در روز جهانی آموزگار، شماری از فعالان آموزش می‌گویند که ادامه محدودیت آموزش دختران می‌تواند افغانستان را در سال‌های آینده با کمبود آموزگاران زن روبه‌رو کند. آنان می‌افزایند که بسته‌ماندن دانشگاه‌ها و مراکز تربیه معلم به روی دختران، راه ورود نیروی تازه به حرفه آموزگاری را مسدود کرده است. به گفته این فعالان، بخشی از آموزگاران زن کنونی نیز در سال‌های آینده از وظیفه کنار خواهند رفت و برای جایگزینی آنان نیروی آموزش‌دیده کافی وجود نخواهد داشت.
این فعالان در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح هشدار می‌دهند که کمبود آموزگاران زن می‌تواند دسترسی دختران به آموزش را، به‌ویژه در مناطق روستایی و دوردست، با مشکل روبه‌رو کند. آنان می‌گویند تربیه یک آموزگار روندی چندساله است و جبران کمبود این نیرو در کوتاه‌مدت ممکن نیست. این کارشناسان از مسوولان آموزش می‌خواهند برای تربیه و جذب آموزگاران زن برنامه مشخصی روی دست گیرند.
سامعه علمیار، یکی از فعالان آموزش، می‌گوید محدودیت‌های آموزشی طالبان تنها بر وضعیت کاری آموزگاران زن کنونی تاثیر نگذاشته، بلکه مسیر تربیه نیروی تازه در این بخش را نیز محدود کرده است. او می‌افزاید که زنانی که سال‌ها برای ورود به حرفه آموزگاری آموزش دیده‌اند، اکنون درباره ادامه فعالیت مسلکی خود با ابهام روبه‌رو هستند. به گفته علمیار، محرومیت دختران از دانشگاه‌ها و مراکز تربیه معلم در نهایت به کاهش نیروی متخصص برای آموزش دختران منجر خواهد شد.
این فعال آموزش می‌گوید: «اگر دختران امروز نتوانند تحصیلات عالی داشته باشند و برای آموزگاری مسلکی آماده شوند، چند سال بعد با نسلی روبه‌رو خواهیم شد که نیروی تازه و متخصص برای تدریس دختران وجود نخواهد داشت. با محروم‌شدن یک نسل از دختران از دانشگاه، بخشی از نیروی آینده معارف نیز محدود می‌شود.»
زینب کوهستانی، یکی دیگر از فعالان آموزش، نیز می‌گوید ادامه محرومیت دختران از دانشگاه‌ها و مراکز تربیه معلم، فاصله میان نیاز مکتب‌ها به آموزگاران زن و نیروی موجود را بیشتر خواهد کرد. او می‌افزاید که از یک‌سو شماری از آموزگاران زن کنونی به‌تدریج از چرخه کار خارج می‌شوند و از سوی دیگر، محدودیت‌های آموزشی مانع تربیه نیروی تازه برای جایگزینی آنان شده است.
این زن می‌گوید: «اگر دختران برای سال‌های طولانی از تحصیلات عالی و مراکز تربیه معلم محروم بمانند، در آینده با کمبود جدی آموزگاران زن روبه‌رو خواهیم شد. در چنین شرایطی، هم کیفیت آموزش آسیب می‌بیند و هم دسترسی دختران به آموزگاران زن محدودتر می‌شود.»
در همین حال، شماری از فعالان حقوق بشر می‌گویند که پیامد محرومیت دختران از آموزش تنها به از دست‌رفتن فرصت تحصیل محدود نمی‌شود. آنان می‌افزایند که تربیه، استخدام و حفظ آموزگاران زن بخشی از تامین حق آموزش دختران است؛ زیرا در برخی مناطق، حضور آموزگار زن می‌تواند زمینه حضور دختران در مکتب را فراهم کند.
عبدالله احمدی، یکی از فعالان آموزش، می‌گوید اگر روند تربیه آموزگاران زن متوقف بماند، کمبود این نیرو در سال‌های آینده بیشتر خواهد شد. او تاکید می‌کند که این مسئله تنها شمار آموزگاران را کاهش نمی‌دهد، بلکه می‌تواند بر حضور دختران در مکاتب نیز اثر بگذارد.
آقای احمدی می‌گوید: «اگر امروز به اندازه کافی آموزگار زن تربیه نکنیم، نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم که در آینده به اندازه کافی آموزگار زن داشته باشیم. هرقدر نیروی تازه کمتری تربیه شود، در آینده جایگزین کمتری برای آموزگاران زن کنونی خواهیم داشت.»
او می‌افزاید که در برخی خانواده‌ها، به‌ویژه در مناطق دوردست، والدین ترجیح می‌دهند دختران‌شان نزد آموزگاران زن آموزش ببینند و کاهش این نیرو می‌تواند دسترسی شماری از دختران به آموزش را محدود کند.
این فعال حقوق بشر می‌گوید: «آموزگار زن برای بسیاری از خانواده‌ها تنها یک نیروی آموزشی نیست؛ در برخی مناطق، حضور او می‌تواند زمینه حضور دختران در مکتب را فراهم کند. اگر شمار آموزگاران زن کاهش یابد، ممکن است حضور شماری از دختران در مکاتب نیز کاهش پیدا کند.»
شیبا، (مستعار) یکی از آموزگاران زن در کابل می‌گوید که ادامه محدودیت آموزش دختران، تنها آینده دانش‌آموزان را تحت تاثیر قرار نمی‌دهد، بلکه آینده حرفه آموزگاری زنان را نیز با ابهام روبه‌رو کرده است. او می‌افزاید که بیشتر آموزگاران زن کنونی روزی از کار کنار می‌روند، اما با ادامه محرومیت دختران از دانشگاه‌ها و مراکز تربیه معلم، نیروی تازه‌ای برای جایگزینی آنان تربیه نخواهد شد.
این آموزگار زن می‌گوید: «ما امروز در مکاتب تدریس می‌کنیم، اما نگرانیم که چند سال بعد چه کسی جای ما را خواهد گرفت. اگر دختران امروز نتوانند درس بخوانند و به دانشگاه و مراکز تربیه معلم راه پیدا کنند، در آینده آموزگار زن کم خواهد شد. این موضوع تنها مشکل آموزگاران نیست؛ وقتی آموزگار زن نباشد، ممکن است شماری از دختران نیز فرصت رفتن به مکتب را از دست بدهند.»
هشدار درباره آینده نیروی آموزشی زنان در حالی مطرح می‌شود که یونیسف در تحلیل تازه خود گفته بود افغانستان در صورت ادامه محدودیت‌ها بر آموزش دختران و اشتغال زنان، تا سال ۲۰۳۰ ممکن است تا ۲۰ هزار آموزگار زن و ۵۴۰۰ نیروی صحی زن را از دست بدهد. این نهاد همچنین گفته است شمار آموزگاران زن در آموزش پایه از نزدیک به ۷۳ هزار نفر در سال ۲۰۲۲ به حدود ۶۶ هزار نفر در سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است؛ یعنی بیش از ۹ درصد کاهش.
یونیسف هشدار داده است که افغانستان با یک «بحران دوگانه» روبه‌رو است؛ از یک‌سو بخشی از نیروی متخصص زن از چرخه کار خارج می‌شود و از سوی دیگر، دختران از آموزش لازم برای جایگزینی این نیرو محروم می‌مانند. بر اساس تحلیل این نهاد، اگر ممنوعیت آموزش متوسطه دختران تا سال ۲۰۳۰ ادامه یابد، بیش از دو میلیون دختر از آموزش فراتر از دوره ابتدایی محروم خواهند شد.
آموزش متوسطه دختران در افغانستان از سپتامبر ۲۰۲۱ متوقف شد و در دسامبر ۲۰۲۲ نیز زنان از تحصیل در دانشگاه‌ها منع شدند. ادامه این محدودیت‌ها، به گفته یونیسف، نه‌تنها فرصت تحصیل دختران، بلکه ظرفیت افغانستان برای تربیه نیروی متخصص زن در بخش‌هایی مانند آموزش و صحت را نیز کاهش می‌دهد.
در حال حاضر، براساس دستور طالبان، دختران بالاتر از صنف ششم حق رفتن به مکتب را ندارند و آموزگاران زن نیز تنها می‌توانند به دختران تا صنف ششم آموزش بدهند.
