طالبان تجلیل روز معلم را در کشور ممنوع کرده و آن را غیراسلامی دانسته‌اند. این گروه در بیش از سه سال گذشته، افزون بر محرومیت کار زنان، معلمان زیادی را به دلیل مخالفت‌های فکری برکنار و به جای آنان ملاهای وابسته به خود را تعیین کرده‌اند. با این حال، تعدادی از معلمان، با وجود ممانعت طالبان از تجلیل روز معلم، این روز را در شبکه‌های اجتماعی تبریک گفته و خواهان رفع ممنوعیت‌ها، ارتقای ظرفیت معلمان و بهبود وضعیت اقتصادی آموزگاران در افغانستان شده‌اند. به گفته آنان، معلمان در حاشیه قرار دارند و نقش آن‌ها در مدیریت و رهبری کشور نادیده گرفته شده است. آنان همچنین بیان کرده‌اند که طالبان به جای قدردانی از زحمات معلمان، بر حاشیه‌نشینی و نادیده گرفتن آن‌ها افزوده‌اند. معلمان در کشور می‌گویند که آن‌ها در حاشیه قرار گرفته‌اند و نقش آن‌ها در جامعه و فرآیندهای تصمیم‌گیری نادیده گرفته شده است. کم‌توجهی به زحمات و نیازهای معلمان باعث شده تا کیفیت آموزش کاهش یابد.
ملالی، یکی از آموزگاران، با تبریک گفتن روز معلم، ابراز امیدواری کرده است زمانی برسد که این روز به‌شکل بهتری جشن گرفته شود. او افزوده است که معلمان امروز در حاشیه قرار دارند و بدون نام بردن از طالبان، تاکید کرده که حتا به دانش‌آموزان اجازه چنین تجلیلی را نمی‌دهند. به گفته او، معلم کسی است که در میدان رهبری و فکری شاگردان گام برمی‌دارد و به‌عنوان معمار فردا، می‌تواند کشوری بسازد و جامعه را از فساد، تباهی و گمراهی پاک و منزه سازد.
نبی ساقی، پژوهشگر دانشگاه آکسفورد که تجربه معلمی نیز دارد، به مناسبت روز جهانی آموزگار، در فیس‌بوک خود معلمی را موضوعی پیچیده و چندبعدی توصیف کرده است. به گفته او، معلمی از یک سو با دانش و از طرف دیگر با روش سروکار دارد. او همچنین تاکید کرده که روش مهم‌تر از دانش است و این روش به معلم و نظام آموزشی تعلق دارد. آقای ساقی افزوده است: «عمده‌ترین مسوولیت معلم به نظر من دو چیز است: نخست، کشف و رشد استعدادهای پیدا و پنهان و اعتماد به نفس دانش‌آموز، و دیگر، کمک به روندی که باعث شود یادگیرنده، شخصی روادار، صلح‌دوست، پرسش‌گر، مسوولیت‌پذیر، برابری‌خواه و دارای ذهن باز و تفکر انتقادی بار بیاید.»
بسیاری از کاربران شبکه‌های اجتماعی، تجلیل از روز معلم را فرصتی برای قدردانی از زحمات و تلاش‌های معلمان دانسته که با علم و دانش به تربیت و آموزش نسل‌های آینده می‌پردازند. به گفته آنان، این روز به یادآوری اهمیت نقش معلمان در شکل‌گیری شخصیت و آینده کودکان و نوجوانان اختصاص دارد.
با این حال، در تعدادی از مکاتب، شاگردان روز معلم را در اداره‌های مکاتب تجلیل کرده‌اند. یکی از معلمان در فیض‌آباد، مرکز ولایت بدخشان، که روز معلم را تجلیل کرده، می‌گوید که آنان روز معلم را در اداره مکتب تجلیل کرده و دانش‌آموزان حتا از سال‌های گذشته حضور رسانده و این روز را گرامی داشته‌اند و آنان از ترس طالبان نتوانسته‌اند در صحن مکتب با حضور جمعی بیش‌تری این روز را تجلیل کنند.
تعدادی از مقام‌های ارشد دولت پیشین، از جمله حامد کرزی، رییس جمهور سابق افغانستان، روز معلم را در شبکه‌های اجتماعی به معلمان تبریک گفته‌اند. آقای کرزی با اشاره به سختی‌ها و مشکلاتی که معلمان با آن روبه‌رو هستند، افزوده است که آموزگاران با امکانات محدود همواره در راستای تعلیم و تربیت فرزندان کشور تلاش کرده‌اند. کرزی از طالبان خواسته است که دروازه‌های مکاتب و دانشگاه‌ها را به روی دختران و زنان باز کنند.
همچنین میرویس بلخی، وزیر معارف حکومت سابق افغانستان، در فیس‌بوک نوشته است: «قشر معلم در طول تاریخ افغانستان، به‌ویژه در دوره پنجاه سال منازعه در کشور ما، با ایثار و فداکاری در بالنده‌گی نسل‌ها از هیچ‌گونه تلاشی دریغ نکرده است.» آقای بلخی افزوده است: «کم‌توجهی حکومت‌ها به این قشر زحمت‌کش در دوره‌های مختلف در افغانستان منجر به کاهش کیفیت آموزش و پرورش شده و در نهایت تبدیل به یکی از عوامل مهم توسعه‌نیافته‌گی در افغانستان گردیده است.»
معلمان در حالی از وضعیت بد اقتصادی و روزگار دشوار خود سخن می‌گویند که هبت‌الله آخوندزاده، رهبر طالبان، با صدور فرمانی در ماه جوزا، تنخواه همه کارمندان زن در نهادهای دولتی، از جمله آموزگاران زن را به پنج هزار افغانی کاهش داده است. این فرمان باعث شده است که آموزگاران، به‌ویژه کسانی که سرپرست خانواده‌های خود هستند، با مشکلات اقتصادی زیادی روبه‌رو شوند.
سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو)، به مناسبت روز پنجم اکتبر، روز جهانی آموزگار، خواهان رسیده‌گی به مشکلات آموزگاران در سراسر جهان شده است. این سازمان اعلام کرده که «ارزش دادن به صدای آموزگار» شعار امسال سازمان ملل متحد است. به گفته این سازمان، آموزگاران نقش مهم و محوری در پیش‌رفت و ساخت آینده بهتر دارند و استفاده از ظرفیت آن‌ها برای جهان بسیار حایز اهمیت است.
در همین حال، استفان دوجاریک، سخنگوی ملل متحد، گفته است: «سازمان علمی، آموزشی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) بر نیاز مبرم به گنجاندن دیدگاه‌های معلمان در سیاست‌های آموزشی و فرآیندهای تصمیم‌گیری تاکید می‌کند.»
همچنین، سفارت ایالات متحده برای افغانستان که در قطر فعالیت می‌کند، در پیوند به روز جهانی آموزگار اعلام کرده است که از معلمان در افغانستان قدردانی می‌کند. این سفارت روز شنبه، ۱۴ میزان، در صفحه ایکس خود نوشته است که آموزگاران، به رغم چالش‌ها، همچنان به الهام‌بخشی و ارتقای سطح تعلیمی دختران و پسران افغانستان ادامه می‌دهند.
سفارت ایالات متحده برای افغانستان اعلام کرده است: «تعهد شما [آموزگاران] برای دسترسی به آموزش برای همه شهروندان افغانستان الهام‌بخش است و راه را برای جوانان بی‌شمار این کشور روشن می‌سازد.»
وضعیت معلمان در افغانستان، به‌ویژه پس از تسلط طالبان در سال ۲۰۲۱، با چالش‌های زیادی روبه‌رو شده است. پس از تصرف طالبان، معلمان زن به‌طور گسترده‌ای از فعالیت‌های آموزشی منع شدند و مکاتب دخترانه بالاتر از صنف ششم بسته شدند. این امر به‌طور مستقیم بر حقوق تحصیل دختران و آموزش زنان تاثیر گذاشته است. به دنبال سیاست‌های تبعیض‌آمیز طالبان، حقوق معلمان، به‌ویژه معلمان زن، کاهش یافته است. این موضوع باعث بروز مشکلات اقتصادی برای بسیاری از خانواده‌ها شده است. همچنین، معلمان در حاشیه قرار گرفته و نقش آن‌ها در جامعه و فرآیندهای تصمیم‌گیری نادیده گرفته شده است. کم‌توجهی به زحمات و نیازهای معلمان باعث شده تا کیفیت آموزش کاهش یابد.
شرایط بد اقتصادی و عدم دسترسی به منابع کافی، معلمان را در تامین نیازهای اساسی زنده‌گی با مشکل مواجه کرده است. بسیاری از معلمان زن با مشکلات روحی و روانی ناشی از بیکاری و عدم توانایی در ادامه فعالیت‌های آموزشی خود روبه‌رو هستند. این وضعیت به شکل‌گیری یک بحران جدی در نظام آموزشی افغانستان و به‌ویژه در دسترسی زنان و دختران به آموزش و پرورش منجر شده است.
بسیاری از معلمان در کشور می‌گویند که پس از تسلط طالبان بر افغانستان، علاقه‌مندی و انگیزه آنان به معلمی در کشور از بین رفته است. به گفته آنان، تمرکز بیش از حد طالبان به مدرسه‌سازی و عدم استخدام جوانان تحصیل‌کرده، متخصص و مسلکی در بست‌های دولتی باعث دل‌سردی بیش از حد مردم به نظام آموزشی و تحصیلی در کشور شده است.
پیش از این، هبت‌الله آخوندزاده ۱۰۰ هزار بست شغلی را برای مدرسه‌های دینی منظور کرده است. وزارت معارف طالبان در ماه ثور سال گذشته خورشیدی اعلام کرد که در مرکز هر ولایت یک مدرسه بزرگ دینی با ظرفیت هزار نفر و در هر ولسوالی از سه تا ۱۰ مدرسه دینی می‌سازد.
همچنین، وزارت تحصیلات عالی طالبان از ایجاد یک «مدرسه تخصصی» در هر زون سخن گفته است. در نامه وزارت تحصیلات عالی طالبان که در رسانه‌ها منتشر شده، آمده است که هر مدرسه ۷۹ بست خواهد داشت. با این حال، درباره حقوق و امتیازات این بست‌ها توضیح داده نشده است. همچنان وزارت معارف طالبان سال گذشته از ثبت حدود شش هزار مدرسه دینی رسمی و ۱۵ هزار و ۷۱۶ مدرسه و دارالحفاظ بدون ثبت نیز در کشور خبر داده بود. طالبان تا آن‌جا دست به مدرسه‌سازی زده‌اند که ارگ را نیز به مدرسه دینی تبدیل کرده‌اند.
این گروه، سال گذشته، محل آموزشی پی‌پی‌اس، نیروی ویژه محافظت از رییس جمهور پیشین در داخل محوطه ارگ، را به مدرسه دینی تبدیل کرده است. این گروه نام این مکان را «مدرسه احسن‌العلوم» گذاشته است. با این حال، از نصاب آموزشی آن اطلاعی در دست نیست و مشخص نشده است که چه کسانی واجد شرایط فراگیری آموزش‌های دینی در این مدرسه هستند.
