طالباننینگ پارکلرده عیاللرگه نسبتن ایکّی خیل مناسبتی؛ چیتاېللیک عیاللرنی کوزهتیب قۉییش و افغانستان عیاللرینی قمچیلش
سامعه علمیار
افغانستانده عیاللر و قیزلر طالبان تامانیدن جاری اېتیلگن تقیقلر سببلی پارکلرده هم دَم آلیش و سَیر قیلیشدن محروم قیلینگن. اوشبو گزارش نتیجهلری شونی کۉرسهتهدی که اَیریم سیاحلیک و دَم آلیش مسکنلریده طالباننینگ محتسبلری جنسیت بۉییچه اجرهتیشنی عملگه آشیریب، اَیریم حاللرده قۉپال مناسبت بیلن عیاللرنینگ دَم آلیش جایلریگه کیریشیگه تۉسقینلیک قیلماقده. شو بیلن بیرگه، اوشبو مسکنلرگه کېلگن چیتاېللیک عیال سیاحلر اېرکین سَیر قیلیب، ایلنیب یورماقده و حتا طالبان جنگچیلری تامانیدن کوزهتیب قۉییلماقده. عیاللر و قیزلرنینگ اَیتیشیچه، طالباننینگ عیاللرگه نسبتن بوندهی ایکّی خیل مناسبتی اوشبو گروه اۉز منفعتلرینی تأمینلش اوچون حتا اۉزی بېلگیلهگن قدریتلردن هم واز کېچیشینی کۉرسهتهدی.
عیاللر طالباننینگ محلی و چیتاېللیک عیاللرگه نسبتاً مناسبتینینگ مثاللریدن بیری بمییاندهگی بند-اې امیرده کوزهتیلیشینی اَیتماقده. اولرنینگ اَیتیشیچه، طالبان تعقیقلری جاری اېتیلیشیدن آلدین بند-اې امیر مملکتنینگ تورلی حدودلریدن قیزلری بیلن کېلگن اۉنلب عایلهلرنی قبول قیلردی. اما حاضر عیاللر اوشبو حدودگه یقینلشیشی بیلن طالبان محتسبلرینینگ تقیقی، تجاوزکار مناسبتی و حقارتلریگه دوچ کېلماقده. اولر عینی پیتده خارجلیک عیاللر طالبان محتسبلری بیلن تبسم قیلیب، هزللشیب، صورتگه توشهیاتگنینی، شونینگدېک، اولرگه قایقده سَیر قیلیشگه رخصت بېریلهیاتگنینی تأکیدلهماقده.
بامیاندهگی عیاللر حقوقلری فعالی شوندهی دېیدی: «چیتاېللیک عیال پاسپورتی بیلن مېنینگ وطنیمنینگ گۉزهللیکلریدن بهرهمند بۉلیش حقوقیگه اېگه اېکنینی، مېن اېسه بو توپراقنینگ اېگهسی صفتیده اوییمنینگ دېوارلری آرتیده قملیب اۉتیریشیم کېرهکلیگینی کۉریش بیز هر کونی باشدن کېچیرهیاتگن اېنگ آغریقلی روحی قییناقدیر.»
باشقه تاماندن، قطار ولایتلر، جملهدن، کابلدهگی قیزلر و عیاللر هم استراحت باغلری و سیاحلیک مسکنلریده شونگه اۉخشش تقیقدن شکایت قیلماقده. اولرنینگ اَیتیشیچه، عیاللر اوشبو پارکلرده هم بندامیرگه اۉخشش تقیقلرگه دوچ کېلماقده.
عیاللردن بیری کابلدهگی پارک شهر بیر وقتلر عایلهلرنینگ کابلدهگی دَم آلیش مسکنلریدن بیری بۉلگنینی، حاضر اېسه بو یېرده عیاللرگه قرشی کۉپلب چېکلاولر جاری اېتیلگنینی اَیتهدی. عیاللرگه اوچاق ایچیدهگی رستورانتگه باریشگه رخصت بېریلمهیدی. طالبان محتسبلری پارکنینگ کیریش اېشیگیده توریب، اۉز قرهشلریگه کۉره «شرعی محرمی» بۉلمهگن عیاللرنینگ کیریشیگه رخصت بېرمهیدی. اما عکسینچه، چیتاېللیک عیاللرگه رخصت بېریب، اولرنی خوش کېلیبسیز دېب کوتیب آلهدی.
عیاللر اَیتیشیچه، اگر مناسبتلردهگی بو فرق عیاللرگه نسبتن شریعتنینگ قۉللنیشی صفتیده آقلنهیاتگن بۉلسه، اونده نېگه طالبان چیتاېللیک عیال سیاحلرنی عیال دېب حسابلهمهیدی و اولرنینگ افغانستاننینگ دَم آلیش مسکنلریده اېرککلر بیلن ارهلشیب یوریشیگه رخصت بېرهدی، اما افغانستان عیاللرینی شریعت بهانهسیده همه نرسهدن محروم قیلهدی؟
اوشبو عیاللر تاکیدلشیچه، پارک دروازهسی آلدیده یاکه بندامیر یۉلیده کیریشدن قَیتریلگن عیال اوچون عینی جایده اېرکین سَیر قیلهیاتگن خارجلیک سیاحنی کۉریش شونچهکه قاعدهلر اۉرتهسیدهگی عادی فرق اېمس؛ بلکه او بیلن اۉز مملکتینینگ جماعت جایلریدن فایدهلنیش حقوقی اۉرتهسیده یوزهگه کېلگن مصافهنی اېسلهتیب تورهدی.
اوّلراق طالباننینگ امر باالمعروف و نهی عن المنکر وزیری خالد حنفی، بامیان ولایتیگه سفری چاغیده عیاللرگه بند امیرگه باریشگه رخصت بېریلمسلیگینی اَیتگن اېدی. اونینگ نطقی عکس اېتگن ویدیو عامهوی اخبارات واسطهلری و اجتماعی ترماقلرده ترقهلگن بۉلیب، اونده او اوشبو گروه بند امیرده عیاللرنینگ بۉلیشی اوچون اۉز پرینسیپلری و قاعدهلرینی ایشلب چیقمهگونچه، عیاللرنینگ بو حدودگه باریشگه حقلی اېمسلیگینی اَیتهدی.
اساسی سوال شوندن عبارت که اگر بو مسکنلر افغانستان حدودینینگ بیر قِسمی و اوشبو مملکتنینگ طبیعی میراثی بۉلسه، نېگه اولردن فایدهلنیش امکانیتی افغانستان عیالی اوچون افغانستانگه باشقه دولت پاسپورتی بیلن کیرگن عیالنیکیدن کۉره کۉپراق چېکلنگن؟
