افغانستانده دارو-درمان نرخلری آشیشی و ضرور دارولر آزلیگی؛ بېمارلر دوالنیشده قیینچیلیکلرگه دوچ کېلماقده
ایلیا
اَیریم افغانستان وطنداشلری دارو-درمان نرخلری‌نینگ آشیشی و مملکت بازارلریده اَیریم دارولر‌نینگ تقچیل بۉلیب قالیشیدن شکایت قیلماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، پاکستاندن دارو آلیب کېلینیشی تۉخته‌تیلگنیگه قریب بیر ییل بۉلگن دور ایچیده اَیریم دارولر‌نینگ نرخی مثلی کۉریلمه‌گن درجه‌ده آشگن و بېمارلر اوچون اولرنی خرید قیلیش قیینلشگن. اولر‌نینگ تأکیدلشیچه، شو دورده اَیریم ضرور دارولر هم بازارده تقچیل بۉلیب قالگن، باشقه‌لرینی اېسه زۉرغه تاپیش ممکن.
اهالی پاکستان دارولرینی هندوستان، تورکیه و محلی ایشلب چیقریلگن دارولر بیلن المشتیریش برچه بېمارلر اوچون هم ممکن اېمسلیگینی، اَیریم مقابل دارولر‌نینگ صفتی اېسه طلبگه جواب بېرمسلیگینی اَیتماقده. اولر‌نینگ تأکیدلشیچه، دارو نرخلری‌نینگ آشیشی و ضرور دارولر‌نینگ یېتیشمسلیگی دوالنیش خرجتلرینی کۉپه‌یتیریب، بېمارلر‌نینگ عایله‌لرینی ینه‌ده قیین احوالگه سالیب قۉیگن.
غزنی ولایتی یشاوچیلریدن بیری زرمینه دارو نرخلری‌نینگ آشیشی سببلی اۉغلی‌نینگ دوالنیشینی تۉخته‌تگنینی اَیته‌دی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، سۉنگگی بیر ییل ایچیده ضرور دارولر، اینیقسه، یوره‌ک کسللیکلری و دیابتگه قرشی دارولر نرخی آشگن و اېندی اولرنی ساتیب آلیشگه قُربی یېتمه‌یدی.
بو عیال شونده‌ی دېیدی: «دارولر‌نینگ نرخی جوده آشیب کېتدی. شو سببلی دستلب اۉغلیم ایچه‌دیگن دارو‌نینگ مقدارینی کمه‌یتیریشگه مجبور بۉلدیم، کېین اېسه اونی دوالشنی بوتونله‌ی تۉخته‌تدیم. چونکه دارو ساتیب آلیشگه امکانیم یۉق. آلدین ۲۰ افغانی بۉلگن دارو حاضر ۱۸۰ افغانیگه یېتدی. بیز کبی کمبغل آدملر بونده‌ی شرایطده نیمه قیلسین؟ شفاکارلر معین بیر پاکستان کمپنیسی‌نینگ داروسیدن فایده‌لنیشنی توصیه قیلیشه‌دی، هندوستان و تورکیه دارولری اېسه اونینگ اۉرنینی باسه آلمه‌یدی».
غزنی ولایتی‌نینگ ینه بیر یشاوچیسی سمیر دارو نرخلری‌نینگ آشیشی و بازارده‌گی اَیریم دارولر صفتی‌نینگ پستلیگی بېمارلرنی دوالش جریانیده معمالر توغدیره‌یاتگنینی اَیته‌دی.
غزنی ولایتی یشاوچیسی شونده‌ی دېیدی: «حاضر بازارده موجود دارولر کۉپ حاللرده کېره‌کلی تأثیرنی کۉرسه‌تمه‌یدی. شفاکارگه مراجعت قیله‌میز، او کۉپلب دارولر یازیب بېره‌دی، اما بېمار ساغه‌یمه‌یدی. چونکه دارولر‌نینگ صفتی اوّلگیدېک اېمس و اولر‌نینگ اَیریملری دوالنیش جریانیگه دېیرلی تأثیر کۉرسه‌تمه‌یدی».
کابل یشاوچیلریدن بیری حسن پاکستان دارولرینی آلیب کېلیش و یېتکزیب بېریشگه قۉییلگن چېکلاولر بېمارلر‌نینگ اۉزلریگه کېره‌کلی اَیریم دارولردن فایده‌لنیشینی قیینلشتیرگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بازارده محلی، هندوستان و تورکیه‌ده ایشلب چیقریلگن دارولر موجود بۉلسه-ده، اوّلدن معین پاکستان دارولریدن فایده‌لنیب کېلگن اَیریم بېمارلر اولرنی مقابل دارولر بیلن آسانلیکچه المشتیره آلمه‌یدی.
بو اېرکک شونده‌ی دېیدی: «پاکستان دارولرینی بوتونله‌ی تعقیقلب قۉییشدی. اېندی حتا دارولرنی داروخانه‌لردن هم ییغیشتیریب آلیشماقده و داروخانه‌لرنی هم نظارت قیلیشماقده. محلی، هندوستان و تورکیه‌ده ایشلب چیقریلگن دارولر هم بازارده بار، اولر‌نینگ صفتی یامان اېمس. اما آدملر اَیریم پاکستان دارولریگه اۉرگنیب قالگن اېدی و حاضر اولرنی آسانلیکچه تاپه آلمه‌یپتی. آنه‌م‌نینگ هم دارولری توگه‌ب قالگن اېدی. قنچه قیدیرمه‌ی، یشه‌یدیگن حدودیمیزدن تاپه آلمه‌دیم. حتا هوتل پروانگه هم باردیم، او یېرده هم یۉق اېدی. آخری باغ بالادن تاپدیم. بونده‌ی سرسان-سرگردانلیکلر کۉپه‌ییب کېتدی. بوندن تشقری، دارولر نرخی هم جوده آشگن. ایلگری ۱۵۰ افغانیگه ساتیب آله‌دیگن قان باسیمی داروسینی حاضر ۳۰۰ افغانیگه آلیه‌پمن. ۱۵۰ افغانی بۉلگن دیابت داروسی اېندی ۴۰۰ افغانیگه یېتدی. آلدین ۱۸۰ افغانیگه آلگن باشقه بیر دارومنی حاضر ۲۸۰ افغانیگه ساتیب آلیه‌پمن».
کابل یشاوچیلریدن ینه بیری سکینه (مستعار) هم دارو نرخلری‌نینگ آشیشی و اَیریم ضرور دارولر‌نینگ تاپیلمه‌ی قالیشی بېمارلر‌نینگ کېره‌کلی دارولردن فایده‌لنیشینی قیینلشتیرگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، ایلگری ارزان نرخلرده ساتیلگن اَیریم دارولر بیر نېچه برابر قیمتلشگن و اولرنی تاپیش هم قیینلشگن.
اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، ایلگری داروخانه‌لرده آسان تاپیلگن اَیریم پاکستان دارولرینی حاضر شهر‌نینگ فقط بعضی جایلریدن زۉرغه تاپیش ممکن. سکینه قندهارده ایشلب چیقریلگن دارولر هم اَیریم دارولر‌نینگ اۉرنینی مناسب روشده باسه آلمه‌گنینی، چونکه بو محصولاتلر‌نینگ نرخی هم آشگنینی اَیته‌دی.
سکینه شونده‌ی دېیدی: «دارولر جوده قیمتلشیب کېتدی. دارو ساتیب آلیش اوچون داروخانه‌گه بارگن هر بیر کیشی نرخلر‌نینگ آشگنیدن شکایت قیله‌دی. بوگون اېرته‌لب آته‌م هم دارولر‌نینگ قیمتلشگنیدن نالیدی. ایلگری ۵۰ افغانی بۉلگن پاکستان داروسی حاضر ۱۸۰ افغانیگه یېتگن، بو‌نینگ اوستیگه، اونی همه جایدن تاپیب بۉلمه‌یدی. حتا هوتل پروان‌ده بۉلسه هم، اونی تاپیش قیین. حاضر اَیریم دارولر قندهارده ایشلب چیقریلگن محصولاتلر بیلن المشتیریلگن، اما اولر‌نینگ نرخی هم ۱۸۰–۱۹۰ افغانی توره‌دی. و حالان‌که، ایلگری بو دارولر‌نینگ اَیریملری ۳۰–۵۰ افغانی اېدی. کۉپچیلیک دارولرنی آسانلیکچه تاپیب بۉلمه‌یدی».
لغمان ولایتی یشاوچیلریدن بیری عصمت هم دارو نرخلری‌نینگ آشیشی و اولر‌نینگ ناقانونی آلیب کیریلیشی نرخلر‌نینگ اۉزگریب توریشیگه همده وطنداشلر‌نینگ ضرور دارولرنی تاپیشینی قیینلشتیره‌یاتگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بیر خیل دارو‌نینگ نرخی تورلی داروخانه‌لرده هر خیل بۉلیب، وطنداشلر اونی انیق و برقرار نرخده ساتیب آلالمه‌یپتی.
بو ییگیت شونده‌ی دېیدی: «دارولر‌نینگ نرخی جوده آشیب کېتدی، اولر‌نینگ قاچاق اېتیلیشی هم کۉپه‌یدی. بیر نېچه کون آلدین طالبان دارو آرتیلگن ۲۲ ته مو‌ترنی تۉخته‌تیشگن اېدی. اگر هر بیر مو‌ترگه بیر تُن‌دن دارو آرتیلگن بۉلسه، بو یوکلر‌نینگ عمومی مقداری ۲۲ تُن‌گه یېته‌دی. مثلاً، سریق کسللیگینی دوالش اوچون ایشله‌ته‌دیگن بیر تورده‌گی تابلت‌‌نینگ نرخی بیر سفر ۹۰۰–۱۰۰۰ افغانیگه یېته‌دی، باشقه سفر اېسه ۶۰۰–۷۰۰ افغانیگه ساتیله‌دی. و حالان‌که، ایلگری اونینگ نرخی ۶۵۰ افغانی اېدی. دارولر بازارگه قاچاق یۉلی بیلن آلیب کیریلسه، اولر‌نینگ نرخی هم برقرار بۉلمه‌یدی. موجود دارولر‌نینگ اکثریتی هندوستاندن چابهار یۉلی آرقه‌لی مملکتگه آلیب کیریله‌دی، اما نرخی یوقاری بۉلگنی سببلی بو دارولر یېترلی مقدارده آلیب کېلینمه‌یپتی. باشقه تاماندن، پاکستان دارولری‌نینگ هم اۉرنینی آسانلیکچه باسه‌دیگن مقابل دارولر یۉق. باشقه مملکتلردن ایمپورت قیلینه‌دیگن دارولر و محلی محصولاتلر بازار‌نینگ برچه احتیاجلرینی قاندیره آلمه‌یدی».
افغانستان ایلگری اۉزیگه ضرور بۉلگن دارو-درمانلر‌نینگ کتّه قِسمینی پاکستاندن آۀیب کېلگن. تقدیم اېتیلگن معلوماتلرگه کۉره، مملکت احتیاجیده‌گی دارولر‌نینگ ۷۰ فایزدن آرتیغی پاکستاندن یېتکزیب بېریلگن. بیراق بو مملکتدن آلیب کېلیش تۉخته‌تیلگچ، اَیریم دارولر تأمیناتیده معمالر یوزه‌گه کېلگن.
سۉنگگی آیلرده اهالی دارو نرخلری‌نینگ آشیشی و بازارده اَیریم ضرور محصولاتلر‌نینگ تقچیل بۉلیب قالیشیدن شکایت قیلماقده. پانادول، بروفین، آگمنتین، آموکسی‌سیلین، انسولین، قان باسیمیگه قرشی دارولر، سیروملر/اېریتمه‌لر، باله‌لر اوچون آنتی‌بیوتیک شربتلری، آسم اسپریلری و یوره‌ک کسللیکلریگه قرشی دارولر فقرالر‌نینگ اَیتیشیچه، تاپیلیشی قیینلشگن محصولاتلر جمله‌سیگه کیره‌دی.
بو خواطرلر طالبان‌نینگ معلوماتلریگه کۉره، افغانستانده استعمال قیلینه‌دیگن دارولر‌نینگ قریب ۹۵ فایزی خارجدن آلیب کېلینه‌یاتگن بیر پیتده بیلدیریلماقده. مملکت ایچیده بیر قطار دارو ایشلب چیقریش کمپنیلری فعالیت یوریته‌یاتگنیگه قره‌مه‌ی، محلی ایشلب چیقریش هنوز بازار احتیاجی‌نینگ کیچیک قِسمینی‌گینه قاندیرماقده.
شو بیلن بیرگه، بازارده موجود دارولر‌نینگ صفتی یوزه‌سیدن هم خواطرلر بیلدیریلماقده. طالبان‌نینگ ملی دارو-درمان و آزیق-طعام باشقرمه‌سی رهبری وظیفه‌سینی بجرووچی عبدالباری عمر اوّلراق اوشبو اداره صفتسیز دارولر سوداسینی نظارت قیلیش مقصدیده رقملی تیزیم یره‌تیش و ینگی یۉریق‌نامه ایشلب چیقیشنی رېجه‌لشتیره‌یاتگنینی اَیتگن اېدی.
