استفاده از ظرفهای آلومینیومی و پلاستیکی در شهر کابل و سایر کلانشهرهای افغانستان به یک امر عادی در زندهگی روزمره مردم تبدیل شده است، در حالی که این موضوع خطرهای جدی صحی و محیطزیستی به دنبال دارد. شماری از باشندهگان کابل میگویند که بهدلیل قیمت ارزان و وزن سبک این ظرفها از آنها استفاده میکنند. آنان میافزایند که اگر استفاده از ظروف آلومینیومی و پلاستیکی باعث بروز بیماریها و مشکلات صحی میشد، تولید و واردات آنها متوقف میگردید. به گفته آنها، برخلاف ظروف شیشهای، این نوع ظرفها در صورت افتادن نمیشکنند و از این رو برای خانوادههایی که کودک دارند، گزینه مناسبتری به شمار میروند. اما برخی دیگر از باشندهگان کابل در گفتوگو با روزنامه ۸صبح خواستار راهاندازی کارزارهای آگاهیدهی خانهبهخانه درباره مضرات استفاده از ظرفهای پلاستیکی و آلومینیومی هستند. به باور آنان، آگاهی مردم نسبت به خطرهای صحی این ظرفها میتواند گام موثری در تغییر عادات روزمره و حفظ سلامت خانوادهها باشد.
ازدید این باشندهگان کابل نبود قانون مشخص در مورد استفاده از این نوع ظرفها، کمتوجهی نهادهای مسوول و پایین بودن سطح آگاهی عمومی، سبب شده که استفاده از آن، به یک امر عادی بدل شود.
ستار، یکی از باشندهگان کابل، میگوید که بهتازهگی یک ست ظرف پلاستیکی برای خانوادهاش خریده است. به گفته او، این نوع ظرفها را همه استفاده میکنند و تا کنون هیچگونه ضرری از آن مشاهده نشده است. او باور دارد که استفاده گسترده مردم از این ظرفها نشان میدهد که آنها مشکل خاصی برای سلامت ایجاد نکردهاند.
این باشنده کابل میافزاید: «ما همیشه از ظرفهای پلاستیکی استفاده میکنیم، چون ارزان و برای استفاده روزمره بسیار مناسباند، هم در مسایل خوراکی و هم غیرخوراکی. تا حالا هیچگونه آگاهیرسانی نشده که این ظرفها برای صحت ضرر داشته باشد. ما مدتهاست استفاده میکنیم و هیچ مشکلی ندیدهایم. همینطور از ظرفهای المونیمی هم استفاده میکنیم. حتا من در رستورانتها دیدم که از المونیم فایل و ظروف پلاستیکی استفاده میکنند.»
مینا، یکی دیگر از باشندهگان کابل، میگوید که بهدلیل ارزان و سبک بودن ظرفهای پلاستیکی از آنها استفاده میکند. به نظر او، استفاده از ظروف آلومینیومی نیز بهخاطر صرفهجویی در مصرف گاز، پخت سریع و نشکستن، گزینه مناسبی است. او تجربه خود را از استفاده این ظرفها چنین بیان میکند: «ظرفهای آلومینیومی یکدست است و وقتی روی گاز گذاشته میشوند، آتش به خوبی در تمام سطح پخش میشود و در مصرف گاز صرفهجویی میشود. ظرف پلاستیکی هم در خانه بسیار کاربردی است چون نمیشکند، سبک و ارزان است.»
نجیبه، باشنده کابل، میگوید که او نیز از ظروف پلاستیکی برای نگهداری مواد غذایی استفاده میکند. او این ظروف را بهصرفه و متناسب با وضعیت اقتصادی مردم میداند. نجیبه میافزاید: «من هم از ظروف پلاستیکی استفاده میکنم چون سبک است، رنگهای متنوع دارد و میتوانیم رنگهای دلخواه خود را انتخاب کنیم. برای نگهداری مواد غذایی هم بسیار مناسب است و از نظر اقتصادی بهصرفه است.»
فرشته اما برخلاف دیگر ساکنان کابل، استفاده از ظروف پلاستیکی و آلومینیومی را برای سلامت خطرناک میداند. به نظر او، ظروف شیشهای بهترین گزینه برای استفاده روزانه هستند. او میافزاید: «ما در خانه از ظروف پلاستیکی استفاده نمیکنیم، چون وقتی غذای داغ در آنها قرار میگیرد، مواد سمی آزاد میشود. بهجای آن، از ظروف شیشهای مانند ظروف چینی و نشکن استفاده میکنیم، چون از خطرهای آن آگاه هستم.» او به خانوادهها توصیه میکند که از ظروف شیشهای استفاده کنند.
عبدالصبور، یکی دیگر از ساکنان کابل، دیدگاهی مشابه با فرشته دارد. او نیز بر این باور است که ظروف پلاستیکی برای سلامت انسان زیانبار هستند و در خانهاش از این نوع ظروف استفاده نمیشود. او میگوید: «ما هیچگاه از ظروف پلاستیکی استفاده نکردهایم، چون به نظر ما این ظرفها مواد مضری تولید میکنند که میتواند باعث بیماریهایی مانند سرطان شود. از ظروف آلومینیومی هم تنها در مواقع ضرورت استفاده میکنیم. بیشترین استفاده ما از ظروف شیشهای است، چون هم سالمتر هستند و هم خطر کمتری برای سلامت دارند.»
همزمان با این، شماری از پزشکان هشدار میدهند که استفاده از ظروف آلومینیومی و پلاستیکی میتواند باعث بروز بیماریهای گوناگون در میان مردم شود. آنان میافزایند که مشکلاتی مانند نارسایی کلیه، نرمی استخوان، اختلال در خونسازی و حتی بیماری آلزایمر از جمله پیامدهای استفاده طولانیمدت از ظروف آلومینیومی است. به گفته این پزشکان، استفاده از ظرفهای پلاستیکی نیز سبب اختلال در عملکرد هورمونها، بلوغ زودرس، سرطان معده، پستان و پروستات میشود.
غلامحیدر مشتری، پزشک، میگوید: «استفاده از ظروف آلومینیومی، بهویژه برای پختوپز و مصرف غذاهایی مانند رومی، لیمو و سرکه، باعث جدا شدن ذرات آلومینیوم از ظرف شده و این ذرات با غذا ترکیب میشوند. وقتی غذا مصرف میشود، سطح آلومینیوم در خون افزایش مییابد و این موضوع منجر به بروز مشکلات کلیوی میشود. همچنین، آلومینیوم از جذب کلسیم در استخوان جلوگیری کرده و موجب نرمی استخوان و اختلال در خونسازی آن میشود. علاوه بر این، ذرات آلومینیوم وارد سیستم عصبی شده و بیماریهایی مانند آلزایمر را ایجاد میکنند. استفاده از ظروف پلاستیکی نیز خطرناک است، زیرا باعث آزاد شدن ترکیبات فنول میشود که برای سلامت مضر هستند.»
سمیرا شهیر رحیمی، یکی دیگر از پزشکان، میافزاید: «اشیای پلاستیکی که حاوی فتالیت و بیسفینول A هستند، بسیار خطرناکاند. استفاده مداوم از ظروف پلاستیکی میتواند منجر به بروز سرطانهای معده، سینه، پروستات و حتا ناباروری در زنان و مردان شود.» او توصیه میکند که مردم مواد اسیدی مانند آب لیمو، دوغ و مواد داغ را هیچگاه در ظرفهای المونیمی و پلاستیکی استفاده نکنند.
در همین حال، آگاهان محیطزیست میگویند که پلاستیک با وجود آنکه سالها طول میکشد تا در طبیعت تجزیه شود، تاکنون به دلیل نبود اراده سیاسی در افغانستان، مورد توجه جدی قرار نگرفته است. به باور آنان، پلاستیک از طریق زنجیره غذایی دوباره وارد بدن انسان میشود و موجب بروز چالشهای گوناگون صحی میگردد.
کاظم همایون، آگاه محیطزیست، میگوید: «استفاده از پلاستیک به یک بخش جداییناپذیر از محیطزیست ما تبدیل شده و به خاک، آب و هوا آسیب میزند. زمانیکه پلاستیک بهصورت بیرویه و یکبار مصرف استفاده میشود، در طبیعت تجمع میکند. این تجمع، وقتی وارد خاک شود، به ریزپلاستیک تبدیل میشود؛ ریزپلاستیکها میتوانند مانع تنفس خاک و رشد درختان و گیاهان شوند. چون پلاستیک توسط باکتریهای موجود در خاک تجزیه نمیشود، برای مدت طولانی باقی میماند و از طریق زنجیرهی غذایی به بدن انسان منتقل میشود. ما گزارشهایی را مطالعه کردهایم که نشان میدهد میلیونها موجود آبزی، پلاستیک را در بدن خود جذب میکنند. وقتی ما ماهی مصرف میکنیم، آن مواد از همین زنجیره غذایی وارد بدنمان میشود.»
این آگاه محیطزیست تاکید دارد که آگاهیدهی درباره مضرات پلاستیک باید بخشی از نظام درسی شود و از طریق تکایا، مساجد و درمسالها روشنگری گسترده در این زمینه صورت گیرد.
مردم افغانستان از دیرباز از ظروف پلاستیکی برای صرف و نگهداری غذا، و حتا برای انتقال نان و دیگر مواد خوراکی استفاده میکنند؛ همچنین، ظروف آلومینیومی نیز همچنان جایگاه ویژهای در آشپزخانهها دارند.
پیش از این، اداره ملی حفاظت محیط زیست طالبان اعلام کرده بود که روزانه حدود چهار تن خریطه پلاستیکی در کشور مصرف میشود. به گفته این اداره، شهر کابل روزانه بیش از چهار هزار و ۶۵۰ تن زباله تولید میکند که درصد قابلتوجهی از آن را پلاستیک تشکیل میدهد.
