با گذشت بیش از سه‌ونیم سال از تسلط طالبان بر افغانستان، موجی از مهاجرت اجباری، فقر، ناامنی و بی‌ثباتی، زنده‌گی میلیون‌ها افغان را تحت تاثیر قرار داده است. سیاست‌های اخراج جمعی مهاجران افغان از ایران و پاکستان شدت گرفته، هزاران خانواده در حالی به افغانستان بازگردانده می‌شوند که شهروندان کشور تحت حاکمیت طالبان با فقر، بیکاری و بی‌ثباتی ساختاری دست‌وپنجه نرم می‌کنند. کابل، مقصد نهایی بسیاری از این مهاجران، امروز در آستانه فروپاشی خدمات شهری و انسانی قرار دارد.
طی سال‌های اخیر، ایران و پاکستان به بهانه نداشتن اسناد اقامتی، سیاست اخراج گسترده مهاجران افغان را اجرا کرده‌اند. پاکستان تنها در سال ۲۰۲۳ بیش از ۵۰۰ هزار افغان را مجبور به ترک این کشور کرد. در ایران نیز فشارها، بازداشت‌های خودسرانه، محرومیت از حقوق اولیه و رفتارهای تبعیض‌آمیز، زنده‌گی را برای بسیاری از افغان‌ها غیرقابل‌تحمل ساخته است. این سیاست‌ها بدون در نظر گرفتن شرایط انسانی و امنیتی، اجرا می‌شوند.
بسیاری از بازگشت‌کننده‌گان، از جمله کودکانی که در ایران یا پاکستان به دنیا آمده‌اند، افغانستان را به‌درستی نمی‌شناسند و با شوک فرهنگی و امنیتی روبه‌رو می‌شوند. این وضعیت، انسجام اجتماعی را به خطر انداخته و سطح آسیب‌پذیری این خانواده‌ها را به‌طور چشم‌گیری افزایش داده است.
بازگشت به افغانستان، بیشتر شبیه سقوط به دره‌ای بی‌پایان است تا بازگشت به خانه‌ای امن. در کابل، هزاران خانواده بازگشتی در زاغه‌ها، چادرها و کمپ‌های غیررسمی ساکن شده‌اند. بیکاری گسترده، نبود آب آشامیدنی سالم، افزایش هزینه‌های زنده‌گی و کمبود خدمات اولیه مانند درمان و آموزش، آن‌ها را در وضعیتی بحرانی قرار داده است. حتا در برخی مناطق شهر، خانواده‌ها ناچارند روزها برای دسترسی به تنها یک تانکر آب، در صف انتظار بمانند.
بیشتر مهاجران بازگشتی، به‌دلیل نداشتن محل اقامت در ولایات، به کابل پناه می‌آورند؛ مساله‌ای که بحران‌های تازه‌ای را برای این شهر به‌وجود آورده است. طبق گزارش منابع غیررسمی، بیش از ۸۰ درصد جوانان در کابل بیکارند. نبود فرصت‌های شغلی، بسیاری را به گدایی، کارهای سخت فیزیکی یا حتا مهاجرت غیرقانونی واداشته است.
افزایش ناگهانی جمعیت، فشار مضاعفی بر شبکه ضعیف آبرسانی، سیستم بهداشت و بازار کار کابل وارد کرده است. قیمت مواد غذایی و کرایه خانه افزایش یافته و شرایط برای خانواده‌های بازگشتی، به‌ویژه زنان خود‌سرپرست و کودکان، بسیار دشوارتر شده است. در کنار این بحران‌ها، رژیم طالبان با اعمال محدودیت‌های سخت‌گیرانه بر زنان، رسانه‌ها، آموزش و آزادی‌های فردی، فضای جامعه را به‌شدت بسته و سرکوبگرانه کرده است. برای مهاجرانی که سال‌ها در محیط‌های بازتری زنده‌گی کرده‌اند، بازگشت به چنین فضایی، به‌معنای از دست‌دادن آزادی‌های اولیه و احساس امنیت است.
در پایان، تا زمانی‌که بازگشت مهاجران به افغانستان به‌صورت داوطلبانه، امن و همراه با حمایت‌های بین‌المللی صورت نگیرد، چنین اقدامات اجباری نقض آشکار حقوق بشر به‌شمار می‌رود. جامعه جهانی، سازمان‌های بشردوستانه و دولت‌های میزبان باید از سیاست‌های اخراج اجباری فاصله بگیرند و به‌جای آن، راه‌حل‌هایی برای اسکان امن، مهاجرت قانونی و بازسازی زیرساخت‌های افغانستان ارایه دهند. در غیر این صورت، نه‌تنها بحران انسانی در داخل افغانستان تشدید خواهد شد، بلکه موج تازه‌ای از مهاجرت‌های غیرقانونی و فاجعه‌بار نیز در راه خواهد بود.
