شماری از پزشکان نسایی‌ولادی می‌گویند که در این اواخر موارد ابتلا به کیست تخمدان در میان زنان و دختران افغانستان افزایش یافته است. آنان می‌افزایند که کمبود آگاهی، بی‌توجهی به علایم بیماری و استفاده از درمان‌های خودسرانه و روش‌های سنتی، از عوامل افزایش موارد ابتلا و تاخیر در روند تشخیص و درمان این بیماری است. به گفته پزشکان، شماری از زنان زمانی به مراکز صحی مراجعه می‌کنند که بیماری پیشرفت کرده و روند درمان دشوارتر شده است. آنان از زنان می‌خواهند که در صورت مشاهده علایمی مانند درد در ناحیه زیر شکم، نفخ، بی‌نظمی قاعده‌گی، حالت تهوع، خون‌ریزی غیرطبیعی و درد در ناحیه پاها، به مراکز صحی مراجعه کنند و از درمان خودسرانه خودداری کنند.
این پزشکان در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح می‌گویند که بیشتر کیست‌های تخمدان خطر جدی ندارند و در بسیاری موارد بدون نیاز به درمان خاص برطرف می‌شوند؛ اما برخی انواع آن، به‌ویژه در صورت پیشرفت و نبود درمان مناسب، می‌توانند عوارض جدی ایجاد کنند. آنان تاکید می‌کنند که آگاهی‌دهی عمومی، مشوره با پزشک و مراجعه به‌موقع به مراکز صحی، در تشخیص زودهنگام و درمان مؤثر این بیماری نقش مهم دارد.
بنفشه عارفی، یکی از پزشکان نسایی‌ولادی، می‌گوید که در این اواخر شمار زنان و دختران مبتلا به کیست تخمدان که به مراکز درمانی مراجعه می‌کنند، افزایش یافته است. او می‌افزاید که کیست‌های وظیفوی از شایع‌ترین انواع کیست تخمدان در میان زنان در سن باروری است و در بسیاری موارد بدون نیاز به درمان خاص از بین می‌رود. به گفته عارفی، باقی ماندن کیست برای چند دوره عادت ماهوار، افزایش اندازه آن و بروز علایمی مانند درد شدید و تب، نیاز به بررسی و درمان پزشکی دارد.
بنفشه عارفی می‌گوید: «شایع‌ترین کیست‌ها، کیست‌های وظیفوی است که در خانم‌ها در سن باروری ایجاد می‌شود. در بیشتر موارد این کیست‌ها قابل تشویش نیستند و خودشان قابلیت رفع شدن دارند، اما زمانی مشکل‌ساز می‌شوند که انتان بالای کیست مداخله کند یا کیست برای مدت طولانی باقی بماند و اندازه آن افزایش پیدا کند. اگر یک دختر یا خانم درد شدید داشته باشد، تب کند، کیست بعد از چند دوره عادت ماهوار همچنان باقی بماند یا اندازه آن از چهار تا پنج سانتی‌متر بیشتر شود، باید حتماً به پزشک مراجعه کند.»
از دید خانم عارفی استرس، تغذیه نامناسب، تغییرات هورمونی، کم‌تحرکی و استفاده از برخی داروها می‌تواند به‌گونه غیرمستقیم در اختلال روند تخمک‌گذاری و تشدید برخی مشکلات مرتبط با کیست‌های تخمدان نقش داشته باشد.
این پزشک می‌افزاید: «اگر عادت ماهوار عقب بیفتد، خون‌ریزی بیشتر از حد معمول شود یا خانم در سمت راست یا چپ شکمش احساس سنگینی و درد شدید داشته باشد، باید به پزشک مراجعه کند و از امکانات صحی موجود استفاده کند. زنانی که به داکتر دسترسی ندارند، می‌توانند برای کاهش موقت درد از مراقبت‌های ساده مانند دریافت مایعات کافی توکور با نمک و استراحت استفاده کنند، اما این روش‌ها جای تشخیص و درمان پزشکی را نمی‌گیرد. مهم این است که زنان علایم را نادیده نگیرند و در صورت دسترسی، هرچه زودتر به مرکز صحی مراجعه کنند.»
مسیحه فخریار، یکی دیگر از پزشکان نسایی‌ولادی، می‌گوید که روند درمان کیست تخمدان به نوع و وضعیت کیست بستگی دارد و همه موارد نیاز به درمان ندارند. او می‌افزاید که برخی کیست‌های عملکردی طی شش تا هشت هفته به‌صورت خودبه‌خود از بین می‌روند و در این موارد معمولاً تنها پی‌گیری پزشکی کافی است. به گفته فخریار، کیست‌هایی که باقی می‌مانند، از جمله اندومتریوما، باید به‌صورت منظم بررسی شوند و در صورت نیاز تحت درمان قرار گیرند.
بانو فخریار می‌گوید: «سبک زنده‌گی به‌صورت مستقیم علت ایجاد کیست تخمدان نیست، اما عواملی مانند تغذیه نامناسب، استرس و کم‌تحرکی می‌توانند به‌گونه غیرمستقیم بر تعادل هورمونی و روند تخمک‌گذاری تاثیر بگذارند و زمینه ایجاد برخی کیست‌ها را فراهم کنند. بعضی کیست‌های عملکردی خودبه‌خود از بین می‌روند و نیاز به درمان ندارند، اما کیست‌هایی که باقی می‌مانند، مانند اندومتریوما، باید از سوی پزشک به‌صورت منظم بررسی و در صورت نیاز درمان شوند.»
نجم‌السما، یکی دیگر از پزشکان نسایی‌ولادی، می‌گوید که فقر اقتصادی، مراجعه دیرهنگام زنان به‌دلیل شرم و کمبود پزشکان متخصص، از چالش‌های عمده در تشخیص و درمان کیست تخمدان در افغانستان است. او می‌افزاید که کیست تخمدان در زنان از دوران بلوغ تا پایان دوره عادت ماهوار دیده می‌شود و شماری از زنان به‌دلیل ناآگاهی یا دسترسی نداشتن به خدمات صحی، بیماری‌شان را دیر تشخیص می‌دهند. به گفته او، درد در ناحیه زیر شکم و بی‌نظمی عادت ماهوار از نشانه‌های شایع این بیماری است و در صورت پیچ‌خورده‌گی کیست، بیمار ممکن است با درد شدید شکم، تهوع و استفراغ روبه‌رو شود.
نجم‌السما می‌گوید: «کیست تخمدان در همه سنین دیده می‌شود؛ از دوران بلوغ تا زمانی که عادت ماهوار ادامه دارد. درد زیر شکم و بی‌نظمی عادت ماهوار از علایم آن است و اگر کیست دچار پیچ‌خوردگی شود، درد شدید، تهوع و استفراغ نیز به‌وجود می‌آید. یکی از مشکلات ما در افغانستان این است که بسیاری از مردم توانایی مالی مراجعه به داکتر را ندارند و شماری از زنان نیز به‌دلیل شرم دیر مراجعه می‌کنند. از سوی دیگر، کمبود پزشکان متخصص و کادرهای صحی با ظرفیت تشخیص این بیماری نیز باعث می‌شود برخی موارد دیر تشخیص شود.»
در همین حال، شماری از زنانی که به کیست تخمدان مبتلا شده‌اند، می‌گویند که بی‌توجهی به علایم بیماری و مراجعه دیرهنگام به پزشک، روند تشخیص و درمان آنان را دشوار کرده است.
زرمینه، یکی از زنانی که به‌تازه‌گی به‌دلیل کیست تخمدان تحت عمل جراحی قرار گرفته است، می‌گوید که برای درمان از غزنی به کابل آمده است. او می‌افزاید که با وجود مراجعه مکرر به پزشکان و قابله‌ها به‌دلیل ضعف و خون‌ریزی، بیماری‌اش برای مدت طولانی تشخیص داده نشده و در نهایت کیست تخمدانش بزرگ شده است. به گفته او، ادامه درمان‌های بدون تشخیص دقیق سبب شد که پس از حدود دو سال، به عمل جراحی نیاز پیدا کند.
زرمینه می‌گوید: «خیلی بی‌حال می‌شدم و خون‌ریزی داشتم. به شفاخانه ملکی و پیش چند قابله رفتم و برایم دواهای تقویتی و دوا برای قطع خون‌ریزی می‌دادند، اما هیچ تأثیری نداشت. هر بار که ضعیف می‌شدم، به شفاخانه می‌رفتم و برایم سیروم می‌زدند. حدود دو سال همین وضعیت ادامه داشت تا این‌که یک زن همسایه‌مان گفت برای درمان به کابل بروم. وقتی به شفاخانه علی‌سینا آمدم، داکتران گفتند که در تخمدانم کیست وجود دارد و باید عملیات شوم. وقتی داکتر نسخه‌های قبلی‌ام را دید، گفت اگر بیماری به‌موقع تشخیص می‌شد، شاید کار به این‌جا نمی‌کشید.»
کیست تخمدان از جمله بیماری‌های است که در این اواخر به‌دلیل ناآگاهی زنان از آن گسترش یافته و این بیماری در داخل یا روی تخمدان شکل می‌گیرد. هرچند این بیماری خطرناک توصیف نشده، اما درمان به موقع آن سبب ناباروی و سرطان‌ها می‌شود.
