شماری از کارشناسان مسایل محیط زیست می‌گویند که نبود برنامه مشخص برای جمع‌آوری، تفکیک و بازیافت زباله‌های الکترونیکی در افغانستان، سلامت انسان‌ها و محیط زیست را با خطر روبه‌رو کرده است. به گفته آنان، واردات وسایل الکترونیکی دست‌دوم و نبود برنامه مشخص برای مدیریت این وسایل پس از فرسوده‌شدن، میزان زباله‌های الکترونیکی را افزایش داده است. آنان می‌افزایند که در نبود روش‌های معیاری برای دفع این زباله‌ها، سوزاندن وسایل فرسوده و رهاکردن آن‌ها در محیط می‌تواند باعث آلوده‌گی هوا، خاک و آب شود.
این کارشناسان نبود آمار رسمی، مراکز معیاری بازیافت و برنامه‌های موثر برای مدیریت زباله‌های الکترونیکی را از چالش‌های اصلی در این زمینه می‌دانند. آنان بر ایجاد سیستم مؤثر جمع‌آوری و بازیافت، افزایش آگاهی عمومی و گنجاندن آموزش درباره تفکیک زباله‌ها و خطرهای دفع نادرست آن‌ها در نصاب درسی مکاتب تاکید می‌کنند. به باور آنان، رسیدهگی به این مشکل برای کاهش خطرهای صحی و جلوگیری از گسترش آلوده‌گی محیط زیست ضروری است.
سید محمد سلیمان‌خیل، یکی از کارشناسان محیط زیست، می‌گوید که زباله‌های الکترونیکی در کنار دیگر چالش‌های محیط زیستی، به یکی از نگرانی‌ها در افغانستان تبدیل شده است. به گفته او، افغانستان به بازاری برای فروش وسایل الکترونیکی دست‌دوم کشورهای پیشرفته تبدیل شده، اما برای استفاده مجدد، جمع‌آوری و دفع معیاری این وسایل، برنامه مشخصی وجود ندارد.
این کارشناس می‌افزاید: «متاسفانه در افغانستان هیچ برنامه مشخص و موثری برای مدیریت زباله‌های الکترونیکی نداریم. مردم به‌دلیل وضعیت اقتصادی، بیشتر از وسایل الکترونیکی دست‌دوم استفاده می‌کنند؛ اما هنگام فرسوده‌شدن این وسایل، روش درست استفاده مجدد یا دفع آن‌ها را نمی‌دانند. در بسیاری موارد، این وسایل را می‌سوزانند که باعث آلوده‌گی هوا، خاک و آب می‌شود و خطرهای محیط زیستی و صحی را افزایش می‌دهد.»
به گفته سلیمان‌خیل، نبود آمار رسمی درباره میزان زباله‌های الکترونیکی و کمبود برنامه‌های بازیافت، مدیریت این زباله‌ها را دشوار ساخته است. او هشدار می‌دهد که در صورت ادامه این وضعیت، حجم وسایل الکترونیکی مستعمل افزایش خواهد یافت و مدیریت آن‌ها دشوارتر خواهد شد.
آقای سلیمان‌خیل تاکید می‌کند: «ما نمی‌توانیم نیاز مردم به وسایل الکترونیکی دست‌دوم را نادیده بگیریم، زیرا وضعیت اقتصادی کشور باعث شده است که بسیاری از شهروندان توان خرید وسایل نو را نداشته باشند. با این حال، باید برنامه‌های محیط زیستی خود را بازنگری کنیم، آگاهی‌دهی عمومی را افزایش دهیم و تجهیزات و مراکز معیاری برای جمع‌آوری، بازیافت و دفع این وسایل ایجاد کنیم تا از سوزاندن و دفع غیراصولی آن‌ها جلوگیری شود.»
کاظم همایون، یکی دیگر از کارشناسان محیط زیست، می‌گوید که زباله‌های الکترونیکی به‌دلیل داشتن مواد خطرناک، در دسته زباله‌های ویژه قرار می‌گیرند و مدیریت نادرست آن‌ها می‌تواند پیامدهای زیان‌باری برای سلامت انسان‌ها و محیط زیست داشته باشد. همایون می‌افزاید که در افغانستان، زباله‌های الکترونیکی و کلینیکی به‌گونه معیاری تفکیک نمی‌شوند و اغلب در کنار زباله‌های عادی انداخته می‌شوند. به گفته او، سوزاندن غیراصولی وسایل الکترونیکی می‌تواند مواد خطرناک را وارد هوا کند و سلامت انسان‌ها را با خطر روبه‌رو سازد.
این کارشناس محیط‌زیست می‌افزاید: «در تمام جهان، تفکیک زباله‌ها یک اصل است. زباله‌ها تنها به جامد و مایع تقسیم نمی‌شوند، بلکه زباله‌های ویژه نیز وجود دارند که در صورت پخش‌شدن در محیط، بر خاک، آب، هوا و موجودات زنده تاثیر منفی می‌گذارند. زباله‌های الکترونیکی، زباله‌های هستوی و شماری از زباله‌های ساختمانی به‌دلیل داشتن مواد خطرناک، در این دسته قرار می‌گیرند.»
او بر ضرورت آموزش و آگاهی‌دهی درباره تفکیک زباله‌ها تاکید می‌کند و می‌گوید که گنجاندن این موضوع در نصاب درسی مکاتب و دانشگاه‌ها، در کنار ایجاد مراکز معیاری بازیافت، می‌تواند به کاهش آلوده‌گی و فراهم‌شدن فرصت‌های شغلی کمک کند.
آقای همایون می‌گوید: «به‌دلیل فقر گسترده در افغانستان، ممکن است شماری از مردم زباله‌های الکترونیکی را بسوزانند؛ در حالی که این کار باعث پخش‌شدن مواد سمی در هوا می‌شود و خطرهای جدی برای سلامت انسان‌ها به همراه دارد. قرار گرفتن در معرض این مواد می‌تواند خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها را افزایش دهد، بر سلامت مادران باردار تاثیر بگذارد و سبب سقط جنین شود. همچنان، این مواد می‌توانند بر رشد و سلامت کودکان، به‌ویژه در سنین پایین، تاثیر منفی بگذارند.»
زباله‌های الکترونیکی به وسایل برقی و الکترونیکی فرسوده، خراب یا دورریخته‌شده گفته می‌شود که دیگر قابل استفاده نیستند یا به پایان عمر مفید خود رسیده‌اند. کمپیوتر، تلفن همراه، تلویزیون و دیگر وسایل الکترونیکی از جمله این زباله‌ها هستند. برخی از این وسایل حاوی مواد خطرناک‌اند که در صورت دفع غیراصولی می‌توانند خاک، آب و هوا را آلوده کنند و سلامت انسان‌ها را به خطر بیندازند.
برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد (UN-Habitat) درباره مشکلات مدیریت زباله در افغانستان هشدار داده است. همچنین، سازمان ملل متحد بر افزایش زباله‌های الکترونیکی در جهان و خطرهای ناشی از دفع غیراصولی آن‌ها تاکید کرده است.
میزان تولید زباله‌های الکترونیکی در افغانستان مشخص نیست و آمار رسمی در این زمینه در دست نیست. همچنان، اطلاعات دقیقی درباره پیامدهای ناشی از دفع غیراصولی این زباله‌ها و خطرهایی که تاکنون برای سلامت انسان‌ها و محیط زیست به همراه داشته‌اند، وجود ندارد.
