پس از آن‌که شهرداری طالبان در هرات اعلام کرد جاده‌ای را که از میان منارهای تاریخی هرات می‌گذرد بازگشایی کرده است، این اقدام واکنش‌های گسترده باشنده‌گان هرات و فعالان فرهنگی کشور را برانگیخته است. آنان تأکید می‌کنند که باز شدن سرک منارها باعث افزایش رفت‌وآمد وسایل نقلیه می‌شود. به گفته آنان، در صورت افزایش بیشتر تردد وسایط نقلیه، خطر از دست رفتن منارهای هرات وجود دارد و باید از عبور و مرور مردم و وسایط نقلیه از این مسیر جلوگیری شود تا به این آثار تاریخی آسیبی نرسد. این جاده به‌دلیل حفاظت از منارهای تاریخی هرات، در زمان حکومت پیشین به‌روی رفت‌وآمد موترها بسته شده بود؛ اما طالبان می‌گویند که بازگشایی آن به درخواست مردم و براساس پیشنهاد مدیریت عمومی ترافیک این گروه انجام شده است. منارهای مصلی هرات در عصر تیموریان ساخته شدند و در دوران جنگ‌های افغانستان، این مصلی ویران شد و تنها پنج مناره آن باقی مانده‌اند که آن‌ها نیز به‌شدت آسیب دیده‌اند.
بصیر احمد دانشیار، استاد پیشین دانشگاه، در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح می‌گوید که این مسیر حدود ۱۵ سال پیش به درخواست یونسکو و متخصصان آثار باستانی، به‌منظور حفاظت از منارهایی با پیشینه تاریخی ارزشمند، مسدود شده بود؛ اما متأسفانه اخیراً دوباره به‌روی ترافیک گشوده شده است. به گفته او، تردد وسایل نقلیه، به‌ویژه موترهای سنگین، موجب ایجاد لرزش‌های مداوم می‌شود که پایداری سازه‌ای منارها را به‌طور جدی تهدید می‌کند و خطر فروپاشی را، به‌ویژه برای مناره پنجم که در حال حاضر از ثبات مطلوب برخوردار نیست، به‌شدت افزایش می‌دهد. افزون بر این، آلوده‌گی ناشی از دود و گازهای خروجی وسایل نقلیه، روند فرسایش خشت‌ها و کاشی‌های تاریخی این آثار را تسریع می‌کند.
این استاد پیشین دانشگاه و فعال فرهنگی تأکید می‌کند: «از منظر فرهنگی و حقوقی، چنین اقدامی می‌تواند شانس ثبت کامل این مجموعه در فهرست میراث جهانی یونسکو و بهره‌مندی از حمایت‌های بین‌المللی را به‌طور جدی تضعیف کند. به نظر من، ترجیح سهولت ترافیکی کوتاه‌مدت بر حفاظت از میراث تمدنی، تصمیمی غیرتخصصی، غیرمسوولانه و پرهزینه برای آینده فرهنگی کشور، به‌ویژه مجموعه تاریخی مصلای هرات است. انتظار داریم، مسوولان ذی‌ربط در این تصمیم تجدیدنظر جدی و مسوولانه‌ای انجام دهند.»
احمد (مستعار)، یکی از باشنده‌گان هرات، در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح می‌گوید که باز شدن سرک منارها باعث افزایش رفت‌وآمد وسایل نقلیه می‌شود؛ در حالی که منارها از قبل نیز آسیب‌دیده‌اند و حتا یکی از منارها کج شده بود. به گفته او، در صورت افزایش بیشتر رفت‌وآمد وسایل نقلیه، خطر از دست رفتن منارهای هرات وجود دارد و باید از عبور و مرور مردم و وسایل نقلیه از این سرک جلوگیری شود تا به منارها آسیبی نرسد.
یکی دیگر از باشنده‌گان هرات که نمی‌خواهد نامش در گزارش ذکر شود، می‌گوید: «منارهای هرات از آثار تاریخی مهم افغانستان است و با باز شدن این سرک، ممکن است بیش از پیش در معرض نابودی قرار گیرد. این منارها پیش‌تر نیز در اثر زلزله‌ها آسیب دیده‌اند و در صورت ادامه تردد وسایط نقلیه، روند تخریب آن‌ها شدت خواهد گرفت. پیش از این، ساخت سرک بدیل برنامه‌ریزی شده بود و رفت‌وآمد از مسیر جایگزین انجام می‌شد؛ اما اکنون با باز شدن این سرک، نه‌تنها ازدحام ترافیک کاهش نیافته، بلکه خطر از دست رفتن آثار تاریخی کشور نیز افزایش یافته است.»
حدیث (مستعار)، یکی از خبرنگاران هرات در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح می‌گوید که باز کردن مسیری که از میان منارهای تاریخی هرات می‌گذرد، آن هم بدون ارابه توضیح دقیق و دلایل روشن، می‌تواند خطر تخریب این آثار باستانی را بیش از پیش افزایش دهد؛ موضوعی که نمی‌توان نسبت به آن بی‌تفاوت بود.
این خبرنگار می‌افزاید: «منارهای هرات تنها سازه‌هایی قدیمی و تاریخی نیستند؛ بلکه بخشی از تاریخ شهر، یادگار نسل‌های گذشته و میراث مشترک همه ما به‌شمار می‌روند. این بناها سال‌ها جنگ، زلزله و فرسایش طبیعی را پشت سر گذاشته‌اند و امروز بیش از هر زمان دیگر به مراقبت اصولی و مدیریت تخصصی نیاز دارند. اگر بدون دقت و بررسی کارشناسانه درباره آن‌ها تصمیم‌گیری شود، ممکن است آسیب‌هایی وارد شود که دیگر قابل جبران نباشد. در حال حاضر نیز منارهای هرات از وضعیت مناسبی برخوردار نیستند و به ترمیم و بازسازی جدی نیاز دارند. ما در گذشته هم شاهد تخریب آثار باستانی و با ارزش دیگر مانند مجسمه‌های بودای بامیان بودیم ولی امیدوارم این تجربه تلخ دوباره با اقدامات نادرست تکرار نشود.»
یحیی حازم اسپندیار، یکی از فرهنگیان هرات، در واکنش به این اقدام طالبان نوشته است که اجازه تردد موترها از میان منارهای هرات به سلامت این آثار باستانی آسیب می‌زند و خلاف اصول و مقررات یونسکو است. به گفته او، لرزش ناشی از حرکت موترها و فشار وزن آن‌ها می‌تواند سبب ترک‌خورده‌گی، فرسایش و حتا فرو ریختن بناهای تاریخی‌ای چون منارهای هرات شود. او تأکید می‌کند که با در نظر داشتن آسیب‌دیده‌گی‌های پیشین منارههای هرات، تردد موترها به‌طور قطع باعث شکست در بدنه، نشست تهداب و کج‌شدن این منارها خواهد شد.
آقای اسپندیار نوشته است که در ماده‌های ۴ و ۵ کنوانسیون حفاظت از میراث جهانی آمده است: «هر کشور عضو موظف است برای شناسایی، حفاظت، نگهداری و انتقال میراث به نسل‌های آینده اقدام کند و این موضوع را در برنامه‌ریزی‌های سراسری کشور بگنجاند.» او همچنین با اشاره به ماده ۶، بند ۳ این کنوانسیون، اصل تعهد به عدم آسیب‌رساندن را یادآور شده و می‌نویسد که هر کشور عضو متعهد است از انجام هرگونه اقدام عمدی یا غیرعمدی که به میراث فرهنگی یا طبیعی آسیب برساند- چه به‌صورت مستقیم و چه غیرمستقیم – خودداری کند.
همچنین «جامعه هراتیان امریکا» با اشاره به عضویت افغانستان در سازمان یونسکو اعلام کرده است که «حفاظت از این ابنیه تنها یک انتخاب محلی نیست، بلکه یک تعهد بین‌المللی است. براساس اصول و معیارهای جهانی، به‌ویژه رهنمودهای منشور ونیز (۱۹۶۴) که مبنای معتبر حفاظت از آثار تاریخی در سطح جهان محسوب می‌شود، هرگونه اقدام عمرانی، ترافیکی یا مداخله‌ای که موجب آسیب مستقیم یا غیرمستقیم (از جمله ارتعاشات مخرب و آلوده‌گی‌های فرساینده) به ابنیه تاریخی گردد، مغایر با اصول پذیرفته‌شده علمی و حقوقی است.»
این نهاد افزوده است که بازگشایی این مسیر، لرزه‌های مداومی را بر پیکره منارها تحمیل می‌کند و براساس معیارهای بین‌المللی حفاظت، «اقدامی غیرمسوولانه و تهدیدی فوری» برای فروپاشی این گنجینه‌ها به شمار می‌رود. همچنین، «جامعه هراتیان امریکا» از سازمان یونسکو خواسته است تا با نظارت مستقیم و اعمال فشار دیپلماتیک، مانع نقض معیارهای منشور ونیز در هرات شود.
این نگرانی‌ها در حالی مطرح می‌شود که شهرداری طالبان در هرات اعلام کرده است که بازگشایی این جاده باعث کاهش ازدحام ترافیکی در شهر شده و رفت‌وآمد مردم را تسهیل کرده است. این نهاد افزوده است که به‌زودی این جاده مطابق طرح بهسازی شهر هرات از سوی شهرداری طالبان اسفالت خواهد شد و به منظور محافظت از منارها و مناطق اطراف آن، دیواره‌های محافظتی نیز ایجاد خواهد شد.
