آن کارسون که به نوشتن مقاله‌های تامل‌برانگیز و بازآفرینی ادبیات کلاسیک یونان در قالب‌های نو و با نثر روان و فرم‌های مدرن شهرت دارد، برنده جایزه نوبل ادبیات ۲۰۲۶ شد. او پس از آلیس مونرو، نویسنده سرشناس داستان کوتاه کانادایی، دومین نویسنده کانادایی است که مستحق نوبل ادبیات شناخته شده است. در ۲۰۱۳، مونرو به‌دلیل داشتن نثر قوی، عمق، عقلانیت و ظرافت، آفرینش داستان‌های منسجم و خلق فضای دیگر در ادبیات، برنده این جایزه شمرده شد؛ حالا هم نویسنده‌ای برنده شده است که شماری کارهایش را نه رمان می‌دانند و نه شعر (وقتی شعر می‌سراید می‌گویند رمان نوشته و هنگامی که رمان خلق می‌کند، متهم به آفرینش شعر بلند می‌شود) یا شیوه کارش را تلفیقی از شعر و مقاله و شعر و رمان می‌دانند. آن کارسون، از شهرت ویژه در بخش پیوندزدن ادبیات کلاسیک به معاصر برخوردار است. به‌عبارت دیگر، باشیوه روایت معاصر، داستان و ادبیات گذشته را بازبینی و بازنویسی می‌کند.
آن کارسون کیست؟
کارسون متولد سال ۱۹۵۰، در تورنتوی کاناداست. حالا که برنده نوبل شده، ۷۶ سال دارد و بیشتر عمرش را صرف نوشتن و آفرینش متن‌های ادبی کرده است. انسان متواضع و نویسنده‌ای است به جزئیات دقت می‌کند و نگاهش به حاشیه‌ها و کلیات، جدی است. گاهی فکر می‌کند چیزهایی یا حرف‌هایی به‌عنوان حاشیه ابراز می‌شوند، ممکن مهم‌تر از آن‌چه باشد در محور تکلم بوده یا جایگاه اصل را داشته است. خود را مکلف به پرداختن به چیزهای کوچک می‌داند و معتقد است از همین‌جا می‌توان معضلات را حل کرد و پرداختن به کلیات کار یک نویسنده خوب است.
در گفت‌وگوی جدیدش که بعد از دریافت نوبل منتشر شده، می‌گوید: «کار نویسنده پرداختن به اشیای کوچک و کلیات است، و رفتن به سراغ مسایل بزرگ، کار دکارت و فیلسوفان است.» در جریان گفت‌وگو، وقتی سرش را می‌چرخاند، دستش تکان می‌خورد، هنوز تاکیدش به حفظ اصالت در متن و نجابت در کلام است. پیش از این، در مقاله‌هایش گاهی اشاره به «چگونه؟ و از چه بنویسیم؟» نیز داشته، و منتقدانش معمولاً متنش را جدی می‌گیرند.
اگرچه در حوزه زبان پارسی چهره شناخته‌شده تا قبل از دریافت نوبل نبود، اما در دنیای دیگر از کارهایش استقبال بی‌نظیر می‌شد و به‌عنوان پژوهشگر ادبیات و آثار باستانی یونان مطرح بود. آشنایی او با یونان باستان از دوران دبیرستان و با کمک معلم لاتینش آغاز شد؛ مسیری که بعدتر به تحصیل در دانشگاه تورنتو و دریافت دکتری در سال ۱۹۸۱ پایان یافت. او بعدها در دانشگاه‌های پرینستون، مک‌گیل و میشیگان تدریس کرد و در همین دانشگاه‌ها به کار ترجمه آغاز نمود و آثار قابل تاملی از جمله شعر سافو و نمایشنامه‌های یونانی را برگردان کرد و برای خود، کارنامه‌ای قابل‌باور ساخت.
کتاب‌های مشهور آن کارسون
اروس تلخ و شیرین
آن کارسون نزدیک به ۲۰ مجموعه شعر، چند ترجمه و مقاله، در کارنامه خود دارد. برخی کتاب‌ها و ترجمه‌هایش از جایگاه بلندی در میان ادبیات‌چی‌ها برخوردارند. اروس تلخ و شیرین، اولین کتابش است که درآن مفهوم اروس را از یونان باستان تا به امروز دنبال می‌کند. آغاز مسیر ادبی‌اش، به‌گونه جدی، با «اروس، شیرین و تلخ» بود. این کتاب را در ۱۹۸۶ منتشر کرد که متعاقباً توجه گسترده‌تری را در دنیای ادبیات به خود جلب کرد. این اثر با نگاهی به ادبیات و اندیشه یونان باستان، مفهوم عشق و میل را بررسی می‌کند. کتابی قابل‌تامل است و درکنار روایت شیداگر، متن افسون‌گر هم دارد. پس از نشر این کتاب، سبک کارهایش را تغییر داد، قالب‌های مدرن را تجربه کرد و در همین قالب‌ها، دوباره به گذشته توجه نمود و کارهای قدیم را زبان داد و بازآفرینی کرد.
یک اورستیا و سند قرمز
یک اورستیا کتاب دیگر آن کارسون است که بارها مورد نقد قرار گرفته است. در این کتاب به روایت داستان‌های آگاممنون، الکترا و اورستس پرداخت؛ کتاب بی‌نظیری که طرفداران بسیاری داشت و بارها معرفی شد. در باره این کتابش، باری گفته بود: «اثر خوبی خلق کرده‌ام.»
آن کارسون در سال ۲۰۱۴، کارسون کتاب سند قرمز را منتشر کرد که در آن شخصیت‌های او، گریون و هراکلس از «زنده‌گی‌نامه قرمز» بازمی‌گردند. بعد از نشر آن، چندین جمله‌اش همه‌گانی و وایرال شد، از جمله: «زنده‌گی‌کردن پس از پایان اسطوره‌ات، کاری خطرناک است». جمله‌ای که توجه بزرگ‌ترین نویسنده‌گان را جلب کرد و کوتاهه‌‌ای به اندازه یک داستان بلند خوانده شد.
زنده‌گی‌نامه سرخ و زیبایی شوهر
زنده‌گی‌نامه سرخ از کتاب‌های نامدارش است؛ رمانی است منظوم که با الهام از اسطوره یونانی گریون و هراکلس نوشته شده و در دنیای مدرن اتفاق می‌افتد. در این رمان، گریون، شخصیت اسطوره‌ای یونان، را به مرکز روایتی امروزی از عشق و رشد می‌آورد. بخش ویژه شهرت نویسنده، از پرداختن به اسطوره‌های یونان می‌آید و در این کتاب، این موارد بیشتر به‌چشم می‌خورد و همه در محور کار قرار گرفته‌اند.
زیبایی شوهر، کتاب مشهور دیگرش که تجربه‌ای روایی است؛ کتابی که جایزه شعر «تی. اس. الیوت» را بُرد. این کتابش توجه اهالی ادبیات را همراه داشت و حتا بارها مورد نقد قرار گرفته است. شماری از منتقدان، از زیباترین کتاب‌های نویسنده، زیبایی شوهر را می‌دانند.
اگر نه، زمستان، ترجمه او از پاره‌های شعر سافو است. این کتاب مسیرش را به‌سوی ترجمه کشاند و چندین کار در این باب برجای گذاشت.
تازه‌ترین اثرش در ۲۰۲۴ منتشر شد: نورمای اشتباه که مجموعه‌ای از نوشته‌ها و قطعات نثر شاعرانه و بخشی از همان رویکرد تجربی کارسون است. در این کتاب، قالب‌های جدید نوشتاری را تجربه کرده است.
شهرت
آن کارسون پس از نشر اولین کتابش توجه انتشارت و نویسنده‌گان را جلب کرد و در دهه ۱۹۹۰، با آثاری که مرز میان شعر، داستان، نمایش‌نامه و مقاله را کنار زد، به شهرت بیش‌تری رسید. او در آثار خود از میراث ادبیات کلاسیک و چهره‌هایی مانند خواهران برونته و استسیخوروس، شاعر یونان باستان، الهام گرفت. این الهام‌گیری نقشی در پرورش کارهای ادبی بهتر و شهرتش داشت، و حتا آکادمی نوبل توجه او به اسطوره‌های یونان را ستود.
جوایز و تقدیر
کارسون در سال ۲۰۰۱، برای کتاب مردان در ساعات فراغت، جایزه شعر گریفین را بُرد و به‌عنوان نخستین برنده کانادایی این جایزه، شناخته شد. کتاب زیبایی شوهر او، جایزه شعر تی.اس. الیوت را از خود کرد. کتاب تازه‌اش، Wrong Norma، جایزه حلقه منتقدان کتاب ملی امریکا را دریافت کرد.
در تازه‌ترین رویداد، آن کارسون برای مجموعه آثار جسورانه و خلاقانه‌اش که در گفت‌وگویی بازی‌گوشانه با سنت کلاسیک، فرم‌های تازه‌ای برای ادبیات معاصر ایجاد کرده است، به‌عنوان برنده نوبل ۲۰۲۶ انتخاب شد.
