۷۳ مورد خشونت علیه خبرنگاران؛ دولت حامی آزادی بیان عامل خشونت علیه خبرنگاران

مقام های دولتی همواره می گویند که آزادی بیان و مطبوعات در کشور نهادینه شده است، اما گزارش های منتشر شده نشان می دهد که بیشترین موارد خشونت علیه خبرنگاران از سوی نهادهای دولتی اعمال شده است.
گزارش سالانه دیده بان رسانه ها، که به مناسبت سوم ماه می، روز بین المللی آزادی بیان در افغانستان منتشر شده، نشان می دهد که از سوم ماه می سال گذشته میلادی تا سوم ماه می امسال، ۷۳ مورد خشونت علیه خبرنگاران صورت گرفته است. در گزارش دیده بان رسانه ها آمده است که ۴۳ مورد خشونت علیه خبرنگاران از سوی نهادهای دولتی در طول یک سال گذشته صورت گرفته است. همچنین این گزارش می افزاید که دو مورد خشونت از سوی نیروهای ناتو، دوازده مورد از سوی افراد طالبان و شانزده مورد خشونت از سوی افراد ناشناس برعلیه خبرنگاران اعمال شده است.
از جمله ۷۳ مورد خشونت علیه خبرنگاران، چهار مورد آن قتل خبرنگاران است که از سوی افراد ناشناس، طالبان و سربازان بریتانیایی و همچنین به اثر انفجار بمب های کنارجاده ای به قتل رسیده اند. دیگر موارد خشونت علیه خبرنگاران در گزارش دیده بان رسانه ها شامل لت و کوب، تهدید، بازداشت، اختطاف و زخمی شدن خبرنگاران است.
براساس گزارش دیده بان رسانه ها، بیشترین موارد خشونت که از سوی نهادهای دولتی برعلیه خبرنگاران اعمال شده است، از سوی مقام های محلی و نیروهای امنیتی کشور صورت گرفته است. در گزارشی که این نهاد در سال گذشته منشتر کرد نیز، موارد خشونت علیه خبرنگاران بیشتر از سال های قبل بود و در سال گذشته میلادی خشونت ها علیه خبرنگاران هفتاد درصد افزایش داشت.
با این حال، داکتر سید مخدوم رهین وزیر اطلاعات و فرهنگ کشور می گوید که مردم افغانستان در حال حاضر در شرایط عادی زندگی نمی کنند و از همین رو امکان “بعضی از اختلالات” وجود دارد. به گفته او، شرایط فعلی افغانستان شرایط جنگی است و به همین دلیل مشکلات در کار رسانه ها به وجود می آید. وزیر اطلاعات و فرهنگ می گوید: “ما در شرایط عادی زندگی نمی کنیم. در هر جامعه ای که جنگ سایه شوم خود را انداخته باشد و امنیت به دست عده ای از دشمنان وطن مختل شود… در چنین حالت امکان بعضی اختلالات می رود. احتمال این که خشونت هایی سر بزند، جزو واقعیت های موجود است. در هر کشوری که امنیت از طرف کسانی مختل شده و یا شرایط، شرایطی جنگی و نیمه جنگی بوده، این نوع سو تفاهم ها، این نوع مشکلات و پیچیدگی ها به وجود می آید”.
وزیر اطلاعات و فرهنگ تاکید می کند با آن که آزادی بیان و مطبوعات در “پرورش روح ملت ها” نقش موثر دارد، اما از شکوهمندی روند روبه نهادینه شدن آن طی سه و نیم سال اخیر در افغانستان کاسته شده و دارای “خم و پیچ” هایی گردیده است.
بازنگری مختصر قانون رسانه ها
داکتر سید مخدوم رهین در مراسمی که به مناسبت روز آزادی بیان از سوی نهادهای داخلی و بین المللی در کابل راه اندازی شده بود، گفت با آن که قانون رسانه های کشور نافذ شده است، اما بازهم به بازنگری “مختصر” نیاز دارد. قانون رسانه های همگانی که پس از تایید مجلس نمایندگان ماه ها لادرک بود، از سوی حکومت توشیح شد. قانون رسانه های همگانی که با تغییراتی مورد تایید مجلس نمایندگان قرار گرفت، پس از توشیح تا اکنون چند ماده آن از سوی حکومت مورد اجرا قرار نگرفته است.
با این حال، وزیر اطلاعات و فرهنگ تاکید می کند که در قانون رسانه های همگانی ابهاماتی وجود دارد و از همین رو برای تغییرات و تایید دو باره به مجلس نمایندگان فرستاده خواهد شد. او همچنین می گوید رسانه هایی که در حال حاضر تحت کنترول حکومت قرار دارند، باید از تحت کنترول حکومت خارج و مردمی شوند. سید مخدوم رهین گفت: “مساله عامه شدن، مردمی شدن و وابسته بودن رسانه های حکومتی قبلا در اولین ماه تاسیس حکومت موقت، یعنی هشت سال پیش از امروز از سوی وزارت اطلاعات و فرهنگ مطرح شده بود. بعدا این مساله در قانون رسانه ها هم گنجانیده شد که به درجه اول تلویزیون ملی شکل عامه به خود بگیرد نه شکل حکومتی. باید از محدوده حکومت بیرون شود و باید از اختیار وزارت اطلاعات و فرهنگ و و زیر این وزارت خارج شود و یک دستگاه عامه شود. به همین ترتیب آژانس باختر به عنوان یک دستگاه خبر رسانی مربوط به مردم، از قالب حکومت بیرون شود”. وی افزود در قانون رسانه ها غیردولتی شدن رسانه های دولتی گنجانده شده بود اما باید این مسایل، در قانون موجوده رسانه های همگانی بار دیگر گنجانده شود.
محمد یونس قانونی، رییس مجلس نمایندگان روز گذشته در جلسه عمومی مجلس گفت که آزادی بیان و مطبوعات در جهت دهی افکار عمومی و ایجاد ذهنیت ها نقش موثری داشته و دموکراسی بدون آزادی بیان، مطبوعات، انتخابات و پارلمان عینیت پیدا نمی کند. آقای قانونی افزود: “مطبوعات و خبرنگاران طی هشت سال اخیر با و جود چالش هایی که با آن مواجه بودند، از رشد کمی و کیفی برخوردار بوده اند. همه ما درک می کنیم که دست اندرکاران مطبوعات مثل بقیه مردم افغانستان قربانی حوادث تروریستی و خشونتی که علیه آنان روا داشته می شود، مظلوم واقع شده اند”. رییس مجلس نمایندگان می گوید با آن که گسترش فعالیت رسانه ها در کشور یکی از دستاوردهای مهم طی چند سال اخیر پنداشته می شود، اما رسانه ها هنوز هم با مشکلاتی مواجه اند.
در همین حال مقام های سازمان ملل متحد در کابل می گویند که برخورداری مردم افغانستان از آزادی بیان و مطبوعات اهمیت خاصی دارد و از همین رو، این سازمان طی پنج سال اخیر پیوسته از روز بین المللی آزادی بیان تجلیل کرده است. مارتین کوپلر، معاون فرستاده خاص سرمنشی ملل متحد در افغانستان، در مراسم تجلیل از روز بین المللی آزادی بیان گفت که برای نهادینه شدن آزادی بیان و گسترش فعالیت رسانه ها در افغانستان، افغانستان را کمک می کند. وی افزود: “ما این جا به خاطر کمک به مردم و انجمن های رسانه ای افغانستان آمده ایم. به همین دلیل تجلیل از روز آزادی بیان برای ما خیلی مهم است”.
اما سازمان فرهنگی ملل متحد، یونسکو، می گوید که هم اکنون نیز اکثریت خبرنگاران با محدودیت ها مواجه اند و تحت فشار قرار دارند. ایرینا بوکووا، رییس عمومی یونسکو در پیامی به مناسبت روز آزادی بیان گفته است که سازمان ملل و دولت مسوولیت دارند تا زمینه دسترسی مردم به معلومات را فراهم سازند. او در پیام خود که توسط شیگرو آیوگی رییس یونسکو در کابل، خوانده شد، گفت: “آزادی معلومات اصلی است که سازمان ها و دولت ها وظیفه دارند دسترسی مردم را به معلومات فراهم نمایند و یا معلومات دست داشته شان را با مردم شریک سازند. باید آن (معلومات) را به هر شخصی که خواهان معلومات است، بر اساس حق دستیابی مردم به اطلاعات، فراهم سازند. حق دانستن معلومات زمینه را جهت تامین حقوق اساسی، شفافیت، عدالت و توسعه مهیا می سازد”.
همچنین عبدالحمید مبارز، رییس اتحادیه ملی ژورنالیستان افغانستان می گوید پس از کنفرانس بن، دوره شگوفایی برای نهادینه شدن آزادی بیان و مطبوعات مهیا شد، اما خبرنگارانی نیز در این راستا قربانی شده اند. او تاکید کرد که خبرنگاران در موقع به دست آوردن اطلاعات تاکنون با مشکلات و چالش های زیادی مواجه بوده اند. آقای مبارز گفت: “هنوز هم خبرنگاران ما در برخی مواقع برای ابراز افکار و اندیشه های شان مجبور می شوند که خود را سانسور بکنند. ما با وجود گروه های محافظه کاری که نمی خواهند آزادی مطبوعات کامل وجود داشته باشد، با مشکلات مواجه می شویم”.
با این حال، عبدالحمید مبارز می گوید که از لحاظ قانونی در کشور آزادی بیان و مطبوعات نهادینه شده اما گروه های محافظه کار باعث ایجاد مشکل می شوند و “تحت پوشش دین مقدس اسلام” فشار برعلیه رسانه ها را بیشتر می سازند.