بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسراییل، روز چهارشنبه، ۲۴ جولای، در کنگره امریکا حضور یافت و در نشست مشترک اعضای هردو مجلس سخنرانی پرشور و خبرسازی ایراد کرد. این چهارمین بار است که نتانیاهو در نشست مشترک کنگره سخنرانی می‌کند. شاید هم برای هیچ رهبر خارجی به میزان نتانیاهو شانس سخنرانی در کنگره مساعد نشده باشد. قبلاً دعوت‌نامه‌ای به امضای چهار عضو مهم جمهوری‌خواه و دموکرات کنگره به او ارسال شده بود: مایک جانسون، رییس جمهوری‌خواه مجلس نماینده‌گان، میچ مک کانل، رهبر اقلیت جمهوری‌خواهان سنا، چاک شومر، رییس اکثریت دموکرات‌های مجلس سنا و حکیم جفریز، رهبر اقلیت دموکرات‌های مجلس نماینده‌گان.
خبرسازترین سخنرانی نتانیاهو در کانگرس در مارچ ۲۰۱۵ بود. سومین دور حضور نتانیاهو در کنگره در آن وقت با کاخ سفید هماهنگ نشده بود. در آن زمان گفت‌وگوهای هسته‌ای میان ایران و گروه ۱+۵ به قوت ادامه داشت که بعدتر به امضای برجام منتهی شد. نتانیاهو در آن سخنرانی‌اش بر آن گفت‌وگوها خرده گرفت و تلاش‌های دولت باراک اوباما را بی‌ثمر خوانده بود. اوباما بعداً مدعی شد که به سخنرانی نتانیاهو گوش نداده است. نانسی پلوسی، رهبر دموکرات‌ها در مجلس نماینده‌گان، هم گفته‌های نتانیاهو را «توهین به شعور امریکایی»ها خوانده بود. پلوسی این بار هم سخنرانی نتانیاهو را «بدترین سخنرانی یک مقام خارجی در کانگرس» خوانده است. او سخنرانی نتانیاهو را تحریم و با بازمانده‌گان گروگان‌های اسراییلی دیدار کرد.
هدف نتانیاهو؛ کسب حمایت و تثبیت موقعیت
این اولین سفر خارجی نتانیاهو پس از حمله هفتم اکتوبر است. او که در پایان سال ۲۰۲۲ برای بار ششم نخست‌وزیر اسراییل شد، اکنون بار اول است که از سوی یکی از قوای سه‌گانه امریکا به‌گونه رسمی دعوت می‌شود. گفته می‌شود که نتانیاهو پس از برگشت مجدد به قدرت انتظار مهمان‌شدن در کاخ سفید را داشته، ولی بایدن بنابر دلایلی طفره رفته است. عدم دعوت از بی‌بی توسط بایدن را بسیاری در آن زمان حمل بر تیره‌گی رابطه میان طرفین می‌کردند. اما در سپتامبر سال گذشته هردو در حاشیه اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد در شهر نیویارک دیدار کردند. البته آن دیدار نه ناشی از دعوت رسمی طرف امریکایی بود و نه هم در کاخ سفید انجام شده بود. حمله هفتم اکتوبر بایدن را وا داشت تا به اسراییل سفر کرده و با نتانیاهو دیدار کند. اما این بار در پی حضور در کانگرس زمینه دیدارش با بایدن در کاخ سفید فراهم شد.
هدف اساسی نتانیاهو رفع نارضایتی‌های حداقلی دولت بایدن از عملکرد او در جنگ غزه است تا به خیال راحت نبرد را ادامه دهد، نه این‌که لزوماً متوقف کند. بی‌بی در سخنرانی‌اش مدعی شد که به غیرنظامیان در غزه به‌ویژه در شهر رفح آسیبی وارد نشده است. همین‌طور مستندات دادگاه کیفری بین‌المللی در قبال آن‌چه در غزه جریان دارد را «دروغ و جعلی» خواند. از احتمال برقراری آتش‌بس یک کلمه هم بر زبان نراند، ولی از طرح پس از جنگ سخن زد که هدفش نابودی کامل حماس است، نه تن‌دادن به توافقی که ازاله آن گروه را در پی نداشته باشد. مهم‌تر از آن، با صراحت گفت که «اورشلیم پایتخت ابدی ما هرگز تقسیم نخواهد شد.» این در حالی است که دولت‌های دموکرات و جمهوری‌خواه هردو به ظاهر از عملی‌سازی طرح دو دولت استقبال می‌کنند. اظهارات نتانیاهو نشان می‌دهد که در پی کسب حمایت کاخ سفید برای دوام جنگ البته با شدت کم‌تر از گذشته است. عاملی که زمینه دوام جنگ را برای نتانیاهو مساعد می‌سازد، فضای قسماً ملتهب حاکم بر امریکاست. بایدن از میدان رقابت کنار رفت و به گمان غالب که کامالا هریس جای خالی او را پر کند. همین‌طور، ترمپ هدف ترور نافرجام قرار گرفته که احتمال پیروزی‌اش در مقایسه با گذشته بیشتر تقویت شده است. می‌شود گفت که همه حواس‌ها در امریکا معطوف به تحولات فوق است. برای همین، عملیات‌های اخیر ارتش اسراییل در غزه و کشتار غیرنظامی‌ها چون گذشته حداقل به ظاهر واکنش دولت بایدن را برنینگیخته است. بایدن اگر تا دیروز برای بقای خود در کاخ سفید در پی برقراری آتش‌بس در غزه بود، حالا که از میدان رقابت به در رفته، شاید زیاد تلاش به خرج ندهد. پس نتانیاهو جنگ را به امید پیروزی دونالد ترمپ ادامه می‌دهد؛ کسی که در مقایسه با بایدن بیشتر اسراییل‌دوست خوانده می‌شود.
همچنان نتانیاهو در داخل با چالش‌های عدیده سردچار است: اعتراضات مردمی، انحلال کابینه جنگ و درخواست استعفا. گفته می‌شود که بیش از ۷۰ درصد اسراییلی‌ها خواستار کناررفتن او از قدرت هستند. در چنین شرایطی، حضور در کانگرس و سخنرانی در حضور صدها نماینده و سناتور و برانگیختن شوروشعف آن‌ها می‌تواند تا جایی منجر به تثبیت موقعیت بی‌بی در اسراییل شود.
سخنرانی نتانیاهو؛ از رضایت جمهوری‌خواهان تا نارضایتی دموکرات‌ها
با آن‌که نتانیاهو از سوی اعضای هردو حزب مجلسین دعوت شده، ولی گفته‌های او و چه‌گونه‌گی استقبال از وی نشان داد که تمایلش بیشتر به سمت جمهوری‌خواهان است تا دموکرات‌ها. همین‌طور، دموکرات‌ها هم نشان دادند که نارضایتی‌هایی نسبت به او در دل دارند که نمی‌توانند پنهان کنند. این در حالی است که کاخ سفید صرف نظر از این‌که دموکرات‌نشین یا جمهوری‌خواه‌‌‌نشین باشد، به یک‌سان از اسراییل حمایت می‌کند که پشتیبانی دولت بایدن از آن در جنگ غزه مثال روشن است.
1- کامالا هریس، معاون بایدن و نامزد بالقوه دموکرات‌ها برای انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۴، در نشست مشترک کانگرس حضور نداشت؛ در حالی که او بایستی در کنار رییس مجلس نماینده‌گان در عقب نتانیاهو قرار می‌داشت. هریس به این دلیل باید حضور می‌داشت که رییس مجلس سنا نیز است. بسیاری می‌گویند که او به دلیل مصروفیت‌های انتخاباتی فرصت حضور را نیافته است. هرچه باشد، یک نماینده دموکرات که معاون رییس جمهور است، می‌خواهد رییس جمهور بعدی هم باشد و اصولاً رییس نشست مشترک نیز بود، حضور نیافته و این در نفس خود مهم است. البته که بعداً در کاخ سفید با بی‌بی دیدار کرد و سخن از ضرورت پایان جنگ غزه به میان آورد. اما ترمپ در واکنش به غیبت هریس گفت که «کامالا کاملاً با یهودی‌ها مخالف است و به این دلیل در سخنرانی نتانیاهو حضور نیافته است.»
2- نماینده‌گان و سناتورانی که به سخنان نتانیاهو کف می‌زدند، عمدتاً جمهوری‌خواه بودند. برپایه برخی گزارش‌ها بالای ۷۰ تن از اعضای دموکرات هردو مجلس سخنرانی نتانیاهو را تحریم کرده‌اند. در مارچ ۲۰۱۵ هم نزدیک به ۶۰ نماینده و سناتور دموکرات سخنرانی بی‌بی را تحریم کرده بودند. دموکرات‌هایی هم که این بار حضور داشتند، به سخنان او کف نزدند و فقط مستمع بودند. چاک شومر، رهبر اکثریت دموکرات‌های سنا، که خود یک یهودی‌تبار است، از دست‌دادن با نتانیاهو خودداری کرد؛ در حالی که به او دعوت‌نامه فرستاده بود. گفته می‌شود که شومر بنابر ملاحظات سیاسی از جمله این‌که مبادا دموکرات‌ها در بحبوحه انتخابات متهم به «یهودستیز»ی شوند، به ارسال دعوت‌نامه به نتانیاهو تن داده است. نتانیاهو ۵۶ دقیقه سخنرانی داشت، ولی برپایه گزارش‌ها، نماینده‌گان و سناتوران جمهوری‌خواه ۷۹ بار او را تشویق کردند که از این میان، ۵۸ بار به پا ایستاد شدند. البته طرح ابتدایی دعوت هم از سوی جمهوری‌خواهان به‌ویژه مایک جانسون ترتیب شده بود.
نه‌تنها دموکرات‌های کنگره که هزارها شهروند امریکایی با حمل شعارهای ضد نتانیاهو به خیابان‌ها راه افتادند و شعار سر دادند. معترضان متشکل از طیف‌های گوناگون بودند: حامیان فلسطین، حامیان آتش‌بس، حامیان رهایی گروگان‌ها، مخالفان نتانیاهو … . رقم معترضان از آن‌جایی که زیاد بود، پولیس برای مهار و پس‌زدن آن‌ها از «گاز مرچ» استفاده کرد. این بار اول است که نتانیاهو در سفر به امریکا این‌گونه با خشم جمعیت بزرگی از معترضان مواجه می‌شود.
3- بایدن که رییس جمهور است کم‌تر و ترمپ که رقیب اوست، بیشتر سپاس‌گزاری از جانب نتانیاهو دریافت کرد. بی بی از بایدن به دلیل سفر به اسراییل و کمک‌هایش و تشکیل ایتلاف بین‌المللی و حمله بر حوثی‌های یمن تشکر کرد. از ترمپ هم قدردانی کرد، ولی در مقایسه با بایدن بیشتر. او گفت که پیمان ابراهیم به همت ترمپ منعقد شد و صف دوستان اسراییل را قوی‌تر ساخت. همچنان از اقدام ترمپ مبنی بر انتقال سفارت امریکا از تل‌آویو به اورشلیم به نیکی یاد کرد. از این‌که بلندی‌های جولان را مال اسراییل خوانده است، نیز سپاس‌گزاری کرد. آن اظهارات در شرایطی که اسراییل و لابی‌هایش نقد از رفتارشان در غزه را یهودستیزی می‌خوانند، آن‌هم در بحبوحه انتخابات امریکا می‌تواند به سود ترمپ تمام شود. همین‌طور، ترمپ در فلوریدا از نتانیاهو به گرمی میزبانی کرد؛ در حالی که نه‌تنها مسوولیتی ندارد، بلکه رقیب جدی دولت بایدن هم به حساب می‌رود. مهم‌تر از همه، نتانیاهو گفت که آینده خاور میانه را در گرو گسترش پیمان ابراهیم می‌بیند؛ پیمانی که با لابی ترمپ امضا شد و بایدن برای نشروپخش آن اگرچه تلاش به خرج داد، ولی به ثمر ننشست.
روی هم رفته، نتانیاهو به پیروزی ترمپ چشم دوخته است؛ کسی که ظاهراً از جنگ در بیرون از مرزهای امریکا و برای منافع دیگران حمایت نمی‌کند، ولی روشن نیست که با تل‌آویو و حماس چه خواهد کرد. برای همین، به‌تازه‌گی در گفت‌وگو با فاکس نیوز خواستار پایان عاجل جنگ غزه و رهایی گروگان‌های اسراییلی شده است؛ چیزی که نتانیاهو نمی‌خواهد. بی‌بی قصد دارد آرام آرام جنگ را تا مرز پیروزی ترمپ بکشاند، چنانی که جنگ در رفح را به‌شیوه‌ای آغاز کرد که بایدن اظهار داشت گویا از «خط قرمز» امریکا عبور نکرده است. ترمپ هم که روی کار بیاید، شاید کارهایی برای اسراییل انجام دهد که گسترش پیمان ابراهیم مهم‌ترین آن است. چیزی که کار را در این زمینه برای ترمپ ساده می‌سازد، محبوبیت او در نظر عربستان است؛ کشوری که بسط آن پیمان در گرو رضایت آن است.
