مرکز خبرنگاران افغانستان در گزارش سالانه خود اعلام کرده است که طالبان محدودیتهای شدید را بر فعالیت زنان در رسانهها اعمال کردهاند. یافتههای گزارش نشان میدهد که طالبان با تمام توان در حال سرکوب آزادیهای فردی و اجتماعی مردم هستند و با محدود کردن رسانههای آزاد، تهدید و بازداشت خبرنگاران و کنترل دسترسی مردم به اطلاعات، به سرعت در حال خلق روایت خود و ترویج سیاست تکصدایی هستند. در گزارش آمده که در سال ۲۰۲۵ طالبان با اعمال سانسور، تفتیش رسانهها و پخش اعترافهای اجباری خبرنگاران، فضای اختناق و وحشت را در جامعه گسترش دادهاند. براساس این گزارش، فضای رسانهای کشور عملاً عاری از کثرتگرایی و صداهای مخالف شده و رسانهها نهتنها استقلال کاری خود را از دست دادهاند، بلکه مجبور به پخش اطلاعاتی شدهاند که توسط طالبان تأیید یا تولید میشود. در گزارش آمده است که در سال ۲۰۲۵، دستکم ۲۰۵ مورد نقض حقوق رسانهها و خبرنگاران ثبت شده است.
در این گزارش آمده است که در سال ۲۰۲۵، فضای رسانهای کشور عملاً از کثرتگرایی و صداهای منتقد تهی شده و رسانهها نهتنها استقلال حرفهای خود را از دست دادهاند، بلکه مکلف شدهاند تنها اطلاعات و روایتهایی را منتشر کنند که از سوی طالبان تأیید یا تولید میشود. به گفته این نهاد، این وضعیت سیاست تکصدایی را به روایت غالب در افغانستان بدل کرده است.
تمرکز قدرت و تضعیف نهادهای رسمی
مرکز خبرنگاران افغانستان گفته است که برخلاف سال ۲۰۲۴، که نشانههایی از اختلافنظر در درون رژیم طالبان در نحوه برخورد با رسانهها دیده میشد، گزارش سال ۲۰۲۵ نشان میدهد که این شکافها دستکم در ظاهر کاهش یافته است.
در گزارش آمده است که «هسته سخت قدرت» به رهبری قندهار، با شدت بیشتری روند سرکوب رسانهها را پیش برده است. یافتههای این گزارش نشان میدهد که ریاست عمومی استخبارات طالبان و وزارت امر به معروف و نهی از منکر این گروه، بدون چارچوب حقوقی مشخص و با خودمختاری گسترده، نقش اصلی را در اعمال محدودیتها بر رسانهها ایفا کردهاند. به گفته مرکز خبرنگاران افغانستان، این روند جایگاه وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان را بهعنوان نهاد رسمی مسوول امور رسانهای بهشدت تضعیف کرده است.
قانون معلق، دستورالعملهای فعال
براساس این گزارش، «قانون رسانههای همگانی» عملاً در حالت تعلیق قرار دارد و جز در موارد محدودی مانند صدور یا تمدید جواز رسانهها و مسایل مالیاتی، اجرا نشده است. در مقابل، دستورالعملهای محدودکنندهای که فاقد شفافیت و چارچوب حقوقیاند، به مبنای اصلی تصمیمگیری در قبال رسانهها و خبرنگاران بدل شدهاند. طبق این گزارش، خبرنگارانی که این دستورالعملها یا احکام قانون امر به معروف و نهی از منکر طالبان را نادیده گرفتهاند، با تهدید، بازداشت و زندان روبهرو شدهاند و رسانههای که از این دستور سرپیچی کردهاند نیز با تعلیق یا تعطیلی فعالیت مواجه شدهاند.
آمار نقض حقوق رسانهها
مرکز خبرنگاران افغانستان گزارش داده است که ردیاب آزادی رسانهها در سال ۲۰۲۵ دستکم ۲۰۵ مورد نقض حقوق رسانهها و خبرنگاران را ثبت کرده است؛ آماری که نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود ۱۳ درصد افزایش داشته است. این موارد شامل کشته شدن دو خبرنگار، زخمی شدن سه تن دیگر، ۱۶۶ مورد تهدید و ۳۴ مورد بازداشت خبرنگاران میشود. تا پایان سال ۲۰۲۵، دستکم پنج خبرنگار همچنان در زندانهای پلچرخی کابل و بگرام نگهداری میشدند و دهها خبرنگار دیگر که کشور را ترک کردهاند، در کشورهای همسایه و منطقه در وضعیت نامشخص بهسر میبرند.
محدودیتهای وضع شده بر رسانهها از سوی طالبان
مرکز خبرنگاران افغانستان گفته که طالبان ممنوعیتهای گستردهای علیه رسانههای داخلی و خبرنگاران اعمال کردهاند. براساس این گزارش، فعالیت زنان در رسانههای دولتی ممنوع شده و رسانهها همچنین از پوشش تظاهرات و اعتراضهای مدنی منع شدهاند.
محدود کردن دسترسی به اطلاعات، ممنوع کردن نشر خبر و گزارش و تولید محتوا، ممنوع کردن نشر موسیقی، منع حضور زنان در نمایشنامههای تلویزیونی، ممنوع کردن نشر فلم و سریال، اجبار زنان شاغل در رسانهها به پوشاندن صورت، تفکیک زنان و مردان در رسانهها و ممنوع کردن مصاحبه بین آنها، محدود کردن مصاحبه با مخالفان و منتقدان طالبان، ممنوع کردن پخش برنامههای تلویزیونهای بینالمللی در افغانستان و محدود کردن نشر آگهیهای تجارتی با محتوای سیاسی، امنیتی و اجتماعی، از جمله ممنوعیتهایی است که طالبان بر رسانهها اعمال کردهاند.
همچنین منع نقد رژیم طالبان، ممنوعیت عکاسی از موجودات زنده، منع کار و همکاری با رسانههای تبعیدی، منع نشر صدای زنان در رسانههای شماری از ولایتها، الزام رسانهها به خودداری از کاربرد اصطلاحاتی که طالبان آنها را «بیگانه» توصیف میکنند و الزام خبرنگاران و رسانهها در معرفی طالبان به عنوان «امارت اسلامی و حکومت افغانستان»، از محدودیتهای دیگری است که در گزارش به آنها اشاره شده است.
ممنوعیت تصویر و تعطیلی تلویزیونها
مرکز خبرنگاران افغانستان گزارش داد که یکی از محدودیتهای بارز سال ۲۰۲۵، منع تصویر موجودات زنده و مصاحبه تصویری با مسوولان محلی طالبان بوده است. طبق گزارش، این ممنوعیت که در سال ۲۰۲۴ تنها در شش ولایت اعمال میشد، در سال ۲۰۲۵ به ۱۷ ولایت دیگر نیز تسری یافته و در مجموع ۲۳ ولایت را شامل شده است. براساس گزارش، پیامد این تصمیم، بستهشدن یا تغییر ماهیت حداقل ۲۱ تلویزیون محلی به رادیو بوده است. علاوه بر این، پنج رسانه دیگر نیز بهاتهام سرپیچی از دستورالعملها و تلاش برای گزارشگری مستقل تعطیل شدهاند.
فشار اقتصادی؛ ضربه نهایی بر رسانهها
در گزارش آمده است که همزمان با تشدید محدودیتها، منابع مالی رسانهها نیز بهشدت کاهش یافته است. کاهش چشمگیر کمکهای بینالمللی و درآمدهای تبلیغاتی، رسانههای بزرگ را مجبور به کاهش تولید برنامهها و تعدیل نیروی انسانی کرده و رسانههای کوچک را تا مرز تعطیلی پیش برده است. براساس گزارش، برخی از این رسانهها تنها در صورت دریافت آگهی تجاری، بهطور مقطعی به فعالیت ادامه میدهند.
زنان؛ نخستین قربانیان
در این گزارش آمده است که زنان خبرنگار بیشترین آسیب را از این سیاستها دیدهاند؛ از ممنوعیت کار در رسانههای دولتی گرفته تا محدودیت حضور در برنامهها، منع پوشش برخی موضوعات، اجبار به پوشاندن صورت و حذف کامل آنان از برخی قالبهای رسانهای اعمال شده است. این محدودیتها حضور زنان را در فضای عمومی و رسانهای بهطور سیستماتیک محدود و حذف کرده است.
منع همکاری با رسانههای تبعیدی
در گزارش آمده است که طالبان کار و همکاری با رسانههای تبعیدی، از جمله روزنامه ۸صبح، را ممنوع کرده و دستور دادهاند که از هرگونه تعامل با این رسانهها خودداری شود. یافتههای مرکز خبرنگاران افغانستان نشان میدهد که بخش عمده اتهامات خبرنگارانی که پس از سقوط حکومت پیشین بازداشت شدهاند و همچنین شماری از رسانههایی که بسته شده و فعالیت آنها متوقف شده است، مربوط به همکاری با رسانههای تبعیدی بوده است.
ماشین تبلیغاتی طالبان
این گزارش همچنین از ایجاد یک سیستم آشکار و پنهان تبلیغاتی توسط طالبان پرده برداشته است. در کنار رسانههای رسمی مانند رادیو و تلویزیون ملی و خبرگزاری باختر، شبکههایی از «مبارزان مجازی» در واتساپ و سایر شبکههای اجتماعی فعال شدهاند که به گفته گزارش، توسط استخبارات مدیریت میشوند. وظیفه این شبکهها ترویج روایتهای طالبان و سرکوب صداهای منتقد در فضای آنلاین اعلام شده است.
رسانههای ریاست استخبارات طالبان
مرکز خبرنگاران افغانستان در گزارش سالانه خود اعلام کرده که ریاست عمومی استخبارات طالبان چندین رسانه شامل رادیو، وبسایت خبری و نشریههای آنلاین ایجاد کرده تا صداهای مخالف را سرکوب کند. در این گزارش آمده است که رادیو «حریت»، نشریه «میثاق»، وبسایت «هندوکش» و وبسایت «المرصاد» از جمله رسانههای تحت مدیریت استخبارات طالبان هستند که برای ترویج روایت این گروه و تضعیف روایت مخالفان فعالیت میکنند. براساس گزارش، این رسانهها به زبانهای پشتو، فارسی، عربی و انگلیسی فعالیت دارند و برخی از آنها به نُه زبان محتوا تولید کرده و در شبکههای اجتماعی حضور فعال دارند.
در این گزارش آمده است که رادیو «حریت» هرچند بهطور رسمی تأیید نشده، اما توسط ریاست عمومی استخبارات در سال ۲۰۲۲ راهاندازی شده و تمرکز آن بر خبرهای امنیتی داخلی و منطقهای و دستاوردهای طالبان است. طبق گزارش، «حریت» محتوای چندرسانهای به زبانهای پشتو، فارسی، عربی و انگلیسی تولید کرده و در شبکههای اجتماعی از جمله ایکس، فیسبوک، اینستاگرام، تلگرام و یوتیوب حضور فعال دارد.
مرکز خبرنگاران گفته است که «میثاق» در یوتیوب و اکس فعالیت دارد و در این اواخر بیشتر بر بهبود وضعیت امنیتی افغانستان و مسایل و چالشهای مرتبط با پاکستان تمرکز کرده است. همچنین در گزارش آمده که وبسایت «هندوکش» عمدتاً بر اپوزیسیون سیاسی داخلی، فعالان مدنی و حتا خبرنگاران مستقل تمرکز داشته و به زبانهای پشتو، فارسی و انگلیسی محتوای رسانهای تولید و منتشر میکند.
در گزارش تصریح شده که وبسایت «المرصاد» با تمرکز بر دفاع از ساختار و سیاستهای رژیم طالبان، بر وضعیت گروههای جهادی و به ویژه داعش فعالیت میکند. این نشریه در ماههای اخیر بر نقش و سیاست پاکستان در منطقه نیز تمرکز داشته است. «المرصاد» محتوای رسانهای خود را به نُه زبان از جمله پشتو، فارسی، انگلیسی، ترکی، اوزبیکی، روسی، بنگالی، اردو و مالدیوی منتشر میکند و در شبکههای اجتماعی نیز فعال است.
شبکه فعالان رسانهای ریاست استخبارات طالبان
در گزارش آمده که این شبکه عمدتاً در واتساپ فعال است و در هر ولایت گروههای ولایتی دارد که هر گروه بین ۵ تا ۱۰ عضو دارد. براساس گزارش، اعضای این گروهها از کارمندان ادارههای محلی، بهویژه جوانان و فعالان رسانهای حامی طالبان، انتخاب میشوند و مبلغ مشخصی به عنوان هزینه انترنت و معاش ماهانه دریافت میکنند. همچنین در گزارش ذکر شده که هدف این گروهها جهتدهی فعالیتهای تبلیغاتی اداره استخبارات، به اشتراکگذاری محتوای تولیدشده توسط استخبارات و تعیین هشتگهای مرتبط است.
افزون بر این، گزارش آمده که گروههای «مبارز» توسط استخبارات طالبان در هر ولایت ایجاد شدهاند و هر گروه حدود ۲۰ عضو دارد. طبق گزارش، این افراد وظیفه دارند گروههای واتساپ و حسابهای مستعار در شبکههای اجتماعی ایجاد کنند، محتوای رسانهای محوله را منتشر کنند و هشتگهای تعیینشده را بازنشر کنند. اعضای این گروهها هر ماه تا ۱۰ هزار افغانی معاش و بین ۵۰۰ تا ۸۰۰ افغانی هزینه انترنت دریافت میکنند.
کارزار مخفی وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان
در این گزارش همچنین آمده که وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان نیز یک کارزار مخفی دارد. طبق گزارش، این وزارت علاوه بر اجرای طرح ممنوعیت نشر تصاویر موجودات زنده و تلاش برای گسترش آن، محتوای رسانهای بهویژه تصویری تولید میکند و آن را از طریق برخی فعالان رسانهای حامی طالبان و افراد پرطرفدار در فضای آنلاین منتشر مینماید.
مرکز خبرنگاران افغانستان در این گزارش تأکید کرده که این وضعیت، نگرانیهای عمیق درباره نقض حقوق بنیادی خبرنگاران و رسانهها و محدودیت آزادیهای اساسی در کشور ایجاد کرده و آینده توسعه رسانهای و آزادی بیان در افغانستان را با تهدیدهای جدی مواجه ساخته است.
