پانزدهم سپتامبر مصادف است با روز جهانی دموکراسی و افغانستان ده سال قبل حکومتی را بر پایه‌ی ارزش‌های دموکراتیک بنا نهاد، دوبار انتخابات ریاست جمهوری و دوبار انتخابات پارلمانی برگزار کرد. آزادی‌های مدنی مانند آزادی بیان و مطبوعات و حضور زنان قانونی شد و رای مردم منبع اساسی گزینش رییس جمهور پنداشته شد.
هرچند دموکراسی عملا به حکومت‌های استبدادی و غیرمردمی نقطه پایان گذاشت، ولی با آنهم در حال حاضر تنش‌هایی بین قوای دولتی وجود دارد؛ پارلمان به دو بخش جداگانه تقسیم شده و به دلیل عزل و نصب نمایندگان توسط حکومت با استفاده از زور و قوه قهریه، تفکیک قوا که اصل اساسی دموکراسی می‌باشد زیر سوال رفته است.
شماری از تحلیلگران به مناسبت روز جهانی دموکراسی می‌گویند همه طرف‌ها در افغانستان پس از سه‌دهه بحران به این نتیجه رسیده‌اند که باید به دموکراسی پیوست و با استفاده از ارزش‌های این نظام، به معضلات کنونی نقطه پایان گذاشت.
آنها می‌گویند حتا اگر تنش‌هایی هم بین قوا وجود داشته باشد راه‌حل آن مراجعه و پیوستن به دموکراسی و استفاده از شیوه‌های دموکراتیک برای حل منازعات می‌باشد.
میرزا رفعت استاد حقوق در دانشگاه کاتب می‌گوید تفکیک قوا یکی از اصل‌ها و ارزش‌های مهم دموکراسی می‌باشد، یعنی صلاحیت‌های قوه‌های سه گانه باید از هم تفکیک شوند طوری که هر قوه باید در محدوده صلاحیت‌های قانونی خود اعمال صلاحیت کند: «هرگاه قوه‌ای پیدا می‌شود که در امور دو قوه دیگر مداخله می‌کند خود نمونه‌ای از حکومت غیردموکراتیک است.»
این در حالی است که جابجایی نه تن از نمایندگان در کرسی‌های نه نماینده پیشین با استفاده از زور به باور تحلیلگران خود خلاف ارزش‌های دموکراتیک می‌باشد. آقای رفعت در رابطه به تنش‌های پارلمان، حکومت و قوه قضاییه می‌گوید چنین مسایلی نشان می‌دهد که در افغانستان هنوز معیارهای دموکراتیک در نظر گرفته نمی‌شود.
عزیز رفیعی رییس مجتمع جامعه مدنی افغانستان می‌گوید هیچ راهی جز پیروی از «دموکراسی» برای حکومت‌داری به خصوص رفتن به سوی بهبود اوضاع وجود ندارد. او می‌گوید زمان آن است تا از فرصت بدست‌آمده کنونی برای نهادینه شدن ارزش‌های دموکراتیک در افغانستان استفاده شود: «ما باید تفاهم بکنیم که هیچ راه دیگری نمی‌تواند ما را نجات دهد به جز دموکراسی.»
آقای رفیعی در رابطه به روز جهانی دموکراسی می‌گوید این روز باید به منظور تجلیل از خون میلیاردها انسانی تجلیل شود که با خون‌شان دموکراسی را نهادینه کرده‌اند و با مبارزات‌شان این فرهنگ را برای بشریت به میراث گذاشته‌اند. رفیعی می‌گوید دموکراسی به این آسانی به دست نیامده بلکه مبارزات آزادی‌خواهان جهان در طول صدها سال منجر به نهادینه شدن مردم‌سالاری شده است.
این در حالی است که اخیرا تلاش‌های حکومت افغانستان برای مذاکره با طالبان شدت گرفته و این نگرانی در میان تحلیگران به وجود آمده که مبادا ارزش‌های دموکراسی و دست‌آوردهای ده سال گذشته قربانی مصالحه با طالبان شود.
به باور تحلیلگران گروه طالبان با هیچ یک از ارزش‌های دموکراتیک سرسازگاری ندارند و در زمان حاکمیت آنها در افغانستان حقوق بشر به شدت نقض می‌شد و این گروه با شدیدترین شیوه‌های استبدادی بر مردم ظلم می‌کردند.
از سوی دیگر شماری از کشورهای غربی و همچنین همسایه افغانستان نیز دموکراسی را برای نظام دولت‌داری افغانستان مناسب نمی‌دانند و به این باورند که افغان‌ها دموکراسی‌پذیر نیستند. ولی تحلیگران می‌گویند چنین برداشت‌ها نسبت به مردم افغانستان کاملا دور از حقیقت است.
آقای رفیعی می‌گوید: «تنها کسانی که منافع‌شان در خطر است چنین فکری در رابطه به افغانستان دارند. هیچ بحثی در ارتباط با چگونگی ناکارایی دموکراسی در افغانستان در هیچ مجمعی که در آن بحث عدالت و حقیقت مطرح باشد مطرح شده نمی‌تواند.»
به باور آقای رفیعی دموکراسی یگانه راه حل منطقی در افغانستان است در حالی که به گفته او هیچ‌گاهی دموکراسی یک پدیده غربی نیست زیرا شخصیت‌های بسیار مهم و مطرحی در شرق برای دموکراسی مبارزه کرده‌اند.
رفیعی می‌گوید: «در گذشته‌ها هیچ کسی نعره دموکراسی را بیشتر از فیلسوفان، شعرا و دانشمندان شرقی بلند نکرده است هزاران کتاب نثر و شعر که داد از دموکراسی زده‌اند در تاریخ و فرهنگ ما وجود دارند.»
در همین حال آقای رفعت می‌گوید زمان طولانی نیاز است که دموکراسی در میان مردم نهادینه شود چون به گفته او هنوز تفکیک قوا وجود ندارد، حکومت‌داری خوب پیاده نمی‌شود و به ارزش‌های دموکراتیک عمل نمی‌گردد. او می‌گوید در صورت دوام این مسایل در آینده نزدیک، مردم افغانستان شاهد یک حکومت دموکراتیک به صورت اصولی آن نخواهند بود ولی او می‌گوید مشکلاتی که در حال حاضر در افغانستان وجود دارد در خیلی از جوامع دیگر که در حال مشق دموکراسی هستند نیز وجود دارند و آنگونه که ملت‌های دیگر با استفاده از ارزش‌های دموکراتیک حکومت‌های پاسخ‌ده دارند امکان چنین فرصتی در افغانستان نیز وجود دارد.
