شماری از باشندهگان کابل از افزایش استفاده مردم از مواد سوختی بیکیفیت، بهویژه پلاستیک، برای گرم کردن خانههایشان شکایت دارند. آنان میگویند که بوی ناخوشایند و دود ناشی از سوختن پلاستیک آزاردهنده است و حتا سبب بیماری آنان شده است. این باشندهگان تاکید میکنند که برخی از مردم بهطور آگاهانه و بهدلیل فقر از پلاستیک استفاده میکنند، در حالی که برخی دیگر بهدلیل ناآگاهی از خطرات این مواد، به سراغ آن میروند. به گفته آنان، طالبان هیچ توجهی به این موضوع نداشته و هیچ راهکار موثری برای کنترل آن روی دست ندارند.
این باشندهگان در گفتوگو با روزنامه ۸صبح از مردم میخواهند که برای گرم نگهداشتن خانههای خود از روشهای سالمتر استفاده کنند تا هم در فصل سرما سلامت خود را حفظ کنند و هم خانههایشان گرم باشد. همچنین، آنان بر راهاندازی کارزارهای آنلاین برای آگاهسازی مردم درباره خطرات سوختن تایر و پلاستیک تاکید دارند.
نسترن، یکی از باشندهگان کوتهسنگی کابل، میگوید که همسایههایشان برای گرم کردن خانهها از پلاستیک استفاده میکنند و بوی و دود ناشی از آن بسیار آزاردهنده است. او میافزاید که طالبان هیچ نظارت یا توجهی به این بحران محیطزیستی ندارند.
نسترن میافزاید: «در اطراف ما خانههای زیادی وجود دارد که بهدلیل فقر، کودکان خود را برای جمعآوری پلاستیک به دریای کابل میفرستند و شبها برای گرم کردن خانههایشان از آن استفاده میکنند. این موضوع بسیار خطرناک است و دود آن نیز بسیار آزاردهنده است. با شروع فصل سرما، مردم کابل عملاً در حال تنفس زهر هستند.»
این باشنده کابل از مردم میخواهد که استفاده از تصفیهکنندههای دود را در خانههای خود بهطور الزامی در نظر بگیرند تا کودکان و خود را در برابر دودهای مضر محافظت کنند. او ادامه میدهد: «در کابل جمعیت بسیار زیاد است و هر ساختمان بلند حداقل ۱۵ تا ۲۰ خانواده را در خود جای داده است. هر خانه از بخاری استفاده میکند و هر چیزی که در دسترس باشد میسوزاند. باید استفاده از تصفیهکنندهها در میان مردم ترویج شود و حتا زغالهای تصفیهشده باید در بازار در دسترس باشند، زیرا کیفیت هوا به شدت خراب است. من میدانم که مردم فقیر هستند، اما اگر به بیماریهای خطرناک مبتلا شوند، باز هم توان پرداخت هزینههای درمان را نخواهند داشت.»
احمد ضیا، یکی دیگر از باشندهگان کابل، نیز نسبت به وضعیت آلودهگی هوا و رها شدن یا سوختن پلاستیکها در شهر شکایت دارد و آن را ناشی از نبود نظارت کافی اداره محیط زیست تحت کنترل طالبان میداند. او میگوید: «متاسفانه در افغانستان هیچ استندرد مشخصی برای مدیریت زباله وجود ندارد. مردم زبالههای پلاستیکی را یا کنار جاده و سرک رها میکنند یا میسوزانند. دود پلاستیکها ضرر زیادی برای سلامت و محیط زیست دارد، اما مردم توجهی به آن نمیکنند. بهویژه در کابل که جمعیت زیاد است، دود زبالهها و پلاستیکها یکی از عوامل اصلی آلودهگی هوا و بیماریهای مردم است. علاوه بر این، خانوادهها و شهرداریها هم زبالههای پلاستیکی را میسوزانند که دود حاصل از آن سمی و نگرانکننده است.»
سید سمیر، از باشندهگان دیگر کابل، میگوید که استفاده از پلاستیک و زبالهها از گذشتههای دور در کابل رایج بوده و بهدلیل بیتوجهی مردم همچنان ادامه دارد.
آقای سمیر میافزاید: «اگر بخواهیم به گذشته برگردیم و بگوییم که این فقط یک عادت است، شاید کمی بیانصافی باشد، زیرا بخشی از آن عادت است، اما دلیل اصلی استفاده از پلاستیک، فقر و مشکلات اقتصادی مردم است. یکی دیگر از چالشها در افغانستان عدم دسترسی گسترده به لولهکشی گاز است؛ گاز خانهبهخانه کشیده نشده و مردم از امکانات گرمایشی گازی برخوردار نیستند. در چنین شرایطی، چوب، زغال و سایر سوختهای با قیمت بالا برای بسیاری از خانوادهها قابل دسترس نیست و مجبورند از پلاستیک و هر چیزی که در دسترس دارند استفاده کنند، که این هم برای سلامت و هم برای محیط زیست بسیار خطرناک است.»
خان آغا، باشنده کابل، میگوید که طالبان باید برای کنترل این بحران، سیستمهای خورشیدی یا لولهکشی گاز و سایر امکانات گرمایشی را فراهم کنند. او میافزاید: «در فصل سرما، آلودهگی هوا در کابل بسیار شدید است و سوختن مواد فسیلی و پلاستیک باعث بروز هزاران نوع بیماری ویروسی و افزایش مرگومیر میشود، بهویژه در میان افراد مسن و کسانی که مشکلات تنفسی دارند. خانوادههایی که وضعیت اقتصادی ضعیفی دارند مجبور به استفاده از این سوختها هستند، در شرایطی که هزینه دوا نیز افزایش یافته و درمان برایشان بسیار گران تمام میشود. از سوی دیگر، اگر از این مواد استفاده نکنند، بهای سوختهای دیگر بسیار بالاست و برق پایدار هم در دسترس نیست.»
در همین حال، شماری از پزشکان هشدار میدهند که استفاده از پلاستیک و سوختهای بیکیفیت میتواند باعث بروز بیماریهای خطرناک مانند ایجاد مشکلات در ششها، سیستم عصبی، دستگاه تولید مثل و سایر اندامهای حیات و سرطان شود.
بسمالله غفاری، یکی از پزشکان، میافزاید: «دود پلاستیک حاوی ترکیباتی به نام دیوکسینها و فورانها است که از جمله قویترین مواد سرطانزا به شمار میروند. این مواد با اثرگذاری بر گیرندههای ارایلهایدروکربن، باعث فعال شدن ژنهای دخیل در سمیت سلولی، التهاب مزمن و سرطانزایی میشوند. علاوه بر این، دود پلاستیک حاوی ترکیباتی به نام پلیسیکلیکهایدروکربنها است که ژنوتوکسیک هستند و با تأثیر بر DNA، موجب جهشهای ژنتیکی و شروع فرآیندهای نیوپلازی (بوجود آمدن سرطان) میگردند.»
این مشکل تنها به سلامت مردم محدود نمیشود؛ دود ناشی از سوختن پلاستیک به محیط زیست نیز آسیبهای جدی وارد میکند. شماری از آگاهان محیط زیست میگویند که پلاستیک آخرین بقایای قیر را در خود دارد و تجزیه آن توسط باکتریها ممکن نیست.
کاظم همایون، یکی از آگاهان محیط زیست، میگوید: «بقایای پلاستیک از قیر ساخته شده است و این مواد از اعماق زمین استخراج میشوند. باکتریها قادر به تجزیه آن نیستند. استفاده گسترده از پلاستیک علاوه بر ایجاد زباله و مسدود کردن جویها، زیبایی شهر را نیز تحت تاثیر قرار میدهد. وقتی پلاستیک را میسوزانیم، ترکیبات شیمیایی بسیار خطرناکی تولید میشوند که میتوانند روی انسانها، حیوانات، گیاهان، میکروارگانیسمها و حتی محیط بیجان اثرات مخرب داشته باشند. این ترکیبات شامل دیاکسینها است که سمیترین مواد شیمیایی هستند و تحقیقات نشان میدهد سوختن آنها میتواند شهری را به محیطی مسموم تبدیل کند.»
سید محمد سلیمان خیل، یکی دیگر از آگاهان محیط زیست، میگوید: «پلاستیک یکی از عوامل اصلی تخریب محیط زیست است و برای انسانها، حیوانات و سایر موجودات زنده آسیبزا است. بهعنوان مثال، سوختن پلاستیک باعث آزاد شدن گاز کاربن دای اکساید میشود که یکی از گازهای مخرب و کشنده برای تمام موجودات زنده است و میتواند منجر به گرم شدن زمین و تخریب لایه اوزون شود.»
پیش از این، گزارشهای متعددی درباره آلودهگی هوای کابل منتشر شده و پایتخت افغانستان یکی از آلودهترین پایتختهای جهان خوانده شده است. با فرارسیدن فصل سرما، این چالشها شدت بیشتری مییابند و به گفته باشندهگان کابل، طالبان هیچ توجهی به این وضعیت ندارند. همچنین، اکثریت ساختمانهای مسکونی از سیستمهای گرمایشی غیرمعیاری استفاده میکنند که وضعیت آلودهگی هوا را وخیمتر میسازد.






