ادامه مسدود ماندن گذرگاه‌های مرزی با پاکستان، بازرگانان کشور را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده است. شماری از بازرگانان در کابل می‌گویند که نبود سردخانه‌های معیاری، این مشکلات را دوچندان کرده است. آنان می‌افزایند که اگر در کشور سردخانه‌های مجهز و با ظرفیت بلند وجود می‌داشت، بخش بزرگی از محصولات‌شان از بین نمی‌رفت و متحمل میلیون‌ها دالر زیان نمی‌شدند. بازرگانان تاکید دارند که این چالش چنان گسترده است که بیش از نیمی از محصولات‌شان فاسد شده یا با قیمت‌های ناچیز به فروش رسیده است.
این بازرگانان در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح می‌گویند که در فصل تابستان، تولید محصولات کشاورزی در کشور به اوج خود می‌رسد؛ اما به‌دلیل نبود سردخانه‌های مناسب، بخش بزرگی از این محصولات به‌طور یک‌باره به پاکستان صادر می‌شود و مردم ناچارند محصولات مورد نیاز خود را با قیمت‌های بالا از بازار تهیه کنند. به گفته آنان، اگر طالبان سردخانه‌های معیاری را در کابل و دیگر ولایت‌ها ایجاد و فعال سازند، از یک‌سو وضعیت اقتصادی کشاورزان بهبود می‌یابد و از سوی دیگر، ثبات و کاهش قیمت محصولات کشاورزی در بازارهای کشور در تمام فصل‌های سال تضمین می‌شود.
گدا محمد کوهدامنی، یکی از بازرگانان، نبود سردخانه‌های معیاری در افغانستان را از چالش‌های اساسی بازرگانان و کشاورزان می‌داند. او می‌گوید که افغانستان باید دست‌کم ۲۰۰ سردخانه معیاری با ظرفیت ۵ تا ۱۰ هزار تن در سراسر کشور داشته باشد تا بتواند حداقل ۵۰ درصد از محصولات میوه و سبزیجات خود را نگهداری کند. به گفته او، ایجاد چنین سردخانه‌هایی زمینه صادرات محصولات افغانستان را از راه‌های هوایی و زمینی، به‌ویژه از مسیرهای بدیل پاکستان، به بازارهای منطقه و جهان فراهم می‌سازد.
کوهدامنی می‌گوید: «افغانستان کشوری است که با دو همسایه‌اش همواره در رقابت ناسالم قرار دارد و روابط تجاری با آنان به‌گونه مکرر دچار تنش می‌شود. این در حالی است که هر دو کشور همسایه نیز تولیدات زراعتی مشابه افغانستان دارند. از همین‌رو، اگر سردخانه‌های معیاری نداشته باشیم، محصولات‌مان یا از بین می‌رود یا مجبور می‌شویم آن را با قیمت بسیار پایین بفروشیم.» او از تاجران، به‌ویژه شهروندان افغانستان خارج از کشور، می‌خواهد تا برای رشد سکتور زراعت و حمایت از کشاورزان و تاجران داخلی در این بخش سرمایه‌گذاری کنند.
این بازرگان می‌افزاید: «ما تاجران زیادی داریم که در اثر رقابت ناسالم و نامردانه پاکستان ورشکست شده‌اند. از تجربه‌های ما باید استفاده شود تا کشور دارای سردخانه‌های معیاری گردد. در فصل زمستان، محصولات ما به‌دلیل نبود سردخانه از بین می‌رود و مجبور می‌شویم اقلام زراعتی را از کشورهای دیگر، به‌ویژه ایران، وارد کنیم. وقتی سردخانه‌های پیشرفته ایران را می‌بینیم، واقعاً رنج می‌بریم، چون افغانستان با داشتن بهترین کیفیت میوه و سبزی، هنوز از این امکانات محروم است.»
غلام یحیی مشکوانی، بازرگانان دیگر، وجود سردخانه‌های معیاری را برای نگهداری کالاهای زودفاسد ضروری می‌داند. او می‌گوید که ایجاد سردخانه‌های معیاری در افغانستان می‌تواند نقش مهمی در کنترل بهای میوه‌ها و محصولات کشاورزی در بازارهای داخلی و بین‌المللی داشته باشد.
مشکوانی توضیح می‌دهد: «ساخت سردخانه‌های معیاری در کشور بسیار مفید است، به‌ویژه برای جلوگیری از ضایع‌شدن میوه‌هایی که زود فاسد می‌شوند. اگر سردخانه‌ها وجود داشته باشند، تاجران و کشاورزان می‌توانند محصولات خود را در زمان مناسب و با کیفیت بهتر به بازارهای بین‌المللی عرضه کنند. این کار نه‌تنها باعث افزایش درآمد می‌شود، بلکه زمینه رشد صادرات کشور را نیز فراهم می‌سازد.»
امید حیدری، عضو اتاق زراعت و مالداری و مشاور ارشد اتاق تجارت و سرمایه‌گذاری افغانستان، وجود سردخانه‌های معیاری را از نیازهای اساسی بازرگانان کشور می‌داند.
حیدری می‌افزاید: «سرمایه‌گذاری در بخش سردخانه‌ها در حقیقت سرمایه‌گذاری بر امنیت غذایی مردم افغانستان است. من شخصاً در این بخش سرمایه‌گذاری کرده‌ام و بیش از هزار تن ظرفیت سردخانه در اختیار دارم. همچنان وعده داده‌ام که در صورت فراهم شدن زمین در ولایت‌ها نیز سرمایه‌گذاری خواهم کرد.»
رامین حیدری، بازرگان، می‌گوید که نبود سردخانه‌های معیاری سبب شده است که تنها یک ماه پس از پایان فصل برداشت میوه و ترکاری در افغانستان، کمبود این محصولات در بازار به‌وجود آید. او می‌افزاید: «سردخانه یکی از مشکلات اساسی ما در داخل کشور است. در فصل زمستان، پیاز و کچالوی ما تمام می‌شود و یک تا دو ماه بعد، پاکستان همان محصولات را دو برابر قیمت به افغانستان صادر می‌کند. در کشور ما سردخانه‌های بزرگ با ظرفیت ۱۵ تا ۲۰ تن وجود ندارد.»
یمین وطن‌یار، بازرگان، می‌گوید که سردخانه‌های معیاری در افغانستان به برق پایدار نیاز دارند، اما در افغانستان این کار ناممکن است. او می‌افزاید: «در کشور سردخانه‌های معیاری بسیار کم است. یک سردخانه معیاری باید برق ۲۴ ساعته داشته باشد، اما در حال حاضر چنین امکانی وجود ندارد. بیشتر سردخانه‌ها برق محدود دریافت می‌کنند، در حالی‌که باید حداقل ۱۶ ساعت برق داشته باشند و ۸ تا ۹ ساعت دیگر را با استفاده از جنراتور یا سیستم سولر تامین کنند. اگر سردخانه‌ها مطابق معیارهای جهانی ساخته شوند، میوه و سبزیجات تا ماه‌ها قابل نگهداری خواهند بود و می‌توانند به‌موقع به بازار عرضه شوند.»
اما نبود سردخانه تنها برای میوه‌های تازه ختم نمی‌شود که بازرگانان را با چالش روبه‌رو کرده بخش میوه خشک کشور نیز از این چالش شکایت دارند.
خالد رحمانی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان میوه خشک کشور، می‌گوید که در بیست سال گذشته، میوه‌های کشور به‌صورت سنتی نگهداری می‌شدند و تا کنون در سطح کشور هیچ سردخانه اختصاصی برای میوه‌های خشک وجود ندارد.
رحمانی توضیح می‌دهد: «متاسفانه برای میوه‌های خشک کشور هیچ‌گونه سردخانه‌ای، به‌ویژه در بنادر و میدان‌های هوایی، وجود ندارد. با این حال، وزارت تجارت چندین‌بار اعلام کرده است که در پارک‌های صنعتی زمین برای احداث سردخانه‌ها اختصاص داده شده تا زمینه سرمایه‌گذاری فراهم شود. در حال حاضر، با حمایت نهادهای بین‌المللی، چند پروژه در حال ساخت در شمال کابل، بادغیس، قندهار و هلمند جریان دارد. با این وجود، در افغانستان دو مشکل عمده وجود دارد؛ یکی از آن‌ها کمبود برق است.»
در همین حال، شماری از کارشناسان مسایل اقتصادی می‌گویند که نبود سردخانه‌ها و تجهیزات معیاری، یکی از عوامل اصلی ازبین رفتن محصولات کشاورزی در کشور است.
عبدالنصیر رشتیا، کارشناس مسایل اقتصادی، در این باره می‌گوید: «مشکلات مرزی و ترانزیتی با پاکستان هر سال باعث زیان دیدن تاجران و دهقانان ما می‌شود. اگر در داخل کشور سردخانه‌های معیاری ایجاد شود و بتوانیم از عرضه همزمان محصولات زراعتی در فصل برداشت جلوگیری کنیم، این اقدام می‌تواند زمینه رونق زراعت، بهبود وضعیت اقتصادی دهقانان و همچنین تامین محصولات مورد نیاز بازارهای داخلی را فراهم سازد.»
گذرگاه تورخم در تاریخ ۲۰ میزان سال جاری، پس از درگیری نظامی میان جنگ‌جویان طالبان و نیروهای پاکستانی، به‌روی هرگونه رفت‌وآمد بسته شد. پس از چندی، گذرگاه‌های سپین‌بولدک و تورخم به‌گونه محدود بازگشایی شدند و تنها موترهای پاکستانی و شماری از مهاجران افغانستان اجازه عبور یافتند.
در حال حاضر، تمام گذرگاه‌های مرزی میان افغانستان و پاکستان بر روی ترانزیت و تجارت بسته است و تنها در برخی گذرگاه‌ها به خانواده‌های مهاجر اجازه داده می‌شود تا از پاکستان وارد افغانستان شوند.
طالبان به‌تازه‌گی به بازرگانان سه ماه مهلت داده‌اند تا مسیرهای بدیل برای صادرات و واردات کشور پیدا کنند، اما بازرگانان می‌گویند که بازار پاکستان جایگزین‌پذیر نیست و باید این چالش‌های سیاسی به‌صورت بنیادی حل شود تا روند صادرات کشور به حالت عادی برگردد.
