طالبان در جریان دو سال گذشته تعداد زیادی از ادارههای دولتی افغانستان را زیر نام اصلاحات و برچیدن فساد، تنزیل، مدغم و لغو کردهاند. در تازهترین مورد وزارت معارف این گروه اعلام کرده که تربیه معلم از تشکیلات این وزارت حذف شده است. این وزارت با صدور اعلامیهای تشکیلات تربیه معلم را «غیرموثر و غیرضروری» خوانده است. در این اعلامیه ادعا شده که تصمیم حذف از سوی حکومت پیشین گرفته شده، اما ساختارهای ولایتی آن بدون برنامه این وزارت فعالیت داشته است. به گفته طالبان، تصمیم حذف این ادارهها در جلسه کمیسیون تشکیلات و معاشات ریاستالوزرای این گروه نهایی شده است. با این حال، یکی از مقامهای پیشین وزارت معارف میگوید که در گذشته تلاش برای مدغم شدن تربیه معلم با وزارت تحصیلات عالی جریان داشت، اما تصمیم به لغو آن گرفته نشده بود. از سوی دیگر، شماری از استادان و کارمندان این نهاد، ادعا میکنند که طالبان بودجه این نهاد را به مدرسهسازی اختصاص میدهند. در همین حال، برخی از پژوهشگران میگویند که با ایجاد دانشکدههای تعلیم وتربیه در هر ولایت، ماهیت وجودی نهادهای تربیه معلم زیر پرسش قرار میگیرد. آنان اما میگویند که باید در مورد بیسرنوشتی هزاران کارمند و استاد این نهاد، فکر شود.
وزارت معارف طالبان به دنبال حذف تشکیلات تربیه معلم در افغانستان، با نشر خبرنامهای گفته است که معینیت تربیه معلم از جانب حکومت قبلی از تشکیل وزارت معارف حذف شده بود. در اعلامیه این نهاد آمده است که ساختارهای ولایتی تربیه معلم، بدون برنامه در ساختار تشکیلاتی این وزارت، فعالیت داشته است. طالبان دلیل حذف این نهاد را مصرف میلیونها افغانی در سال خواندهاند. به گفته وزارت معارف طالبان، ریاستهای تربیه معلم سالانه صدها میلیون افغانی را هزینه فعالیتهای اداری، حفظ و مراقبت زیربناها، برق و معاشات کارمندانشان کردهاند. همچنان در اعلامیه این وزارت ساختارهای تربیه معلم «غیرموثر و غیرضروری و موازی» خوانده شده است.
وزارت معارف طالبان گفته که این تصمیم براساس دستور کمیسیون تشکیلات و معاشات ریاستالوزرای این گروه گرفته شده است. وزارت معارف این گروه تصریح کرده که این تصمیم به هدف ایجاد ساختارهای منطقی، پویا و پاسخگو گرفته شده تا کیفیت تعلیمی، تقویت اداره سالم و استفاده خوب از منابع و امکانات به میان بیاید. با این حال، برنامه مشخص و زمانبندی خاصی برای جاگزینی تربیه معلم پیشنهاد نکرده است.
در اعلامیه این وزارت گفته شده که استادان و کارمندان نهادهای تربیه معلم، در بستهای خالی مکتبها، مدرسهها و دارالحفاظها گماشته خواهند شد، اما توضیح داده نشده که برای چه تعداد از کارمندان بیسرنوشت، بستهای جاگزین در نظر گرفته شده است. این اقدام باعث نگرانی و خشم استادان و کارمندان نهادهای تربیه معلم در کشور شده است.
در همین حال یکی از مسوولان پیشین وزارت معارف که به دلایل امنیتی نمیخواهد نامش در گزارش ذکر شود، به روزنامه ۸صبح میگوید که محمداشرف غنی، رییس جمهور پیشین، میخواست تربیه معلم را حذف کند، اما از سوی مسوولان پیشین وزارت معارف، مقاومت صورت گرفت. او میافزاید: «تربیه معلم را در زمان ما، غنی میخواست لغو کند، اما مقاومت صورت گرفت.»
این مقام پیشین وزارت معارف میگوید که آنان ۳۴ زن را بهعنوان رییسان نهادهای تربیه معلم ولایتها گماشته بودهاند و میخواستند این نهاد با وزارت تحصیلات عالی مدغم شود، نه اینکه لغو گردد.
از سوی دیگر، شماری از پژوهشگران و استادان تربیه معلم میگویند که با حذف تشکیلات تربیه معلم از ساختار وزارت معارف، حدود چهار هزار تن که شامل استادان و کارمندان اداری میشوند، بیسرنوشت شدهاند. به گفته آنان، بیکاری چهار هزار تن، هزاران تن دیگر را که اینها نانآورانشان بودند، با فقر و گرسنهگی روبهرو میسازد و باید چارهای برای جذب مجدد آنها در نهادهای دولتی سنجیده شود.
نبی ساقی، پژوهشگر در دانشگاه آکسفورد و استاد سابق تربیه معلم غور، در صحبت با روزنامه ۸صبح میگوید که با تأسیس دانشکده تعلیم وتربیه در هر ولایت، استخدام چهاردهپاسها در مکتبها دشوار شده است. به گفته او دانشکدههای تعلیم وتربیه، سالانه صدها لیسانس فارغ میدهند که این امر منطق وجودی تربیه معلم را زیر پرسش میبرد.
آقای ساقی میافزاید: «تعداد بسیار اینها، استادان ورزیده هستند. تربیه معلم بالاترین میزان آموزشهای ارتقای ظرفیت و داخل خدمت را تجربه کرده است. بیسرنوشتی آنان ضربه به نظام آموزشی است. هم یک مشکل اخلاقی و حقوقی است و هم باعث بیکاری و فقر میشود.»
این پژوهشگر که استادی در تربیه معلم غور را در کارنامه دارد، میگوید که وزارت معارف تحت کنترل طالبان باید استادان تربیه معلم را به سه کتگوری تقسیم میکرد. به گفته او استادان مستعد به دانشگاههای ولایتهای مربوطه جذب میشدند. از نظر وی، دسته دومی به آمریت نظارت و مرکز ساینس و سایر بخشهای مربوطه معارف و کتگوری سومی که ظرفیت پایینتر دارند، به مکتبها جذب میشدند.
این پژوهشگر تصریح میکند که وزارت معارف باید در همکاری با نهادهای بینالمللی مانند صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونسیف)، پروژههای میانمدت و بلندمدت در عرصه آموزش را طراحی میکرد و از استادان تربیه معلم در راستای تقویت پایههای آموزشی کار میگرفت. او تاکید میکند که باید راه حل مناسب در این زمینه در نظر گرفته شود.
گفتنی است که این تصمیم طالبان، انتقاد و نگرانی صدها استاد و کارمند اداری این نهادها را به دنبال داشته است. شماری از استادان و کارمندان تربیه معلم میگویند که طالبان هیچ برنامه بدیل برای آنان در نظر نگرفتهاند و از همین رو آنان خواستار بازنگری این تصمیم شدهاند.
یکی از استادان که نمیخواهد نامش در گزارش ذکر شود، میگوید که او حدود ده سال قبل بهعنوان آموزگار در یکی از نهادهای تربیه معلم کشور مقرر شده و با تمام توان در تعلیم و تربیه در کشور کار کرده است.
او میگوید که به رغم مشکلات اقتصادی توانسته بود برنامه ماستری را در دانشگاه امریکایی افغانستان به پایان برساند و نیز در برنامههای آموزشی کوتاهمدت و میانمدت در خارج از افغانستان اشتراک داشته و تجارب سودمند کسب کرده است. این استاد تاکید میکند که طالبان هیچ برنامه جاگزینی به آنان پیشنهاد نکردهاند. به گفته او عدهای اندک ممکن بتوانند در تبانی با افراد طالبان در بستهای دیگر وزارت معارف جذب گردند، اما سرنوشت صدها کادر مسلکی، متخصص و باتجربه همچنان در ابهام قرار دارد.
با این حال، شمسالدین (مستعار) استاد در یکی از نهادهای تربیه معلم میگوید که نهادهای تربیه معلم زمینه خوبی برای فراگیری آموزشهای مسلکی و تخصصی آموزگاران مکتبها فراهم کرده بود. به گفته او این نهادها در مناطق دوردست از کارکرد بیشتری برخوردارند و باید این ساختار حفظ و تقویت شود. این استاد تاکید میکند که با لغو تربیه معلم، علاوه بر وارد کردن ضربه جبرانناپذیر به روند توسعه معارف، مشکلات اقتصادی و بیکاری را نیز افزایش میدهد.
از سوی دیگر، شماری از استادان و کارمندان نهادهای تربیه معلم میگویند که طالبان به جای بازگشایی مکتبها و فراهم کردن زمینههای آموزشی و تحصیلی برای دختران و زنان، بر صفوف بیکاران میافزایند و محدودیتهای بیشتر وضع میکنند. برخی از آنان حذف تشکیلات تربیه معلم را سرمایهگذاری برای مدرسههای دینی عنوان میکنند. به گفته آنان، طالبان با بستن دریچههای آموزش مدرن، فضا را به سوی ایجاد مدرسههای جهادی و دینی بیشتر مساعد میسازند و هزینههای این نهاد را ممکن برای سربازگیری و تقویت نیروهایشان در مدرسههای دینی به مصرف برسانند.
گفته میشود که با حذف تربیه معلم حدود سه هزار و ۷۰۰ استاد در ساختار وزارت معارف، وظایفشان را از دست میدهند و معلوم نیست که چه تعداد از آنها بتوانند دوباره جذب گردند.
این در حالی است که وزارت معارف این گروه سال گذشته نیز شماری از معینیتها و ریاستهای عمومی این نهاد را حذف، مدغم یا هم تعدیل کرده است که در نتیجه آن دهها تن اضافه بست و بیکار شدهاند. وزارت معارف در آن زمان گفته بود که این اقدام به منظور اصلاحات انجام شده که طی آن بعضی از ریاستها و معینیتها باهم ادغام شده است. طالبان پیش از این شورای ملی، کمیسیونهای انتخاباتی، کمیسیون مستقل حقوق بشر، کمیسیون مستقل نظارت بر تطبیق قانون اساسی، دفتر وزیر دولت در پارلمانی، دفتر وزیر دولت در امور صلح و شورای عالی مصالحه ملی را از ساختار دولتی حذف کرده و آنها را غیرضروری خواندهاند.
