طالبان در سه سال گذشته با وضع ممنوعیتهای آموزشی، نصاب درسی مکاتب و دانشگاهها را نیز دگرگون کردهاند. این گروه بهجای توجه به ایجاد نظام آموزشی نوین و متناسب با بازار کار جهانی، دست به ایجاد مدرسه و اسناد دادن به ملاها و جنگجویان خود زده است. در حال حاضر این گروه در هر ولایت یک مدرسه بزرگ جهادی با ظرفیت یکهزار طلبه ساخته و قرار است در هر ولسوالی سه مدرسه دینی ساخته شود. براساس خبرنامههای وزارت معارف طالبان در کمتر از دو ماه گذشته سنگ تهداب ۱۴ مدرسه تازه در ولایتهای بدخشان، بغلان، غزنی، بلخ، پنجشیر و پکتیکا گذاشته شده است. یافتهها نشان میدهد که طالبان در مدرسههای دینی برای طلبه این نهادها، تکنیکهای جنگی و آموزههای بنیادگرایی تدریس میکنند و میخواهند از آنها برای تداوم چرخه خشونت و قدرت خود استفاده کنند.
طالبان روند مدرسهسازی و جذب طلبه را در مدارس دینی و جهادی خود تقویت بخشیدهاند. براساس بیانیههای خبری این گروه، در کمتر از دو ماه گذشته ۱۴ مدرسه دینی و جهادی در شش ولایت ساخته شده است. سه مدرسه دینی در پنجشیر، سه مدرسه دینی در بلخ و باقی در ولایتهای پکتیکا، غزنی و بدخشان ساخته شده است.
این در حالی است که هیچ نوع اطلاعات از شیوه تدریس و نصاب آموزشی این مدرسهها ارایه نمیشود، و نیز براساس دستور شفاهی، مسوولان طالبان از ارایه هر نوع معلومات در مورد مدرسههای جهادی منع شدهاند و نیز هیچ نهاد نظارتکننده وجود ندارد که از وضعیت آموزش در این مدرسهها گزارش دهد.
منابع معتبر در وزارت معارف طالبان میگویند که این گروه به صورت متواتر دست به ایجاد مدرسههای دینی در روستاها و ولسوالیهای کشور میزند، اما به معینیت تعلیمات اسلامی هدایت دادهاند تا در مورد تاسیس مدرسهها و تعداد فارغان آنها اطلاعرسانی نکنند.
پیش از این روزنامه ۸صبح به اطلاعاتی دست یافته بود که نشان میداد طالبان ساختمانهای دستکم ۲۵ مکتب متوسطه و لیسه دخترانه را در بدخشان و تخار به مدارس دینی و دارالعلومها اختصاص دادهاند. افزون بر این، یافتهها نشان میدهد که تنها در ولایت بدخشان حدود دو هزار و ۱۵۰ دانشآموز دختر در این مدارس و دارالعلومهای دینی جذب شدهاند.
طالبان در سه سال گذشته با استفاده از مدرسههای دینی دست به تجاوز جنسی و تغییر ذهنیت دختران نیز زدهاند. یافتههای گزارش نشان میدهد که قاری عبدالبصیر، مسوول مدرسه جهادی طالبان در شهر فیضآباد، مرکز ولایت بدخشان، بالای یک دختر ۱۷ ساله تجاوز کرده که از سوی استخبارات این گروه بازداشت شده است.
همچنان روزنامه ۸صبح قبل از این در گزارشی دریافته بود دخترانی که در ولایت کندز در مدرسههای دینی طالبان جذب شدهاند ایدههای افراطی گرفتهاند و دیدگاههایشان نسبت به طالبان تغییر کرده است. یکی از این دانشآموزان گفته بود که حاضر است زن سوم یا چهارم یک جنگجوی طالب شود. به گفته منابع آگاه از وضعیت مدارس دینی، طالبان با مسدودیت مکاتب دخترانه و بازگشایی مدارس، دختران را نیز شستوشوی مغزی میکنند.
از سوی دیگر، طالبان در ولایت بدخشان افزون بر فشار آوردن بالای برخی از باشندهگان اسماعیلیه مذهب این ولایت مبنی بر تغییر مذهب، آنان را وادار ساختهاند تا فرزندانشان را برای تغییر مذهب به مدارس ایجاد شده این گروه بفرستند.
وزارتهای تحصیلات عالی و معارف طالبان در هماهنگی با «ریاست مدرسههای جهادی» این گروه، از فارغان مدرسههای دینی و جنگجویان طالبان که تعلیمات مدرسهای دارند در سراسر کشور آزمون تثبیت سویه گرفتهاند و برای آنان سند لیسانس و ماستری دادهاند.
براساس اطلاعات نشر شده توسط ادارههای تحصیلی و تعلیمی زیر مدیریت طالبان، از ۵۰ هزار فارغ مدرسههای دینی در ۳۴ ولایت به هدف تثبیت سویه آزمون اخذ شده و بهتازهگی فهرست ملاها و جنگجویان طالبان در ولایت غور، از طرف وزارت تحصیلات عالی طالبان منتشر شده که نشان میدهد یک ملا همزمان به سویه ماستر فارغ شده در حالی که در ماه جولای در امتحان کانکور در تربیه معلم کامیاب شده بود.
پیش از این، طالبان اعلام کرده بودند که آنان از فارغان علوم دینی در دورههای حدیث (عالمیه)، دوره خورد (عالیه) و دوره خامسه، امتحان گرفتهاند. براساس اعلام طالبان، افرادی که دوره «عالمیه» را موفقانه سپری کنند به آنان سند ماستری، به دوره «عالیه» سند لیسانس و به دوره «خامسه» سند فراغت از صنف ۱۲ توزیع میشود.
نگرانیها در حالی از گسترش مدرسهسازی و جذب نیروی انسانی در این نهادها مطرح میشود که وزارت تحصیلات عالی طالبان چندی قبل نتایج امتحان ۹۱۳ طالب را که در «آزمون طالبان و فاضلان» در ولایت غور اشتراک کرده بودند، اعلام کرد. براساس اعلام وزارت تحصیلات عالی طالبان این تعداد از ملاها تنها در ولایت غور سند لیسانس و ماستری میگیرند.
این در حالی است که وزارت تحصیلات عالی طالبان از ۱۳ هزار طالب در ۱۳ ولایت امتحان دورههای «خامسه و عالمیه» را گرفته است و برای آنان اسناد تحصیلی لیسانس و ماستری میدهد. به گفته این گروه، به کسانی که اسناد لیسانس و ماستری داده میشود میتوانند در ادارههای دولتی از جمله در دستگاه قضایی این گروه کار کنند.
یافتههای ۸صبح از غور نشان میدهد کسانی که از سوی طالبان مستحق اهدای سند ماستری شناخته شدهاند، برخی از آنان از سوی این نهاد در اعلام نتایج کانکور ۱۴۰۳، به تعلیم و تربیه موسسه تحصیلات عالی غور راه یافتهاند و تعداد زیادی از آنها ناکام ماندهاند، اما اکنون طالبان سطح تحصیلی اکثریت آنها را لیسانس و ماستر تعیین کردهاند.
مقامهای ارشد این گروه نیز بارها در نشستهای رسمی خود بر توجه خاص به مدرسههای دینی و مدارس جهادی تاکید کردهاند. پیش از این، عبدالکبیر، معاون سیاسی ریاستالوزرای طالبان، گفته بود که در چارچوب وزارت معارف این گروه، به مدرسههای دینی «توجه خاص» میشود.
پیش از این ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی طالبان، در سخنرانی در هرات گفته بود که ملاها و جنگجویان این گروه برای تثبیت سویه علمی و ارزیابی مدارک تحصیلیشان نیازی به امتحان دولتی ندارند و امتحان گرفتن از آنها «کار توهینآمیز» است. او تاکید کرده بود که هر طالب به اندازه ماینهایی که انفجار داده شایسته امتیاز علمی است. این مقام طالبان گفته بود که کسی از طالب امتحان نگیرد، چون «درجه امتیاز او [طالب] این است که هر قدر ماین انفجار داده همان قدر ممتاز است.»
ملا خیرالله خیرخواه، سرپرست وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان، در نشستی در روز جمعه، ۱۰ سنبله ۱۴۰۲، گفت که برای باقیماندن «تاریخ طلایی ما» بچههایتان را به مدرسههای دینی بفرستید. طالبان تسلطشان بر افغانستان و جنگ ۲۰ سال گذشته را برای خود «تاریخ طلایی» توصیف میکنند.
در ولایتهایی که قبلاً مدرسههای دینی در آنجا کمتر ساخته شده تمرکز بیشتر روی روند مدرسهسازی در آنجا برای سربازگیری طالبان صورت گرفته است. رییس معارف طالبان در غور قبل از این گفته بود که طالبان در جریان کمتر از دو سال ۳۵۰ مدرسه دینی در این ولایت ایجاد کردهاند.
این در حالی است که براساس دستور رهبر طالبان و وزارت معارف این گروه، در هر ولسوالی یک مدرسه دینی بزرگ و خوابگاه ساخته میشود.
طالبان از زمان برگشت به قدرت در اسد ۱۴۰۰، دهها مدرسه دینی و جهادی تاسیس کردهاند. ایجاد ۱۰۰ هزار بست استادی برای مدرسههای دینی، تثبیت سویه تحصیلی ۷۰ هزار عالم دین، فراهمآوری سهولتهای آموزشی، فراغت بدون آموزش و افزایش معاش استادان مدرسههای دینی، بخشی از تلاشهای طالبان برای تقویت روند مدرسهسازی در این مدت بوده است.
کرامتالله آخوندزاده، معاون تعلیمات اسلامی وزارت معارف طالبان، گفته بود که تاسیس و اعمار مدرسههای جهادی در دستور کار رژیم این گروه قرار دارد. به گفته او، در بیش از ۲۵ ولایت مدرسههای مرکزی جهادی، هر کدام با ظرفیت جذب یک هزار دانشآموز، تاسیس شده و نیز در هر ولسوالی از ۳ تا ۱۰ مدرسه ابتدایی ساخته خواهد شد.
براساس دستور رهبر طالبان، هر فرد که در این مدرسهها درس بخوانند، روزانه ۱۵۰ افغانی اعانه دارد. طبق دستور ملا هبتالله، سه شیخالحدیث با ۲۵ هزار افغانی معاش، سه شیخ با ۲۰ هزار افغانی معاش، سه استاد فنون با معاش ۱۴ هزار افغانی و یک استاد دارالحفاظ با ۲۰ هزار افغانی برای هر مدرسه در نظر گرفته شدهاند. آموزگاران مدرسهها در حالی معاش بالاتر از ۲۰ هزار افغانی را در ماه دریافت میکنند که معاش یک معلم در مکتبهای افغانستان ۸ هزار افغانی در ماه است.
وزارت معارف طالبان مدتی پیش از ثبت حدود شش هزار مدرسه دینی رسمی در افغانستان خبر داده است. به گفته مسوولان این وزارت، افزون بر مدرسههای ثبتشده، ۱۵ هزار و ۷۱۶ مدرسه و دارالحفاظ بدون ثبت نیز در کشور فعالیت دارند.
بربنیاد معلومات رسمی این وزارت، علاوه بر اینها، بیش از ۲۲۰ دارالعلوم دولتی و خصوصی در افغانستان فعالند. این در حالی است که طالبان پس از تصرف افغانستان شماری از مکتبهای دولتی را نیز به مدرسههای دینی و پایگاههای نظامی تبدیل کردهاند.
