شماری از زنان و دختران در هرات از ادامه بازداشتها و برخوردهای سختگیرانه محتسبان طالبان با زنان در این شهر ابراز نگرانی میکنند. آنان میگویند که طالبان زنانی را که مانتو پوشیده باشند، بازداشت کرده و با خود میبرند. برخی شاهدان عینی که صحنههای تلخ بازداشت زنان را دیدهاند، از برخورد خشن و توهینآمیز محتسبان و جنگجویان طالبان روایتهای تکاندهندهای ارایه میکنند. به گفته آنان، طالبان حتا زنانی را که مقاومت میکردند با قنداق سلاح مورد ضربوشتم قرار میدادند و برخی زنان نیز بهدلیل مشکلات جسمی و روانی بر زمین افتادهاند. همزمان، برخی از زنان در هرات تایید میکنند که با ادامه بازداشتها و سرکوب گسترده زنان در خیابانها طی دو روز گذشته، حضور زنان بهشدت کمرنگ شده و حتا آنان برای خرید نیازهای اولیه خود نیز بهدلیل ترس از طالبان نمیتوانند از خانه بیرون شوند. با این حال، یوناما گفته است که این اقدامات طالبان نقض حقوق بشری را در پی دارد و جنبشهای اعتراضی زنان نیز آن را آپارتاید جنسیتی و توهین به کرامت انسانی زنان توصیف کردهاند.
طالبان از روز شنبه هفته جاری به اینسو، بازداشت زنان و دختران در مناطق مختلف هرات را آغاز کردهاند. این گروه دستور داده است که زنان باید چادری/برقع بپوشند و کسانی که از این دستور طالبان پیروی نکنند، زندانی خواهند شد.
یک شاهد عینی که در روز نخست این بازداشتها در «مجتمع الماس شرق» هرات حضور داشته، در گفتوگو با روزنامه ۸صبح میگوید که خودش چادری پوشیده بود، اما زنانی که هنگام بازداشت مقاومت میکردند، از سوی طالبان مورد ضربوشتم قرار گرفته و به زور به موتر انداخته میشدند. به گفته او، چند زن کهنسال نیز در میان بازداشتشدهگان بودند که از شدت ترس بیهوش شده بودند. او تاکید میکند که روز گذشته نیروهای موترسایکلسوار ریاست امر به معروف و نهی از منکر طالبان در کوچهها گشتزنی میکردند و در پی بازداشت زنان بودند.
این بانو میگوید: «چیزی که بیش از همه نگرانکننده است، این است که بسیاری از مردان در کنار مادران، خواهران یا همسران خود نمیایستند و از آنان حمایت نمیکنند. حتا در بسیاری از خانوادهها، زنان از ترس این وضعیت از بیرون رفتن منع شدهاند.»
این بانو میافزاید: «روز گذشته در سرک خواجه عبدالله انصاری، یک خانم وقتی که از خانه بیرون شده بود تا از سوپرمارکت روبهروی خانهاش چیزی بگیرد. دو نفر طالب که سوار بر موتر بودند به دنبال خانم حرکت کردند. این خانم به حالت بسیار وحشتزده به خانه برگشته بود و دوان دوان خود را به دروازه خانه کوبیده بود. شوهر این خانم بیرون شده بود، چون پشتو زبان بود با طالبان به زبان پشتو طولانی صحبت کرد، انگار تعهد داده بود.»
همچنان دختران و زنان در هرات میگویند که پس از بازداشتهای خودسرانه و اجباری طالبان، حضور زنان در شهر به شدت کمرنگ شده و حتی کسانی که نیازهای شدید دارند، از ترس نمیتوانند از خانه بیرون شوند یا اعضای خانوادههایشان مانع خروج آنان میشوند.
یکی دیگر از دختران در هرات که روز گذشته بهدلیل ترس از طالبان از خانه بیرون نشده است، میگوید: «از پنجره و پشتبام که بیرون را میبینم، زنها را باید با ذرهبین دید. خیلی کم شدهاند، برعکس روزهای دیگر… آن هم با چادر و روبند. حتا چند دختر کوچک هم دیدم با چادر.»
همزمان منابع محلی از هرات با ارسال این ویدیو میگویند که محتسبان امر به معروف و نهی از منکر در دومین روز، زنان و دختران را از سطح شهر و نواحی مختلف به اتهام نپوشیدن چادری/برقع بازداشت و به زندان منتقل میکنند. به گفته منابع، طالبان این بانو را در منطقه جبرییل هرات بازداشت کردهاند.
در همین حال، نصیراحمد فایق، سرپرست نمایندهگی دایمی افغانستان در سازمان ملل متحد، در واکنش به بازداشت زنان توسط طالبان در هرات، در صفحه ایکس خود نوشته است که این بازداشتها به بهانه «بیحجابی» با اصول و ارزشهای اسلامی و فرهنگ و عرف مردم افغانستان سازگار نیست. او پرسیده است: «چگونه محتسبان طالبان خود را محرم میدانند که زنان را در کوچه و بازار با زور بازداشت و منتقل میکنند؟ این در حالی است که گزارشهای معتبر و مستند از خشونت، آزار و تجاوز جنسی در زندانها و ازدواجهای اجباری توسط اعضای طالبان وجود دارد؛ مواردی که هرگز بهگونه شفاف بررسی و پاسخگویی نشدهاند.»
آقای فایق نوشته است: «این اقدامات بخشی از سیاست سیستماتیک طالبان برای حذف زنان از جامعه، سلب آزادیهای اساسی و تحقیر کرامت انسانی آنان است. بازداشت زنان بهدلیل نوع پوشش، نه دفاع از دین و ارزشها، بلکه ابزاری برای سرکوب، ارعاب و گسترش ترس در جامعه است. این رفتارهای غیرانسانی، غیرقانونی و ضد اسلامی را به شدیدترین الفاظ محکوم میکنیم.»
واکنش جنبشهای اعتراضی و فعالان حقوق زن
در واکنش به این اقدام طالبان، شماری از جنبشهای اعتراضی زنان و فعالان حقوق زن با نشر بیانیهها و ثبت ویدیوهای اعتراضی، این اقدام را محکوم کرده و آن را در تضاد با ارزشهای حقوق بشری و نقض آشکار کرامت انسانی زنان توصیف کردهاند. به گفته آنان، چنین دستوری توهینی آشکار به کرامت انسانی و حقوق اساسی زنان در افغانستان است.
اعضای «جنبش شنبههای ارغوانی» بازداشتهای خودسرانه زنان در هرات از سوی طالبان به اتهام نپوشیدن چادری مورد نظر این گروه را به شدت محکوم کردهاند. آنان همچنین تاکید کردهاند که «چادری نه بخشی از فرهنگ و هویت مردم افغانستان است و نه با ارزشهای اسلامی سازگاری دارد. بازداشت زنان به بهانه «بیحجابی»، نقض آشکار کرامت انسانی، آزادیهای اساسی و حق انتخاب پوشش زنان افغانستان است.
جنبش «زنان به سوی آزادی» با ابراز نگرانی شدید از ادامه بازداشت زنان در هرات، تاکید کرده است که این اقدامات طالبان در ادامه سیاستهای سیستماتیک سرکوب زنان و محدودسازی آزادیهای فردی آنان صورت میگیرد. به گفته این جنبش، بازداشت زنان به اتهام نپوشیدن چادری اقدامی غیرانسانی، تبعیضآمیز و ناقض کرامت انسانی است. این جنبش افزوده است که محرومسازی زنان از حضور آزادانه در جامعه از طریق تهدید، ارعاب و بازداشت، تلاشی برای حذف سیستماتیک آنان از عرصه عمومی است و سکوت جامعه جهانی در برابر این روند، زمینه را برای تشدید نقض حقوق زنان در افغانستان فراهم میکند.
سیما نوری، فعال حقوق زنان، در واکنش به دستور تازه طالبان در هرات مبنی بر اجباری شدن پوشیدن چادری، این اقدام را مصداق بارز آپارتاید جنسیتی میداند. او میگوید که این تصمیم توهینی آشکار به کرامت انسانی است و کشورهایی که در برابر این ظلم طالبان سکوت کردهاند، در قبال آن مسوولیت دارند و به نوعی همدست این جریان به شمار میروند.
واکنش یوناما و نهادهای حقوق بشری
دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) روز گذشته در صفحه ایکس خود نسبت به بازداشت زنان و دختران در هرات از سوی طالبان ابراز نگرانی کرده و گفته است که از گزارشهای مربوط به دستگیری و بازداشت متعدد زنان در این شهر بهدلیل «ادعای عدم رعایت الزامات پوشش» نگران است. به گفته یوناما، این گزارشها نگرانیهای جدی حقوق بشری را برمیانگیزد. یوناما تاکید کرده است که همه مردم از حق آزادی رفتوآمد برخوردارند و تمامی افراد، اعم از زن و مرد، باید در برابر قانون برابر باشند.
سازمان حقوق بشری موسوم به «رودارای» در واکنش به این اقدام طالبان گفته که در ادامه سیاستهای سرکوبگرانه و تبعیضآمیز این گروه علیه زنان، گزارشها حاکی از آن است که شمار زیادی از زنان در نقاط مختلف شهر هرات بهدلیل آنچه «عدم رعایت حجاب مورد نظر طالبان» عنوان شده، از سوی محتسبان این گروه بازداشت و زندانی شدهاند.
این سازمان گفته است که پس از صدور اطلاعیه طالبان در ۵ جون ۲۰۲۵ مبنی بر الزام زنان و دختران به پوشاندن کامل صورت هنگام حضور در اماکن عمومی، تا کنون دهها زن بهدلیل سرپیچی از اجرای این دستور بازداشت شدهاند. به گفته این نهاد حقوق بشری، چنین اقداماتی نقض صریح حقوق و آزادیهای بنیادی زنان، از جمله حق کرامت انسانی، حق آزادی شخصی و حق رفتوآمد آزادانه به شمار میرود.
این سازمان گفته که پس از صدور اطلاعیه طالبان در پنجم جون ۲۰۲۵ مبنی بر الزام زنان و دختران به پوشاندن کامل صورت هنگام حضور در اماکن عمومی، تا کنون ده ها زن را به دلیل سرپیچی از اجرای این دستور بازداشت کردهاند. به گفته این نهاد حقوق بشری، چنین اقداماتی نقض صریح حققو و آزادیهای بنیادی زنان از جمله حق کرامت انسانی، حق آزادی شخصی و حق گشت و گذار آزادانه به شمار میرود.
طالبان پیش از این با نشر قانون امر به معروف و نهی از منکر خود، صدا و سیمای زنان را «عورت» خوانده و هشدار داده بودند که زنان بدون نیازهای ضروری نمیتوانند از خانه بیرون شوند. طالبان در این قانون خود همچنین ادعا کردهاند که شنیدن نعت و تلاوت قرآن با صدای زنان جایز نیست.
همچنین پیش از این، رهبر طالبان دستور داده است زنانی که حجاب مورد نظر این گروه را رعایت نکنند، در گام نخست «اولیای آنان» زندانی و به دادگاه این گروه کشانده شوند. براساس این دستور هبتالله، طالبان زنانی را که حجاب مورد نظر این گروه را رعایت نکنند تنبیه کرده و در گامهای بعدی به زندان منتقل و به دادگاه این گروه معرفی میکنند.
