چندی پیش تیم ملی فوتسال کشور برای بار اول توانست به مسابقات جام جهانی فوتسال راه یابد. راهیابی آن تیم به جام جهانی، شور و شعف بسیاری در میان مردم افغانستان برانگیخت؛ اما سطح این شور و شعف در میان کتلههای اجتماعی گوناگون کشور مختلف بود. تعدادی از شهروندان بیشتر خوشحالی کردند و برخی هم کمتر، در حالی که یک تعداد دیگر بیتفاوت گذشتند. این بار که تیم ملی کریکت در مسابقات جام جهانی بیستآوره توانسته استرالیا و بنگلهدیش را شکست بدهد و به نیمهنهایی راه یابد، باز هم میبینیم که واکنشها نسبت به این پیروزیها بسیار تفاوت دارد. بهطور مثال در ولایتهای خوست و پکتیکا مردم به جادهها ریختند و ابراز خوشحالی کردند، در حالی که در مناطق و ولایات دیگر کشور هیچ اتفاقی نیفتاد و مردم جز واکنشهای مثبت یا منفی در شبکههای اجتماعی، نسبت به این رویدادهای ورزشی واکنش چندانی نشان ندادند. در دورهمیهای دوستانه هم متوجه میشویم که مردم افغانستان نسبت به تیمهای ملی نگاه یکسانی ندارند. به نظر میرسد اینکه ما ارزشهای مشترک نمیتوانیم بیابیم و بسازیم، به دلیل سیاستهای یکدستسازی حاکمان در دورههای مختلف و اتهام رفتار تبعیضآمیز بوده است.
بخش بزرگ و قابل توجهی از مردم افغانستان، احساس تعلقی نسبت به تیمهای ملی ندارند. همواره اتهام واسطهبازی در روند گزینش اعضای تیمهای ملی وجود داشته است. بهخصوص در مورد تیم ملی کریکت، این اتهام همواره از سوی شهروندان مطرح شده است. این بیشتر به دلیل قومیت اعضای تیم ملی کریکت است که همه پشتون و از چند ولایت معدود هستند؛ به این معنا که حتا همه ولایتهای پشتوننشین نیز کریکت را بهشکل جدی پیگیری نمیکنند. گاهی اگر به این اتهامها و پرسشها پاسخی داده شده، این بوده که دیگران کریکت بازی نمیکنند و برای عضویت در تیم ملی سعی نمیورزند. این نگاه نسبت به تیمهای ملی، بهخصوص تیم ملی کریکت، در دو سه روز اخیر بسیار جدی مطرح شده است. تعداد زیادی از کاربران شبکههای اجتماعی نسبت به دو برد اخیر تیم ملی کریکت ابراز خوشحالی کردهاند، اما تعدادی دیگر این تیم را یک تیم قومی دانسته و از دیگران به دلیل ابراز خوشی، انتقاد کردهاند. یکی از دلایل این انتقادها، ملاقات اعضای تیم ملی کریکت با سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان و رهبر شبکه حقانی و عامل حملات انتحاری طی ۲۰ سال گذشته است. این بار هم ظاهرا آقای حقانی با اعضای تیم ملی کریکت صحبت تلفنی داشته است. اینکه اعضای تیم ملی به ملاقات رهبر شبکه حقانی رفتند، برای مردم افغانستان سوالبرانگیز و واکنشبرانگیز شده است. مشابه همین واکنشها، پس از هر رویداد ورزشی در کشور اتفاق میافتد. اینها در حقیقت واکنشی به نوع برخورد دستگاه حاکم در دوران مختلف نسبت به ورزش و کل جامعه است.
میتوان ادعا کرد که همه نهادهای دولتی در افغانستان به فساد و خویشخوری و واسطهبازی آلوده هستند. ادارات ورزشی از جمله کمیته ملی المپیک و فدراسیونها نیز از این بلا و مصیبت در امان نیستند. این وضعیت اما فقط به رژیم طالبان اختصاص ندارد. در دوران جمهوریت نیز وضعیت مشابهی حاکم بود، با این تفاوت که حداقل یک ملای مدرسهخوانده ورزشندیده را رییس کمیته ملی المپیک یا فدراسیونها تعیین نمیکرد. با این حال، وضعیت همان زمان نیز کاملا وفق مراد نبود. مثلا در سال ۲۰۱۳ روحالله نیکپا، مدالآور کشور از المپیک جهانی، در اعتراض به رفتار تبعیضآمیز در کمیته ملی المپیک از اشتراک در مسابقات المپیک مکسیکو انصراف داد.
دولتها توجه یکسانی به رشتههای مختلف ورزشی نداشتهاند. در دوران جمهوریت نیز دولت هزینههای زیادی را صرف کریکت کشور میکرد و به سایر رشتهها از جمله فوتبال توجه زیادی نمیشد. میدانهای استندرد فوتبال ساخته نشد و اعضای تیم ملی فوتبال حمایت نشدند، بماند آنکه در گزینش اعضای آن تیم نیز همواره بحثهایی وجود داشته است. اینهمه باعث شده که مردم افغانستان حس مشترکی در مورد تیمهای ملی نداشته باشند. ورزش بهشدت تحت تاثیر سیاست قرار دارد و این باعث میشود که صف منتقدان تیمهای ملی طویلتر شود.
رشتههای مختلف ورزشی اگر تحت تاثیر سیاست قرار نداشته باشند و ورزش واقعا مستقل باشد، هر یک از آنها قادر به این خواهد بود که فاصلهها میان مردم افغانستان را کاهش دهد و نوعی از تمرینی برای داشتن ارزشهای مشترک و حس مشترک باشد. ورزشی که از سیاست مستقل باشد، میتواند فاصله خود را با حاکمیت حفظ کند و به این ترتیب ورزشکاران نیز با سیاستمداران فاصله خواهند داشت. در این صورت، تیمهای ملی کمتر مورد انتقاد قرار خواهند گرفت. وقتی کمیته ملی المپیک مستقل باشد، در آن صورت میتواند طالبانی رفتار نکند و به زنان و دختران اجازه ورزش کردن را بدهد. همینگونه، رییسان و مسوولان آن نیز از سوی دستگاه حاکم تعیین نمیشود. اگر وضعیت همینگونه ادامه پیدا کند و تیمهای ملی فاصله خود با سیاستمداران حفظ نکنند، همچنان مورد انتقاد مردم افغانستان قرار خواهند داشت.
