احتکار و گرانی؛ سفره‌هایی که هر روز خالی‌تر می‌شوند

شماری از باشنده‌گان کابل از افزایش بهای مواد خوراکی در بازارها ابراز نگرانی می‌کنند. آنان می‌گویند این افزایش پس از آغاز جنگ امریکا و اسراییل علیه ایران رخ داده و فشارهای اقتصادی بر خانواده‌ها را تشدید کرده است. به گفته آنان، افزون بر افزایش قیمت‌ها، بسیاری از اقلام خوراکی در کابل کمیاب شده یا به‌گونه کامل از بازار ناپدید شده‌اند. این وضعیت توان خرید مردم را به‌گونه قابل ملاحظه کاهش داده و در صورت بی‌توجهی، می‌تواند مشکلات معیشتی را گسترده‌تر سازد.

این باشنده‌گان در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح می‌گویند که برخی دکان‌داران، مواد خوراکی واردشده پیشین را به بهانه مسدود بودن راه‌ها، به بهای بلند به فروش می‌رسانند. به باور آنان، شماری از دکان‌داران این اقلام را به‌گونه عمدی ذخیره کرده‌اند تا در فرصت مناسب، آن را با نرخ بالاتر عرضه کنند. آنان تاکید می‌کنند که نبود نظارت موثر بر بازارها، زمینه چنین سوءاستفاده‌هایی را فراهم ساخته است.

شکیب، یکی از باشنده‌گان کابل، می‌گوید این افزایش فشار اقتصادی بر خانواده‌های کم‌درآمد را بیش‌تر کرده و سفره‌های آنان را نسبت به گذشته خالی‌تر ساخته است. به گفته او، نبود نظارت بر بازارها سبب شده است بهای مواد خوراکی و سایر اقلام وارداتی، به‌ویژه از ایران، به بهانه بسته بودن راه‌ها، به‌گونه‌ای گزاف و متفاوت از گذشته به فروش برسد.

این باشنده کابل می‌گوید: «متاسفانه بسته شدن مرزها و جنگ در منطقه تاثیر زیادی بر افغانستان گذاشته و بازارها را به‌شدت متضرر کرده است. پیش از این، بخش زیادی از کالاها از ایران وارد می‌شد، اما اکنون با کاهش واردات، قیمت‌ها هر روز بلندتر می‌رود. مردم بدیلی برای بسیاری از این کالاها ندارند و به همین دلیل، افزایش قیمت‌ها مستقیماً بر زنده‌گی آنان تاثیر گذاشته است. اکنون حتا میوه‌ها و نوشابه‌هایی که وارد بازار می‌شود، نسبت به گذشته بسیار قیمت‌تر شده و تقریباً تمام کالاها با افزایش قیمت روبه‌رو است.»

شبیر، یکی دیگر از باشنده‌گان کابل، می‌گوید که جنگ در ایران تنها بر مواد خوراکی تاثیر نگذاشته، بلکه بهای همه اقلام در بازار افزایش یافته است. او می‌افزاید که اگر به این وضعیت توجه جدی نشود، اوضاع معیشتی خانواده‌های کم‌درآمد دشوارتر خواهد شد. به گفته او، برخی دکان‌داران و تاجران در افغانستان از نیازهای مردم سوءاستفاده می‌کنند و قیمت‌ها را به‌گونه بی‌رویه بالا می‌برند.

این باشنده کابل می‌گوید: «چیزهایی که از ایران می‌آید، بسیار قیمت شده و دکان‌داران هم نرخ‌ها را بالا برده‌اند. می‌گویند که مرز بسته است و به این بهانه، قیمت هرچیز را افزایش می‌دهند. مثلاً شیر خشک که قبلاً ۲۰۰ افغانی بود، حالا به ۳۰۰ افغانی رسیده است. شامپوهای ایرانی که قبلاً می‌خریدم، اکنون قیمت‌شان دو برابر شده، حتا خرما، بیسکویت و چاکلیت هم به‌سختی قابل خرید است. کاش دکان‌داران کمی انصاف داشته باشند. گاهی می‌گویند راه پاکستان بسته است و گاهی هم می‌گویند راه ایران بسته است و به همین دلیل، قیمت همه چیز را بالا می‌برند.»

در همین حال، شماری از دکان‌داران در کابل، افزایش خودسرانه بهای مواد خوراکی را رد می‌کنند. آنان می‌افزایند که جنگ در ایران و بسته شدن مسیرهای تجاری، سبب اختلال در روند واردات و افزایش بهای کالاها در بازار شده است.  به گفته آنان، بسیاری از کالاها با نرخ بلندتر از گذشته از طریق واسطه‌ها به دست آنان می‌رسد و همین موضوع باعث می‌شود که قیمت نهایی برای مصرف‌کننده نیز افزایش یابد. آنان تاکید می‌کنند که در چنین شرایطی، سود دکان‌داران نیز کاهش یافته و در برخی موارد تنها تلاش می‌کنند تا هزینه‌های خرید و انتقال کالا را جبران کنند.

صبور، یکی از دکان‌داران مواد خوراکی در کابل، می‌گوید که آنان اجناس را به بهای بلند خریداری می‌کنند و ناگزیرند آن را با نرخ بالا به فروش برسانند. او می‌افزاید که در صورت ادامه درگیری‌ها میان ایران، اسراییل و امریکا، بهای مواد خوراکی بیش از این نیز افزایش خواهد یافت.

این دکان‌دار می‌گوید: «در حال حاضر روغن ایرانی در بازار وجود ندارد و بیش‌تر روغن‌های روسی عرضه می‌شود. به دلیل بسته بودن مسیرها، کالاهای ایرانی تقریباً وارد نمی‌شود. ماکرونی هم به‌درستی نمی‌آید. یک کارتن ماکرونی که ۲۰ دانه است، قبلاً ۹۰۰ افغانی بود، حالا به یک‌هزار و ۸۰ افغانی رسیده است. حتا رب که قبلاً ۷۰ افغانی بود، حالا ۹۰ افغانی شده است. اوضاع اقتصادی مردم خراب شده است.»

مجید، یکی دیگر از دکان‌داران، می‌گوید که آنان قیمت‌ها را به‌گونه خودسرانه افزایش نداده‌اند و مسدود بودن راه‌ها و نرسیدن کالاها از عوامل اصلی این وضعیت است. او می‌گوید: «راه‌ها بند است و مال نمی‌آید. حتا حالا بیش‌تر اقلام ایرانی در بازار وجود ندارد. یک سیر بوره قبلاً ۳۰۰ افغانی بود، حالا به ۵۲۰ افغانی رسیده است. ما هم حیران هستیم که مردم چه بخورند، چون همه چیز قیمت شده است.»

دل‌آغا، یکی دیگر از دکان‌داران، می‌گوید که با وجود افزایش بهای مواد خوراکی، مردم ناگزیرند مواد اولیه را با همان نرخ بلند خریداری کنند. به گفته او، در چنین شرایطی نه دکان‌دار سود مشخصی دارد و نه مصرف‌کننده توان تامین نیازهای اولیه خود را به‌گونه درست پیدا می‌کند.

این دکان‌دار می‌افزاید: «جنس‌های ایرانی خیلی قیمت شده چون راه‌ها بند است. یک بوجی برنج برای ما به ۳ هزار و ۵۶۰ افغانی تمام می‌شود، حالا فکر کنید مردم از ما چند بخرند. بوره  کیلویی ۸۰ افغانی است، در این شرایط ما حتا نمی‌توانیم سود بگیریم. اجناسی که می‌فروشیم وضعیتش خراب است. رب هنوز در دکان‌ها وجود دارد، اما احتمال دارد چند وقت بعد به ۱۰۰ افغانی برسد. قبلاً یک کارتن رب را ۹۰۰ تا ۹۶۰ افغانی می‌خریدیم و به همان قیمت می‌فروختیم، حالا به ما ۹۸۰ تا ۱۰۰۰ افغانی تمام می‌شود.»

هم‌اکنون ماکرونی، روغن، میوه و برخی اقلام خرد و ریزه که از ایران وارد می‌شد در بازارهای کابل یا کم‌یابند و یا بهای انان چهار برابر گذشته افزایش یافته است.

پیش از این، دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل (اوچا) اعلام کرده بود که به‌دلیل جنگ در ایران هزینه اقلام اساسی مواد غذایی در افغانستان ۶.۸ درصد افزایش یافته است، در حالی‌که هزینه‌های ترانسپورت نیز ۲۰ درصد بالا رفته است.

این نهاد هشدار داده بود که ادامه بحران انرژی و اختلال در روند تجارت، ظرفیت مقابله با مشکلات اقتصادی را بیش از پیش تضعیف کرده و می‌تواند ناامنی غذایی را در افغانستان تشدید کند.

افغانستان یکی از کشورهایی است که بخش عمده نیازهای اساسی خود را از کشورهای منطقه وارد می‌کند و تولیدات داخلی آن پاسخ‌گوی کامل نیازها نیست. ایران، پس از کاهش یا توقف بخشی از تجارت میان طالبان و پاکستان در سال جاری، به یکی از مسیرهای اصلی تامین کالا برای افغانستان تبدیل شده است؛ امری که به باور ناظران، می‌تواند مستقیماً بر زنده‌گی میلیون‌ها نفر تاثیرگذار باشد.

وزارت صنعت و تجارت طالبان پیش‌تر گفته بود که حجم دادوستد تجاری با ایران در شش ماه نخست سال جاری خورشیدی به بیش از یک میلیارد و ششصد میلیون دالر رسیده است.