یادداشت:
فردا ششم جدی مصادف است با سی امین سالروز تجاوز قشون سرخ به افغانستان. اتحاد جماهیر شوروی پیشین با سرنگونی حکومت حفیظ الله امین در ششم جدی سال ۱۳۵۸ به صورت علنی به افغانستان یورش آورد. هر چند پیش از این مشاورین روسی و برخی قطعات روسی به حمایت حکومت کمونیستی حضور داشتند، اما با قتل امین ارتش شوروی به حمایت گروهای خلق و پرچم از طریق هوا و زمین وارد افغانستان شد.
هر چند شوروی با تجاوز به افغانستان ۹ سال به حمایت حکومت های کمونیستی ادامه داد ولی مقاومت مردم افغانستان سبب شد که نه تنها اتحاد جماهیر شوروی در افغانستان شکست بخورد، بلکه تعدادی از کشورهای آسیای مرکزی نیز اعلام استقلال کنند.
خبرنگاران ما خاطرات مردم را از روز ورود نیروهای شوروی به افغانستان جمع آوری کرده اند.
سید سمیع الله سعیدی- ننگرهار
پوهنیار محمد ابراهیم ((همکار)):
زه د مرغومی شپږمه ورځ د پوښتنې په بڼه مطرح کوم ، کوم ولس به دا ومنی چې پردۍ قواوې دې د دوى په خاروه خپل وحشی قدمونه کېږدی؟ نو د هر تېری کوونکی ځواک پایله د یو ملک لپاره د نا خوالو او بدمرغیو سرچینه ده، چې په همدې سره دا دېرش کاله افغان ولس پر سرو سکروټو ژوند کوی او د ارام ښاپېرۍ یې د وحشت دیو ترغۍ په ترغۍ کړې ده،
انجینر محمد هارون هاند:د افغانستان ځمکنى د ستراتېژیک موقیعت له مخې افغانان تل د تاریخ په اوږدو کې د نړۍ سترو نیواکګرو د تېریوو سره لاس او ګریوان وی چې ستر مادی، معنوی او ځانی زیانونه ګالی، دا ستر ښکېلاکګر ځواکونه له اروپا څخه د لوټ تاوان او امپراتوریو د جوړولو په نیت د هندوستان ((طلایی مرغۍ)) ته د رسېدلو لپاره له لمر خاته څخه د لمر لوېده په لور رامات شوی دی،
تر اتلسمې پېړۍ پورې ددې یرغلګرو لار پر وچه باندې وه، خو له هغې راوروسته بیا د یوه سمندری ځواک چې کله انګریزانو سیمې ته لار وموندله، د افغانانو خاوره له څلورو خواو څخه له ګواښ سره محامخ شوه،
شوروی اتحاد چې د سیمې ډیرى هېوادونه یې لاندې کړی وو، دوه پلانونه درلودل چې داود خان افغانستان لومړى جمهور رئیس نسکور کړی او پر ځاى یې خپل لاسپوڅى او د کى،جی،بی مزدور ببرک کارمل واک ته ورسوه،
دې ناوړې موحې ته د رسېدو لپاره یې پر افغانستان وحشیانه یرغل وکړ، خو د افغانستان زړورو او په هېواد او ازادۍ مینو خلکو د خپلو بې سارې سرښندنو او د نړیوالو په مادی او معنوی ملاتړ سره شورویان دې ته اړ کړل چې د افغانستان څخه خپل پوځونه وباسی،
سیاسی چارو شننونکى شېرعلم امله وال:
د مرغومی (جدی) شپږمه زموږ په هېواد کې د ورانۍ، جګړۍ او وینی توېدو پیلامه او د هېواد د ورانۍ او ویجاړۍ لامل شوى، چې زمونږ په تاریخ کې دا ورځ د یوې کرغېړنې ورځې په توگه ثبت شوې ده، یا په بل عبارت د اوسنی روان ناورین بنسټ هم له همدې مستقیم تېری نه پیل شوى دى چې تر دې دمه ترې زمونږ ملت کړېږی،
سید وفی الله سباوون د ننگرهارپوهنتون محصل”د جدی شپږمه د افغانستان په تاریخ کې تر ټولو توره او بده ورځ ده، چې د اوسنیو بدبختیو بنسټ په همدې ورځ اېښودل شوى دى، د شوروی اتحاد او د هغو د تالیڅټو افغانانو اصلی څېره یې افغان ملت ته بربنډه کړه، هراړخیز تعصبونه یې رامنځته کړل او له هماغه مهاله افغانانو بیا ښه ورځ په سترگو نه ده لیدلې، ددغې ورځې او سترې فاجعې عاملین د غندلو وړ او مخونه یې افغان ملت ته د همېشه لپاره تور دی،
سید کریم جاوید- بامیان
اسدالله باشنده شیبر: “زمانی که شوروی ها وارد بامیان شدند من نوجوان بودم. نیروهای روسی در مرکز بامیان مستقر شدند و به مناطق اطراف رفته نتوانستند. ما با توصیه های بزرگان ما به وسایلی چون تبر، تیشه و موش کش مسلح بودیم. با آمدن سید محمد علی لال بامیان از تصرف روس ها خارج شد”.
چمن علی، یکی از باشندگان مرکز بامیان: “زمانی که روس ها وارد افغانستان شدند من به کابل بودم. مردم نمی توانستند دسته جمعی کاری را انجام دهند، حتا سه نفری بنشینند. همه سراسیمه بودند. مردم را از خانه های شان می کشیدند و می بردند. ترس و نگرانی از چهره های مردم هویدا بود. من را نیز یک روز بردند چون دکاندار بودم. یکی از خلقی ها مرا رها کرد”.
حاجت علی، یکی دیگر از باشندگان بامیان: “زمانی که شوروی ها آمدند دو سه ماه آرامی بود. پس از آن ملا ها و افراد متنفذ را می بردند. من در کابل بودم. آقای سید واحد را بردند. پسرش به مردم گفت که من از حکومت خواسته ام تا جرم پدرم را معلوم کند. مردم آماده بودند که شورش کنند، ولی وی نگذاشت. پس از آن به بامیان آمدم و در گرزندوی در جمع ۷۰۰ نفر مشغول کار شدم. در بامیان نیز شبانه مردم را جمع می کردند و می بردند. مشتاق، حاجی محمود و حاجی سادات از معروفترین کسان در بامیان بودند که برده شدند و تاکنون برنگشته اند”.
فریدون آژند- هرات
عبدالشکور، دکاندار در شهر هرات: ” در سال ۱۳۵۸ ما در پروژه رهایشی ریاست مالداری کار می کردیم و در روز ششم جدی مصروف کار بودیم که ناگهان دیدیم ستونی درازی از کاروان روس ها از سمت تورغندی وارد شهر هرات شد. ما برای اولین بار نیرو های خارجی را می دیدیم. بنابراین کسی واکنش خاصی از خود نشان نداد. حتا عده ای از مردم که برای اولین بار بود چنین کاروان سراپا مسلح را می دیدند برای شان دست تکان می دادند. روس ها در داخل شهر به سوی مردم کانسرو های گوشت و مسکه و شیر و غیره را پرتاپ می کردند و مردم هم خصوصا اطفال به دنبال این کاروان ها می دویدند. کاروان روس ها همچنان به راه خود ادامه داد و به سوی شیندند رفت و این حر کت کاروان روس ها از ان زمان همیشه ادامه داشت”.
گل محمد، باشنده ولسوالی رباط سنگی ولایت هرات:” ما در آن زمان در نزدیکی جاده شاهراه هرات- تورغندی که به مرز ترکمنستان ختم می شد زندگی می کردیم. از شب قبل از ششم جدی در نصف های شب ما متوجه صدای موترها بودیم که در روی جاده در حرکت بودند. ولی زمانی که صبح از خانه ها بیرون شدیم با ستونی از تانک های روس ها روبه رو شدیم که به سوی هرات در حرکت بودند. ما نمی دانستیم که این نیرو ها برای چه به افغانستان آمده اند، ولی در همان روز اول مردم به چشم خوبی به آنان نگاه نمی کردند. بعد از چند وقت ما متوجه اشغال کشور خود توسط روس ها شدیم و مبارزه مسلحانه را در همان منطقه خود علیه آنان شروع کردیم”.
غلام محمد، معلم در یکی از مکاتب هرات:” از کودتای هفت ثور به بعد ما حضور غیر ملموس روس ها را در افغانستان به خوبی حس می کردیم. قیام ۲۴ حوت هرات که من هم در آن شرکت داشتم مبین این مساله بود. در آن زمان ما تلاش زیادی کردیم تا بتوانیم مشاورین روسی را که در فرقه هرات بودند، به چنگ بیاوریم ولی موفق نشدیم. با این حال فکر نمی کردیم که روس ها تجاوز علنی را علیه خاک ما عملی کنند. روز ششم جدی وقتی با ستون بی انتهای موتوریزه روس ها مواجه شدیم که از آغاز صبح الی شب به طور مداوم ادامه داشت، آنگاه پی بردیم که روس ها از همان آغاز به فکر حضور نظامی کامل در افغانستان بوده اند. هرچند ما کمابیش هسته های مقاومت را تا پیش از ششم جدی آماده کرده بودیم ولی نتوانستیم در روز ششم جدی که این ستون ها از هرات به طرف ولسوالی شیندند می رفتند، علیه آنان عملیات انجام دهیم”.
قدرت الله جاوید-کابل
جمعه خان باشنده دشت برچی: “زمانی که شوروی به افغانستان حمله کرد، من در چنداول کابل اتاق داشتم. از سر شب همین طیاره های بارکش شوروی که غرغر می کردند شب تاصبح گردش کردند. صبح که برخاستیم در دهن چنداول، سر چوک و سینما پامیر تانگ های روس ها خیلی زیاد دیده می شدند. ما معلومات نداشتیم که روس ها می آیند. وقتی که دیدیم روس ها آمده اند و سر وصدای موتر ها که شب بود، فهمیدیم که تانگ ها را آورده اند. روزهای بعد گفتار ها شروع شد. از داخل سرای ها و اتاق ها مردم را می بردند. من که ترکاری فروشی می کردم ناچار شدم کابل را ترک کنم و به بهسود بروم “.
فیض محمد، باشنده چهلستون کابل:” شوروی ها در شب شش جدی بود که به وطن ما از طریق هوا و زمین حمله کردند. من درآن وقت در مکتب نادریه کارته پروان درس می خواندم. اگرچه روس ها را پیش از آن هم دیده بودیم ولی در شش جدی آن ها حکومت امین را از بین بردند و ببرک کارمل را آوردند. من در آن وقت نوجوان بودم. زمانی که گرفتاری ها زیاد شد، با فامیلم به پاکستان رفتم. روس ها وطن ما را خراب کردند. مردم مجبور شدند علیه آنان قیام کنند، ولی روس ها با خلقی ها و پرچمی ها مردم را می کشتند”.
سخی احمد، افسر پیشین جهادی:” شوروی ها برخلاف اعتقادهای مردم ما، افغانستان را اشغال کردند. ما مجبور بودیم که برخلاف آن ها جهاد کنیم. من به پنجشیر رفتم و در آن جا با مجاهدین یک جا شدم. اگرچه در آن جا هم شوروی ها حمله می کردند، ولی ما به کوه ها و دره ها پناه می بردیم. مردم همه به قیام برخاسته بودند و من تا زمانی که نجیب سقوط کرد، در پنجشیر و برخی مناطق دیگرعلیه شوروی ها می جنگیدم”.
