وزارت معارف طالبان به دستور هبتالله آخوندزاده یونیفورم تمام دانشآموزان و استادان مکتبهای دولتی و خصوصی را پیراهن و تنبان همراه با دستار (لنگی) و کلاه سفید تعیین کرده است. با این حال، استادان و دانشآموزان از این وضعیت بهشدت ناراض هستند و میگویند که اگر از این دستور سرپیچی کنند از سوی طالبان بازداشت و تهدید میشوند. آنان میافزایند که با گرم شدن هوا در صنفها با لنگی نمیتوانند به درس تمرکز کنند. همزمان، برخی از دانشآموزان میگویند که هزینه برای خرید لباس سفید و لنگی ندارند و در صورت ادامه فشار بر تطبیق این یونیفورم، مکتبها را ترک خواهند کرد. از سوی دیگر، شماری از شهروندان کشور به رنگ لباس و لنگی شاگردان واکنش نشان داده و تاکید کردند که چنین طرحی برای نظام آموزش و پرورش کشنده است و ادامه فشارهای طالبان نظام آموزشی را بهشکل کامل نابود خواهد کرد.
طالبان پس از منع آموزش برای دختران بالاتر از صنف ششم، محدودیتهای زیادی علیه دانشآموزان پسر نیز وضع کردهاند. تغییر نصاب درسی، افزایش مضامین دینی و تغییر یونیفورم از جمله اقدامات عمدهای است که در این مدت اعمال شده است. بسیاری از دانشآموزان بهدلیل دلسردی از وضعیت حاکم و نگرانی از آموزشهای بنیادگرایانه و افراطی طالبان، مکتبها را رها کرده و به کشورهای همسایه، از جمله ایران، برای کارگری مهاجرت کردهاند.
با این حال، دانشآموزانی که بهرغم چالشهای گسترده به آموزش تحت مدیریت طالبان ادامه دادهاند، از تغییرات بیرویه در مکتبها به شدت نگرانند. آنان میگویند که از سرناچاری به مکتب میروند و در محیطهای آموزشی هیچ امید و انگیزهای برای فراگیری علوم مدرن وجود ندارد. به گفته آنان، استادان نیز علاقهای به تدریس ندارند و همه در وضعیتی بلاتکلیف و سردرگم به سر میبرند.
همزمان با این، استادان و دانشآموزان از تغییر یونیفورم مکتب و ناتوانی شاگردان در تهیه آن ابراز نگرانی میکنند. آنان میگویند که در بسیاری از خانوادهها چندین پسر به مکتب میروند و بهدلیل فقر و بیکاری، تهیه لباس سفید و لنگی برای همه آنان ممکن نیست. به همین دلیل، بسیاری از آنان مجبورند مکتب را ترک کنند.
یکی از آموزگاران در گفتوگو با روزنامه ۸صبح میگوید: «شاگردها را گفتم که باید پیراهن و تنبان بپوشید، اما کودکان بیچاره هیچ چیز ندارند. همه از خانوادههای غریب هستند. ما مجبوریم که دستور طالبان را در مکتب تطبیق کنیم. وقتی میگوییم لباس سفید بپوشید و لنگی بزنید، کلاه بگیرید و به چشمان شان نگاه میکنم، همه شان با نگاه مظلومانه و مأیوسانه به سویم میبینند و میگویند که استاد ما پول نداریم.»
این آموزگار به نقل از دانشآموزانش میگوید: «شاگردها برایم گفتند که ما حتا لباس عید جور نکردیم، حال پول از کجا کنیم؟ پیسه کلاه را نداریم. بسیاریها دیگر گفتند که در چنین وضعیت ما هیچ مکتب نمیرویم. بگذار بیسواد باشیم. هیچ پاسخی برایشان نداشتم و این برایم بسیار رنجآور و دردناک بود. چه کنیم؟ مجبور نباشم در چنین وضعیتی یک روز معلمی نمیکنم.»
امید، دانشآموز صنف دهم مکتب، میگوید که پوشیدن لباس سفید و لنگی برایش بسیار دشوار است. او تاکید میکند که با بایسکل به مکتب میرود و زمانی که بایسکلش خراب میشود، لباس سفیدش نیز کثیف میشود. به گفته او، علاوه بر این، در مسیر مکتب، اگر با سرعت بیشتری حرکت کند، لنگیاش از سرش میافتد. امید میافزاید: «هیچ کس رازی نیست. معلمها هم میگویند ما مجبور هستیم حکم وزارت معارف تطبیق کنیم. با این یونیفورم هیچ کش خوش نیست.»
واکنشهای شهروندان کشور
همزمان با تحمیل یونیفورم جدید طالبان بر دانشآموزان، این موضوع واکنشهای زیادی را در شبکههای اجتماعی به همراه داشته است. تعدادی از کاربران وضعیت آموزش و پرورش در کشور را رقتبار توصیف کرده و گفتهاند که افغانستان دوباره به دههها پیش بازگشته است. برخی دیگر نیز اظهار کردهاند که این امر موجب دلسردی بیشتر دانشآموزان و خانوادههای آنان از آموزش خواهد شد. علاوه بر این، شماری از کاربران با اشتراک گذاشتن عکسهای دانشآموزان بدون هیچ متنی، نگرانیهای خود را نشان دادهاند.
فیصل، پدر یک کودک ۱۰ ساله میگوید: «تمام دنیا به سوی پیشرفت حرکت میکند، اما هر روز که میگذرد، ما یک قدم به عقب برمیگردیم. حاصل این وضعیت کوتاهنگریهای طالبان است که همه چیز را در قبضه خود گرفتهاند و هیچ معیاری را نمیپذیرند. در حالی که فرزندان اکثریت رهبرانشان در خارج تحصیل میکنند، اما در اینجا زنان و دختران را زندانی کردهاند و پسران را بهشکل مدرسههای دینی پاکستان آماده میکنند.»
همچنان، تعدادی دیگر انتخاب لباس سفید توسط طالبان را ناشی از ناآگاهی و بیخبری این گروه از شرایط فرهنگی و اقتصادی مردم دانستهاند. آنان گفتهاند که بیشتر مکتبها در کشور فاقد میز و چوکی هستند و دانشآموزان ناچارند روی زمین یا فرشهای کثیف بنشینند.
کلیمالله همسخن، یکی از فعالان سیاسی، نوشته است که بسیاری از خانوادهها توان خرید چند جوره لباس سفید برای فرزندانشان را ندارند. از سوی دیگر، فرهنگ زیستی جامعه با مساله نظافت در تعارض است و همین موضوع مشکل را پیچیدهتر میکند. او با اشاره به لباس سفید دانشآموزان، گفته است که تصور کنید تا پایان هفته، پیراهن و تنبان سفید دانشآموزان چقدر چرک و لکه به خود میگیرد؟ یک ماه بعد، اکثر دانشآموزان بهدلیل وفور چرک و رنگ بدل شدن پیراهنهایشان دیگر قابل شناسایی نخواهند بود.
طالبان گفتهاند که فاصله بین مدرسه و مکتب را از بین بردهاند. آنان تاکید کردند این یک پیشرفت است که در کابل اکنون مکتب هم مدرسه است.
طالبان پیش از این، لایحهای را به دستور هبتالله آخوندزاده، رهبر این گروه، صادر کردهاند که براساس آن دانشآموزان مکاتب موظف به پیروی از آن هستند. طبق این لایحه، از صنف اول تا نهم، دانشآموزان باید پیراهن و تنبان به رنگ «آسمانی» همراه با دستار یا کلاه سفید بپوشند و از صنف نهم تا دوازدهم، پیراهن و تنبان سفید به همراه دستار (لنگی) لازم است. این لایحه که شامل نُه ماده و در چهار فصل تنظیم شده، تاکید دارد که پیراهن دانشآموزان باید تا پایین زانوها بلند باشد.
پیش از این، روزنامه ۸صبح در گزارشی تحقیقی دریافته بود که طالبان علاوه بر حذف تعدادی از مضامین نصاب آموزشی، محتوای کتابها را مشابه حاکمیت قبلی خود، متناسب با ایدیولوژی این گروه تغییر میدهند. حذف تصاویر ذیروح، تشویق به جهاد، توجیه خونریزی و تخریب، منع صحبت از مردمسالاری و حقوق بشر، مخالفت با تعلیم و آزادیهای زنان، روایت طالبان از تاریخ، محدود کردن محتوا به دنیای اسلام و ستیز با جهان غیر اسلامی، بهویژه غرب، از محورهای اصلی نظام آموزشی این گروه است. علاوه بر این، بیگانهپنداری اهل تشیع، شیطانی خواندن سازمان ملل متحد، منع تجلیل نوروز، محدودیت بر میلهها و جشنها، و نکوهش برخی شخصیتها در این نظام آموزشی بازتاب یافته است.
