شاخص جهانی آزادی مطبوعات ۲۰۲۶ توسط گزارشگران بدون مرز منتشر شده است. براساس این گزارش، افغانستان در رتبه ۱۷۵ از ۱۸۰ کشور، در کنار کشورهایی چون عربستان سعودی، ایران، چین، کوریای شمالی و اریتره که همه در قعر جدول آزادی مطبوعات قرار دارند، قرار گرفته است. این گزارش نشان میدهد آزادی مطبوعات در جهان به پایینترین سطح خود در ۲۵ سال گذشته رسیده و بیش از نیمی از کشورها در وضعیت «دشوار» یا «بسیار جدی» قرار دارند. در گزارش ابراز نگرانی شده است که این روند با سقوط شاخص قانونی، افزایش جرمانگاری روزنامهنگاری، استفاده گسترده از قوانین امنیت ملی و سرکوب سیستماتیک رسانهها در رژیمهای اقتدارگرا و حتا برخی دموکراسیها تشدید شده است.
افغانستان در تازهترین شاخص جهانی آزادی مطبوعات که توسط گزارشگران بدون مرز برای سال ۲۰۲۶ منتشر شده، در جایگاه ۱۷۵ از میان ۱۸۰ کشور قرار گرفته است. براساس این گزارش، طالبان همچنان مجموعه گستردهای از قوانین را برای کنترل، سرکوب هرگونه نظارت انتقادی و تحمیل تبلیغات خود اجرا میکند. افغانستان سال گذشته نیز در همین جایگاه قرار داشت و طبق گزارش، این وضعیت نشاندهنده شرایط بحرانی رسانهها در افغانستان تحت سلطه طالبان است. در این فهرست، عربستان سعودی، ایران، چین، کوریای شمالی و اریتره بهترتیب پس از افغانستان قرار گرفتهاند.
همچنین در گزارش تصریح شده است که ایران نیز با یک پله سقوط در جایگاه ۱۷۷ قرار دارد و بهدلیل سرکوبهای رژیم و همچنین جنگ امریکا و اسراییل در خاک آن، همچنان در قعر این رتبهبندی باقی مانده است.
در این گزارش همچنین آمده است که هند که در رتبه ۱۵۷ قرار گرفته، شاهد افزایش آزارواذیت قضایی رسانههای مستقل از طریق قوانین کیفری، مانند قوانین افترا و امنیت ملی است؛ قوانینی که مستقیماً روزنامهنگاران را هدف قرار میدهند.
براساس گزارش، پاکستان در رتبه ۱۵۳ قرار گرفته است. طبق این گزارش، مطبوعات در میان فضای سیاسی متشنج با موجی بیوقفه از محدودیتها برای کنترل و در برخی موارد سرکوب انتشار محتوای روزنامهنگاری مواجه هستند.
در این گزارش آمده است که در ۲۱ کشور از ۳۲ کشور و منطقه ارزیابیشده در حوزه آسیا-اقیانوسیه، وضعیت آزادی مطبوعات «دشوار» یا «بسیار جدی» طبقهبندی شده است. براساس این گزارش، این منطقه یکی از سرکوبگرترین مناطق جهان به شمار میرود و وضعیت آن همچنان رو به وخامت است. همچنین در گزارش تصریح شده است که تاکتیکهای سانسور و تبلیغات رژیمهای اقتدارگرا، بهویژه چین، اکنون در حال گسترش فراتر از مرزهای آنهاست.
براساس گزارش، کوریای شمالی که در رتبه ۱۷۹ قرار دارد، افراطیترین نمونه است و همچنان یکی از بستهترین رژیمهای جهان به شمار میرود. در گزارش تاکید شده که روزنامهنگاری مستقل در این کشور کاملاً ممنوع است و تنها تبلیغات رژیم اجازه انتشار دارد.
گزارشگران بدون مرز در گزارش شاخص جهانی آزادی مطبوعات در سال ۲۰۲۶ اعلام کرده است که آزادی مطبوعات در پایینترین سطح خود در ۲۵ سال گذشته قرار دارد. این سازمان تاکید کرده است که اکنون بیش از نیمی از کشورهای جهان از نظر آزادی مطبوعات در دستههای «دشوار» یا «بسیار جدی» قرار میگیرند. براساس این گزارش، در ۲۵ سال گذشته میانگین امتیاز تمام ۱۸۰ کشور و منطقه موجود در این رتبهبندی هرگز تا این حد پایین نبوده است.
در این گزارش آمده است که شاخص قانونی این رتبهبندی در سال گذشته بیشترین کاهش را داشته است. طبق گزارش، این موضوع نشانه روشنی از جرمانگاری فزاینده روزنامهنگاری در سراسر جهان به شمار میرود. براساس گزارش، ایالات متحده امریکا هفت پله سقوط کرده و چندین کشور امریکای لاتین در گردابی از خشونت و سرکوب عمیقتر گرفتار شدهاند.
گزارشگران بدون مرز اعلام کرده که میانگین امتیاز برای همه کشورها و مناطق در سراسر جهان هرگز تا این حد پایین نبوده است. طبق این گزارش، برای نخستین بار در تاریخ ۲۵ ساله این شاخص، اکنون بیش از نیمی از کشورهای جهان از نظر آزادی مطبوعات در دستههای «دشوار» یا «بسیار جدی» قرار میگیرند.
در گزارش آمده است که از میان پنج شاخص مورد استفاده برای ارزیابی آزادی مطبوعات در سراسر جهان شامل محیطهای اقتصادی، قانونی، امنیتی، سیاسی و اجتماعی برای روزنامهنگاری شاخص قانونی در سال جاری شدیدترین افت را داشته است.
در این گزارش تصریح شده است که ناروی برای دهمین سال متوالی جایگاه نخست آزادی مطبوعات را در اختیار دارد، در حالی که اریتره برای سومین سال پیاپی در جایگاه آخر قرار گرفته است. براساس گزارش، سوریه پس از اسد بیشترین بهبود را در آزادی مطبوعات در میان همه کشورها و مناطق در شاخص ۲۰۲۶ داشته و ۳۶ پله در رتبهبندی صعود کرده است.
در گزارش آمده است که از اکتوبر ۲۰۲۳، بیش از ۲۲۰ روزنامهنگار در غزه توسط ارتش اسراییل کشته شدهاند که شامل دستکم ۷۰ تن میشود که در حین انجام وظیفه حرفهای خود جان باختهاند.
طبق گزارش، آزادی مطبوعات در سودان پنج پله و در سودان جنوبی نُه پله سقوط کرده است. همچنین در این گزارش آمده است که در سایر نقاط جهان، وضعیت آزادی مطبوعات تغییر چندانی نکرده است، زیرا رژیمهای دیکتاتوری همچنان آن را در بنبست نگه داشتهاند.
در این گزارش تصریح شده است که اروپای شرقی و خاورمیانه، همانطور که در ۲۵ سال گذشته بودهاند، همچنان خطرناکترین مناطق جهان برای روزنامهنگاران محسوب میشوند.
طبق گزارش، این موضوع در رتبهبندی روسیه تحت کنترل ولادیمیر پوتین منعکس شده است؛ کشوری که به جنگ تجاوزکارانه خود در اوکراین ادامه میدهد و همچنان از نظر آزادی مطبوعات در میان بدترین کشورها قرار دارد و در رتبه ۱۷۲ از ۱۸۰ جای گرفته است.
سوءاستفاده از قوانین و منافع ملی برای سرکوب رسانهها
گزارشگران بدون مرز اعلام کرده که سقوط شاخص قانونی بهدلیل سوءاستفاده از قوانین امنیت ملی رخ داده است. در گزارش تصریح شده که بیست و پنج سال پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ در ایالات متحده امریکا، گسترش دامنه اسرار دفاعی و امنیت ملی به ابزاری برای ممنوعیت پوشش موضوعات مرتبط با منافع عمومی در بسیاری از کشورها تبدیل شده است. به گفته گزارشگران بدون مرز، این روند که بهویژه در رژیمهای اقتدارگرا شایع است، در دموکراسیها نیز رواج یافته و معمولاً با کاربردهای سوءاستفادهگرانه از قانون علیه روزنامهنگاران، بهخصوص به نام مبارزه با تروریسم، همراه است.
در گزارش آمده است که تا ۱۳ اپریل، ساندرا موهوزا تنها روزنامهنگار زن بازداشتشده در منطقه دریاچههای بزرگ افریقا در سال ۲۰۲۶ بوده است؛ او در بوروندی به اتهام «تضعیف تمامیت ارضی» تحت پیگرد قانونی قرار گرفته، اتهامی که بهطور منظم در این منطقه مورد استفاده قرار میگیرد. همچنین در اتیوپی، چهار روزنامهنگار به مدت سه سال با اتهامات مرتبط با تروریسم در زندان به سر میبرند.
براساس گزارش، در دوران ریاستجمهوری رجب طیب اردوغان، اتهاماتی مانند «پخش اطلاعات نادرست»، «توهین به رییس جمهور» و «تحقیر نهادهای دولتی» بهطور منظم برای سرکوب روزنامهنگاری و زندانی کردن اهالی رسانه مورد استفاده قرار میگیرند.
در گزارش آمده است که دونالد ترمپ، رییس جمهور ایالات متحده، حملات مکرر خود به مطبوعات و روزنامهنگاران را به یک سیاست سیستماتیک تبدیل کرده و امریکا را به جایگاه ۶۴ (۷ پله سقوط) رسانده است.
در ادامه گزارش اشاره شده که کاهش شدید نیروی کار «آژانس رسانههای جهانی ایالات متحده» (USAGM) پیامدهای جهانی داشته و منجر به تعطیلی، تعلیق و کوچکسازی رسانههای بینالمللی مانند صدای امریکا (VOA)، رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی (RFE/RL) و رادیو آسیای آزاد (RFA) در کشورهایی شده است که این رسانهها از معدود منابع قابل اتکای اطلاعاتی در آنها بودند.
در گزارش تصریح شده است که خاویر میلی و نجیب ابوکیله از سرسختترین حامیان دونالد ترمپ در امریکای لاتین در رویکرد خود نسبت به رسانهها از کاخ سفید الگوبرداری کردهاند و این موضوع بهطور غیرمنتظرهای نتایج مشابهی به همراه داشته است.
