نهاد زنان سازمان ملل (UN Women) شاخص جنسیتی افغانستان در سال ۲۰۲۴ را منتشر کرده است. براساس این گزارش، این شاخص جامع‌ترین ارزیابی از وضعیت توانمندسازی زنان و برابری جنسیتی از زمان تسلط طالبان تا کنون به شمار می‌رود. گزارش تازه نهاد زنان سازمان ملل نشان می‌دهد که زنان در افغانستان به‌طور قابل توجهی از معیارهای جهانی توسعه انسانی عقب مانده‌اند. در این گزارش تصریح شده است که تقریباً هشت تن از هر ده زن جوان در افغانستان از آموزش، کار و آموزش‌های حرفه‌ای محرومند.
شاخص جنسیتی افغانستان که جامع‌ترین ارزیابی از توانمندسازی زنان و برابری جنسیتی از زمان تسلط طالبان تا کنون محسوب می‌شود، نشان می‌دهد که این کشور دومین شکاف جنسیتی بزرگ جهان را با اختلافی ۷۶ درصدی میان دستاوردهای زنان و مردان در بخش‌های سلامت، آموزش، دسترسی مالی و مشارکت در تصمیم‌گیری دارد. این شاخص همچنین بیان می‌کند که زنان افغانستان به‌طور میانگین تنها ۱۷ درصد از ظرفیت بالقوه خود برای انتخاب و بهره‌مندی از فرصت‌ها را محقق ساخته‌اند، در حالی‌که میانگین جهانی این رقم ۶۰.۷ درصد است.
سیما باهوس، رییس اجرایی نهاد زنان سازمان ملل، گفته است: «بزرگ‌ترین سرمایه افغانستان، زنان و دختران آن هستند.» او افزوده است: «ظرفیت‌های آنان همچنان نادیده گرفته می‌شود، اما آن‌ها با پایداری به پیش می‌روند. زنان افغانستان از یکدیگر حمایت می‌کنند، کسب‌وکار به‌راه می‌اندازند، کمک‌های بشردوستانه ارایه می‌دهند و در برابر بی‌عدالتی صدای خود را بلند می‌کنند. شجاعت و رهبری آنان، با وجود محدودیت‌های شدید، جوامع‌شان را دگرگون کرده است. ما باید در کنار آنان بایستیم تا کشوری ساخته شود که بازتاب‌دهنده حقوق آن‌ها و آرمان‌های همه مردم افغانستان باشد.»
براساس گزارش نهاد زنان سازمان ملل، که با پشتیبانی مالی اتحادیه اروپا تهیه شده است، ۷۸ درصد از زنان جوان افغانستان نه در آموزش، نه در اشتغال و نه در برنامه‌های آموزش حرفه‌ای حضور دارند؛ این رقم تقریباً چهار برابر میزان مشابه در میان مردان افغانستان است. همچنین، با تداوم ممنوعیت بر آموزش متوسطه و عالی- از جمله آموزش‌های پزشکی- برای دختران و زنان، نرخ فراغت دختران از مقطع متوسطه در آستانه سقوط کامل و رسیدن به صفر قرار دارد.
افغانستان همچنان یکی از گسترده‌ترین شکاف‌های جنسیتی در بازار کار جهان را تجربه می‌کند؛ به‌طوری که تنها ۲۴ درصد از زنان در نیروی کار فعال هستند، در حالی‌که این رقم برای مردان به ۸۹ درصد می‌رسد. بیشتر زنان در خانه کار می‌کنند و اغلب در مشاغل کم‌درآمد، ناپایدار و غیررسمی به‌کار گرفته می‌شوند.
همچنان، زنان بخش عمده‌ای از کارهای بدون مزد خانه‌گی را انجام می‌دهند. براساس گزارش، ۷۴ درصد از زنان زمان قابل توجهی را صرف انجام امور منزل می‌کنند، در حالی‌که تنها ۳ درصد از مردان چنین نقشی را بر عهده دارند.
براساس گزارش، شکاف مالی نیز به همان اندازه قابل توجه است؛ بر پایه شاخص جدید، مردان تقریباً سه برابر بیش از زنان دارای حساب بانکی یا استفاده‌کننده از خدمات مالی موبایلی هستند. با وجود محدودیت‌های فراگیر برای اشتغال زنان، استثناهای محدودی در برخی بخش‌ها اعمال شده است و گزارش نشان می‌دهد که زنان افغانستان همچنان با شمار بی‌سابقه‌ای وارد بازار کار می‌شوند؛ اصلی‌ترین عامل این روند، بحران‌های مزمن اقتصادی و انسانی در کشور دانسته شده است.
در این گزارش آمده است که تا سال ۲۰۲۲، شمار زنانی که به‌صورت فعال به‌دنبال کار بودند، چهار برابر بیشتر از دوران پیش از تسلط طالبان شده است؛ همچنین تعداد زنانی که واقعاً در بازار کار مشغول فعالیت بودند، دو برابر افزایش یافته است.
نهاد زنان سازمان ملل با تاکید بر این‌که هیچ زنی در کابینه طالبان یا در ادارات محلی سمتی ندارد، اعلام کرده است که این عقب‌گرد جدی، ظرفیت زنان را برای تاثیرگذاری بر سیاست‌گذاری و قانون‌گذاری مرتبط با زنده‌گی‌شان به‌طور چشم‌گیری محدود کرده است. با وجود حذف تقریباً کامل زنان از عرصه‌های عمومی و سیاسی، آنان همچنان به تلاش برای تحقق حاکمیت فراگیر ادامه می‌دهند و راه‌هایی برای ابراز نگرانی‌ها و مطالبات‌شان در سطوح ملی و محلی پیدا می‌کنند.
این شاخص به سنجش روند برابری جنسیتی در افغانستان کمک می‌کند و اطلاعات مهمی را در اختیار ذی‌نفعان ملی و بین‌المللی قرار می‌دهد تا بتوانند به‌گونه‌ای موثر به بحران مداوم حقوق زنان رسیده‌گی کنند. نهاد زنان سازمان ملل (UN Women) همچنان به فعالیت‌های خود در داخل افغانستان ادامه می‌دهد تا اطمینان حاصل شود که اولویت‌ها و نیازهای زنان و دختران افغانستان در محور توجه جامعه جهانی باقی بماند و آن‌ها بتوانند با عزت زنده‌گی کنند و در توسعه کشور نقش فعال داشته باشند.
در همین حال، شماری از زنان و دختران در پنجاه‌ونهمین نشست شورای حقوق بشر با هشدار نسبت به وضعیت حقوق بشر در افغانستان، آن را بحرانی توصیف کرده‌اند. فعالان حقوق زن در سخنرانی‌های خود با اشاره به نقض گسترده حقوق بشر، تاکید کرده‌اند که برخورد طالبان با زنان در افغانستان، مصداق آشکار جنایت علیه بشریت و آپارتاید جنسیتی است.
نگاره میرداد، معاون سفارت افغانستان در پولند، در این نشست تاکید کرده است که آنچه امروز در افغانستان جریان دارد، صرفاً سرکوب نیست، بلکه نوعی آپارتاید جنسیتی است که به‌صورت سیستماتیک طراحی و اجرا می‌شود. او افزوده که زنان در افغانستان تنها به حاشیه رانده نشده‌اند، بلکه به‌طور کامل از صحنه حذف شده‌اند. میرداد همچنین خاطرنشان کرده است که زنده‌گی، صدا و ظرفیت‌های زنان آگاه، نه‌تنها توسط طالبان، بلکه از سوی سازوکار کند عدالت بین‌المللی نیز نادیده گرفته شده است.
این دیپلمات خواهان جرم‌انگاری و قانونی‌سازی آپارتاید جنسیتی، اعمال تحریم‌های مرتبط با عدالت جنسیتی، ایجاد یک دادگاه بین‌المللی به رهبری زنان برای افغانستان و ممنوعیت به‌رسمیت‌شناسی رژیم‌هایی شده است که به‌طور سیستماتیک زنان را از صحنه حذف می‌کنند. او در سخنان خود خطاب به اعضای شورای حقوق بشر هشدار داده است که «سکوت شما بی‌طرفی نیست» و تاکید کرده که بهای نادیده گرفتن وضعیت فعلی را نه‌تنها زنان افغانستان، بلکه هر زن و مردی در سراسر جهان خواهد پرداخت.
این در حالی است که ریچارد بنت، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل برای افغانستان، روز دوشنبه در گزارش تازه‌ای خود اعلام کرده که خانواده‌ها در افغانستان، به‌دلیل فقر شدید اقتصادی و برای جلوگیری از ازدواج اجباری دختران‌شان با اعضای طالبان، ناچار می‌شوند خود اقدام به ازدواج آنان کنند. به گفته او، زنان حاشیه‌نشین در افغانستان قربانی تبعیض چندلایه از جمله تبعیض جنسیتی، قومی و اجتماعی هستند. در این گزارش تاکید شده است که زنان و دختران با سرکوب سیستماتیک و آشکار مواجه‌اند.
