شماری از باشنده‌گان ولایت‌های قندهار، هلمند و ارزگان می‌گویند که در مراکز صحی داکتر زن وجود ندارد و قابله‌ها نیز آموزش‌های لازم را فرا نگرفته‌اند. آنان می‌افزایند که بیماران زن از مراجعه به داکتران مرد خودداری می‌کنند و در نتیجه، با تشخیص‌های نادرست قابله‌ها مواجه می‌شوند. یافته‌های این گزارش نشان می‌دهد که در یکی از موارد، تشخیص نادرست یک قابله زن غیرمسلکی مبنی بر بارداری یک دختر مجرد، باعث شد برادرانش او را به‌شدت لت‌وکوب کنند؛ در حالی که پس از مراجعه به شفاخانه حوزه‌ای میرویس قندهار مشخص شد که او حامله نبوده و در شکمش توده یا کیست ایجاد شده است.
چادر سیاه بر سر دارد و بخش زیادی از عمرش را پشت سر گذاشته است. چهره‌اش پر از ناامیدی است. حیات‌بی‌بی در سایه یک دیوار خاکستری نشسته است. او مادری است که چندی پیش پسرانش، دخترش را به‌شدت لت‌وکوب کردند؛ زمانی که یک قابله زن غیرمسلکی به آنان گفته بود در شکم دخترشان طفل وجود دارد.
حیات‌بی‌بی می‌گوید دخترش هنوز به سن رشد کامل نرسیده بود که بیمار شد. به گفته او، زمانی که دخترش برای معاینه به یک مرکز صحی زنان مراجعه کرده بود، در آنجا به وی گفته شده بود که در شکمش طفل وجود دارد.
او می‌گوید با شنیدن این خبر، زمین زیر پایش رفت و به‌شدت ترسید که چگونه دختر مجردش حامله شده است.
این مادر می‌افزاید که پس از آگاهی پسرانش از این موضوع، آنان تصمیم گرفتند دخترش را بکشند و آن‌قدر او را لت‌وکوب کردند که صورت، دست‌ها و سرش آسیب دید.
این مادر می‌گوید:« پسرانم به دخترم گفتند که بدون نکاح با افراد نامشروع رابطه برقرار کرده‌ای. او را شدید لت‌وکوب کردند و گفتند اگر واقعاً رابطه نداشتی، پس چگونه حامله شده‌ای؟»
مادر این دختر می‌افزاید که دخترش در خانه با خشونت شدید روبه‌رو شد و این موضوع حتا پایش را به محکمه طالبان نیز کشیده شد؛ اما پس از مراجعه به شفاخانه دولتی، برای آنان ثابت شد که در شکم دخترش طفلی وجود ندارد، بلکه نوعی توده یا کیست ایجاد شده است.
این زن سالخورده از ولسوالی دامن ولایت قندهار، در حالی که اشک از چشمانش جاری بود، می‌گوید ظلمی که بر دخترش صورت گرفته، ناشی از تشخیص نادرست یک داکتر زن غیرمسلکی بوده است. او می‌گوید در منطقه هیچ داکتر زن مسلکی وجود ندارد و تمام کارکنان صحی زن که در آنجا کار می‌کنند، کسانی‌اند که حتا در خواندن و نوشتن نیز مشکل دارند.
حیات‌بی‌بی می‌افزاید که به‌دلیل کمبود داکتران زن، مردم منطقه مجبور می‌شوند زنان بیمار خود را نزد همین افراد غیرمسلکی ببرند. او می‌گوید:«در شکم دخترم دانه‌هایی پیدا شده بود، اما داکتر زن در ولسوالی ما گفت که در شکمش طفل است. وقتی پسرانم از این موضوع باخبر شدند، او را شدید لت‌وکوب کردند، دست‌ها و پاهایش را شکستند. اما وقتی دخترم را به شفاخانه حوزه‌ای میرویس قندهار بردیم، آنان پس از معاینه گفتند که در شکمش طفل نیست، بلکه نوعی دانه است. تمام مشکلاتی که برای ما ایجاد شد، به‌دلیل افراد غیرمسلکی بود.»
پس از آن‌که طالبان آموزش دختران را در افغانستان ممنوع کردند، مشکل کمبود داکتران زن در بخش صحی روزبه‌روز افزایش یافته است.
در شفاخانه‌های حوزه جنوب افغانستان از ولایت‌های مختلف، شکایت‌ها درباره کمبود داکتران زن وجود دارد و گفته می‌شود که در بسیاری از مراکز صحی، داکتر زن وجود ندارد.
قندهار که در حوزه جنوب نسبت به دیگر ولایت‌های این حوزه، ولایت بزرگ‌تر محسوب می‌شود و بیش از ۶۰۰ مرکز صحی دولتی و غیردولتی در آن فعالیت دارد، بسیاری از مراکز صحی این ولایت نیز مانند دیگر مناطق با کمبود کارمندان صحی زن روبه‌رو است.
مراجعان مراکز صحی دولتی قندهار می‌گویند که در این ولایت کمبود شدید داکتران زن به وجود آمده و حتا در بسیاری از مراکز صحی، قابله زن نیز پیدا نمی‌شود.
زرغونه باشنده ولسوالی تخت‌پل که برای درمان به یکی از شفاخانه‌های دولتی شهر قندهار آمده بود، می‌گوید کمبود داکتران زن در این ولایت سبب شده است که بسیاری از زنان مشکلات مهم صحی خود را از داکتران مرد پنهان کنند و در نتیجه با مشکلات جدی روبه‌رو شوند.
این بانو می‌گوید داکتران زن شاغل در مراکز صحی، در بسیاری موارد آگاهی لازم ندارند و تنها بست‌ها را اشغال کرده‌اند. به گفته این زن، شمار زیادی از زنان حاضر نیستند مشکلات صحی خود را با داکتران مرد در میان بگذارند.
زرغونه می‌افزاید:«هیچ زنی نمی‌خواهد بیماری خود را به داکتر مرد بگوید، زیرا هر کسی جرأت ندارد بیماری‌های پنهان خود را با مردان شریک کند. اگر اینجا یک داکتر زن هم پیدا شود، چیزی نمی‌داند؛ تنها خواندن و نوشتن را یاد گرفته، اما در بخش طب آموزش کافی ندارد.»
منابع محلی در ریاست صحت عامه طالبان در قندهار می‌گویند که در حال حاضر، مشکل کمبود داکتران زن در تقریباً تمام مراکز صحی دولتی این ولایت روزبه‌روز بیشتر می‌شود، اما طالبان تا کنون راه‌حل مشخصی برای آن پیدا نکرده‌اند.
یک منبع صحی می‌گوید که آنان و موسساتی که در بخش صحت فعالیت دارند، بارها بست‌های خالی طبی را اعلام کرده‌اند، اما حتا پیدا کردن قابله نیز برای استخدام با دشواری انجام می‌شود.
این منبع می‌گوید که آنان این مشکل را با وزارت صحت عامه طالبان، دفتر والی طالبان در قندهار و شورای وزیران طالبان نیز در میان گذاشته‌اند، اما تاکنون هیچ راه‌حل مشخصی برای آن ارایه نشده است.
منبع می‌گوید:«زمانی که یک بست در سطح لیسانس برای زنان در بخش صحت اعلان می‌شود، پس از گذشت ماه‌ها تنها یک قابله عادی پیدا می‌شود؛ قابله‌ای که مسلکی نیست. ما در ولایت قندهار با کمبود بسیار شدید داکتران زن روبه‌رو هستیم. این مشکل را از مقام رهبری تا وزارت صحت عامه و شورای وزیران [طالبان] شریک کرده‌ایم، اما تا کنون هیچ‌کس برای حل این مشکل به ما اطمینان نداده و هیچ راه‌حلی نیز برای ما معلوم نیست.»
جاوید احمد قندهاری، فعال اجتماعی، می‌گوید اگر دروازه‌های آموزش به روی دختران همچنان بسته باقی بماند، دور از انتظار نیست که در آینده نزدیک، بخش زنان در عرصه طب در سراسر افغانستان، به‌ویژه در حوزه جنوب، به‌گونه کامل سقوط کند.
هلمند
هلمند، ولایت همجوار قندهار و یکی از ولایت‌های پرجمعیت کشور، که اکنون ۲۸۰ مرکز صحی در آن فعالیت دارد، در بسیاری از مراکز صحی به‌جای بست‌های داکتران زن، داکتران مرد کار می‌کنند.
گروهی از باشنده‌گان ولسوالی موسی‌قلعه که در مقابل شفاخانه مرکزی این ولسوالی نشسته بودند، به خبرنگار ۸ صبح گفتند که در تمام شفاخانه حتا یک داکتر زن وجود ندارد و تمام بیماران زن توسط داکتران مرد معاینه می‌شوند.
عبدالخالق، مرد ۳۵ ساله‌ای که همسرش را به این شفاخانه آورده است، با ناراحتی می‌گوید: «این لایحه را تغییر بدهند. اگر داکتران زن را در سراسر افغانستان ممنوع کرده‌اند، پس برای شفاخانه ما نیز داکتر زن فراهم کنند.»
او می‌گوید زمانی که فهمیده در شفاخانه هیچ داکتر زن وجود ندارد، بسیار نگران شده است و اگر مشکل حل نشود، آنان برای اعتراض به دفتر والی طالبان در هلمند خواهند رفت و خواهان پیدا کردن داکتر زن برای مرکز صحی ولسوالی خواهند شد.
او می‌گوید:«مشکل اساسی ما این است که وقتی بیماران زن ما به شفاخانه می‌آیند، امید دارند داکتر زن وجود داشته باشد، اما وقتی داخل شفاخانه می‌شوند، به‌جای داکتر زن، داکتران مرد نشسته‌اند. یا این لایحه را تغییر بدهند و یا مشکل ما را حل کنند و برای ما داکتر زن پیدا کنند.»
ارزگان
ارزگان، یکی از ولایت‌های دورافتاده جنوب کشور، از گذشته با مشکلات صحی روبه‌رو بوده است، اما اکنون در بسیاری از مراکز صحی این ولایت داکتر زن وجود ندارد.
در حال حاضر در ارزگان ۱۰۸ شفاخانه و مرکز صحی دولتی وجود دارد که در بسیاری از آنان داکتران زن حضور ندارند و به‌جای زنان، داکتران مرد کار می‌کنند.
یک منبع در ریاست صحت عامه طالبان ارزگان که به‌دلیل مشکلات امنیتی نامش در گزارش ذکر نشده، می‌گوید که در تمام این ولایت تنها دو داکتر زن متخصص وجود دارد.
این منبع می‌افزاید که تنها در شفاخانه ولایتی ترینکوت و شفاخانه ولسوالی دهراوود، در هر کدام یک داکتر زن متخصص ام‌دی وجود دارد.
به گفته این منبع، بسیاری از مراکز صحی به داکتران زن نیاز دارند، اما ریاست صحت عامه برخی بست‌های داکتران زن را با قابله‌ها و داکتران مرد پر کرده است.
منبع می‌گوید:« در تمام ولایت ارزگان، برای بیماران نسایی ولادی تنها دو داکتر متخصص زن داریم و دو داکتر ام‌دی زن نیز در سراسر ولایت موجود است که یکی در ترینکوت و دیگری در ولسوالی دهراوود کار می‌کند.»
این در حالی است که پیش از این، داکتر محمدالله روحانی، رییس صحت عامه طالبان ارزگان، پذیرفته بود که آنان دو داکتر زن متخصص دارند، اما ادعا کرده بود که در مجموع هشت داکتر زن ام‌دی در مراکز صحی دولتی این ولایت کار می‌کنند.
کمبود شدید داکتران زن و قابله‌ها در حوزه جنوب به یک مشکل جدی برای سلامت زنان تبدیل شده است. براساس اطلاعات مراکز صحی مختلف در قندهار، هلمند و ارزگان و اظهارات بیماران در بسیاری از مراکز یا داکتر زن وجود ندارد و یا کارمندان صحی زن موجود، ظرفیت مسلکی لازم را ندارند. این وضعیت زنان را مجبور ساخته است که مشکلات صحی خود را از داکتران مرد پنهان کنند و یا در نتیجه تشخیص نادرست افراد غیرمسلکی با پیامدهای جدی روبه‌رو شوند.
