الکترونیکی تۉلاولرنینگ کېنگهییشینی آلقیشلهیدی. اونینگ اَیتیشیچه، اوشبو تیزیمدن فایدهلنیش خدمتلر حقینی تۉلهش، خرید قیلیش و باشقه کوندهلیک عملیاتلرنی آسانلشتیریشی همده آدملرنینگ قتنهب یوریشینی کمهیتیریشی ممکن.
علیاصغر شوندهی دېیدی: «اگر افغانستانده رقملی تۉلاو تیزیملری تۉغری ایشگه توشیریلسه، مېن اۉزیم اوندن فایدهلنهمن. برق انرژیسی تۉلاوینی تۉلهش، خرید قیلیش و اَیریم خدمتلرنی اوشبو تیزیملر آرقهلی آلیش آدملرنینگ قتنهب یوریشینی کمهیتیریب، اولرنینگ وقتینی تېجهشی ممکن.»
او شو بیلن بیرگه، سایبری خوفسیزلیکنینگ ضعیفلیگینی الکترونیکی تۉلاولرنی کېنگهیتیریش بیلن باغلیق اساسی خواطرلردن بیری دېب بیلهدی. اونینگ اَیتیشیچه، اوشبو تیزیمنی کېنگهیتیریش اوچون بانکلر، ییریک دوکانلر و خدمت کۉرسهتووچی کمپنیلر الکترونیکی تۉلاو ترماغیگه اولنیشی کېرهک.
علیاصغر شوندهی دېیدی: «تۉلاولرنینگ رقملشتیریلیشی بارهسیدهگی خواطریم مملکتدهگی کیبېر تیزیمنینگ ضعیفلیگی دیر. اگر بو تیزیملرنینگ خوفسیزلیگی کوچهیتیریلمسه، آدملر رقملی تۉلاولرگه آسانلیک بیلن ایشانه آلمهیدی.»
شو بیلن بیرگه، اقتصادی مسالهلر بۉییچه اَیریم متخصصلر الکترونیکی تۉلاولرنینگ کېنگهییشی نقد پولگه بۉلگن قرهملیکنی همده اېسکیرگن بانکنوتلرنی چاپ اېتیش و ییغیش بیلن باغلیق خرجتلرنی کمهیتیریشی ممکنلیگینی اَیتماقده.
اقتصادی مسألهلر بۉییچه متخصص میرشکیب میر الکترونیکی تۉلاولرنینگ کېنگهییشی عملیاتلرنی آسانلشتیریش و پول اۉتکزیش خرجتلرینی کمهیتیریشده ثمرهلی اېکنینی اَیتهدی. اونینگ فکریچه، عملیاتلرنینگ الکترونیکی تیزیملرده قید اېتیلیشی مالیوی سودا-ساتیق شفّافلیگینی آشیریشی ممکن. اونینگ اَیتیشیچه، نقد پولدن فایدهلنیشنینگ کمهییشی بانکنوتلرنی چاپ اېتیش، تشیش و اېسکیرگن بانکنوتلرنی ییغیش خرجتلرینی هم کمهیتیرهدی.
جناب میر شوندهی دېیدی: «الکترونیکی تۉلاولر کوندهلیک عملیاتلر، کیچیک سودا-ساتیق و حتا ییریک تجاری عملیاتلرنی تېزراق، آسانراق و شفّافراق عملگه آشیریش، شونینگدېک، عملیاتلرنی بجریش وقتینی قیسقرتیریش امکانینی بېرهدی. عملیاتلر تیزیمده قید اېتیلگنی سببلی مالیوی سودا-ساتیقنی کوزهتیش و اونینگ شفّافلیگی هم آشهدی. تۉلاولرنینگ الکترونیکی شکلگه اۉتیشی بیلن بانکنوتلرنی چاپ اېتیش، تشیش و ترقهتیش، شونینگدېک، اېسکیرگن بانکنوتلرنی ییغیش و یۉق قیلیش خرجتلری کمهیهدی. شونینگدېک، رقملی تۉلاولرنینگ کېنگهییشی بیلن نقد پول تشیشدن کېلیب چیقهدیگن خوفلر هم کمهیهدی.»
اوشبو اقتصادی تحلیلچی مالیوی سوادنینگ یېتیشمسلیگی، اهالینینگ تکنالوژیدن فایدهلنیش بۉییچه بیلیم درجهسینینگ پستلیگی، ایشانچسیزلیک، انترنت و دایمی برق انرژیسینینگ یۉقلیگی همده بانک تیزیمینینگ ضعیفلیگینی مملکتده الکترونیکی تۉلاولرنی کېنگهیتیریشدهگی معمالر دېب بیلهدی.
اوّلراق طالبان نظارتیدهگی افغانستان مرکزی بانکی تۉلاولرنی رقملشتیریش جریانی باسقیچمه-باسقیچ رواجلنهیاتگنینی و عملیاتلرنینگ بیر قِسمینی نقد پول اۉرنیگه الکترونیکی کارتلر آرقهلی عملگه آشیریشگه حرکت قیلینهیاتگنینی معلوم قیلگن اېدی.
طالبان نظارتیدهگی مرکزی بانک ۱۴۰۲-ییل قوس آییده بوتون مملکت بۉیلب اېسکیرگن بانکنوتلرنی ییغیش جریانینی باشلهگن. اوشبو مؤسسه مذکور جریان باشلنگنیدن بویان میلیاردلب افغانیلیک اېسکیرگن بانکنوتلرنی پول معاملهسیدن چیقریب تشلهگنینی معلوم قیلگن.
شونینگدېک، اۉتگن بیر ییل دوامیده اوشبو اداره تامانیدن قریب ۲،۵ میلیارد افغانیلیک اېسکیرگن بانکنوت ییغیلیب، پول معاملهسیدن چیقریلگن.
