هرچند طبق روال معمول که از سال‌ها به این‌سو در دانشگاه‌ها مروج بود، یکی از شرایط لازم برای ترفیع استادان دیپارتمنت‌های زبان و ادبیات اوزبیکی دانشکده‌های زبان و ادبیات در دانشگاه‌های کشور از درجه علمی پوهنمل به پوهندوی، ترجمه یک اثر علمی از زبان‌های خارجی به زبان اوزبیکی بوده است، اما طالبان حالا برخلاف این روند به این استادان اجازه نمی‌دهند کتاب‌ها را به زبان اوزبیکی ترجمه کنند. وزارت تحصیلات عالی زیر اداره طالبان از استادان دیپارتمنت‌های زبان و ادبیات اوزبیکی دانشگاه‌های دولتی خواسته‌اند از این پس آثار علمی را تنها به یکی از دو زبان فارسی و پشتو ترجمه کنند تا واجد شرایط ترفیع شناخته شوند. محصلان دیپارتمنت‌های زبان و ادبیات اوزبیکی، استادان دانشگاه‌ها و نویسنده‌گان اوزبیک اما این اقدام طالبان را ناشی از تعصب آنان با رشد زبان اوزبیکی در کشور توصیف می‌کنند و از این گروه می‌خواهند مانع رشد و غنامندسازی سومین زبان پرجمعیت کشور نشوند.
فاضل (نام مستعار)، یکی از محصلان دیپارتمنت زبان و ادبیات اوزبیکی در ولایت جوزجان، در صحبت با روزنامه 8صبح می‌گوید: «یکی از شیوه‌های موثر همین است، کتاب‌هایی که به زبان‌های خارجی نوشته شده، از طریق استادان دانشگاه به زبان اوزبیکی برگردانده شود. در این مساله هم منفعت استادان دانشگاه است و هم فایده محصلان زبان و ادبیات اوزبیکی. منفعت استادان زبان و ادبیات اوزبیکی در این است که با ترجمه این آثار ترفیع می‌کنند و سود آن به اوزبیک‌زبانان این است که می‌توانند از محتوای این کتاب‌ها به زبان مادری خود بیشتر استفاده کنند.» او جلوگیری طالبان از رشد زبان و ادبیات اوزبیکی را نوعی از تعصب این گروه با اوزبیک‌تباران کشور می‌خواند و می‌افزاید: «حالا که طالبان نمی‌گذارند استادان دانشگاه‌ها برای ترفیع آثار مفید را از زبان‌های خارجی به زبان اوزبیکی ترجمه کنند، این یک نوع تعصب آنان با زبان اوزبیکی را نشان می‌دهد و برای مردم اوزبیک قابل قبول نمی‌باشد.»
عبدالمنیب، محصل دیپارتمنت زبان و ادبیات اوزبیکی در کابل، از محرومیت دسترسی اوزبیک‌ها به آثار علمی، کتاب‌ها و مقاله‌ها به زبان مادری‌شان شکایت دارد. او از طالبان می‌خواهد برای رشد زبان اوزبیکی در کشور گام بردارند: «تقاضا دارم طالبان به جای این‌که جلو رشد زبان اوزبیکی را بگیرند، باید برای رشد زبان و ادبیات اوزبیکی چاره‌هایی بسنجند. آنان باید نویسنده‌گان را تشویق کنند که کتاب‌های پرمحتوا را از زبان‌های انگلیسی، روسی، فارسی و پشتو به اوزبیکی ترجمه کنند. چون زبان اوزبیکی یکی از زبان‌های پرگوینده در افغانستان است و اوزبیک‌ها سال‌هاست که از دسترسی به آثار خوب به زبان مادری‌شان محروم مانده‌اند.»
این در حالی است که وزارت تحصیلات عالی زیر اداره طالبان برخلاف روند عادی به استادان دیپارتمنت زبان و ادبیات اوزبیکی در دانشکده زبان و ادبیات دانشگاه کابل و سایر دانشگاه‌ها در سطح ولایات دستور داده است که برای ترفیع درجه علمی از «پوهنمل» به «پوهندوی» کتابی را از زبان‌های خارجی به یکی از دو زبان پُرگویش کشور (فارسی و پشتو) ترجمه کنند. وزارت تحصیلات عالی زیر اداره طالبان این دستور تازه را ذریعه مکتوب شماره ۹۷ به تاریخ اول ثور ۱۴۰۳ صادر کرده است. استادان دیپارتمنت‌های زبان و ادبیات اوزبیکی می‌گویند که آنان در سال‌های گذشته اجازه داشتند آثار علمی مکتوب به زبان‌های خارجی از جمله ترکی را به اوزبیکی ترجمه کنند تا از یک‌سو بتوانند واجد شرایط ترفیع شناخته شوند و از سوی دیگر محصلان بتوانند به کتاب‌ها و آثار علمی بیش‌تری به زبان اوزبیکی دسترسی پیدا کنند. آنان این اقدام طالبان را نکوهش می‌کنند و از وزارت تحصیلات عالی زیر اداره طالبان می‌خواهند در این باره بازنگری کند.
با این وصف، نویسنده‌گان اوزبیک این تصمیم وزارت تحصیلات عالی زیر اداره طالبان را خلاف قانون اساسی توصیف می‌کنند و می‌گویند که طالبان در قسمت رشد زبان اوزبیکی سد واقع می‌شوند. عالم لبیب، شاعر و پژوهش‌گر زبان و ادبیات اوزبیکی و یکی از استادان پیشین دانشگاه، به روزنامه 8صبح صحت این مکتوب را تأیید می‌کند و می‌گوید: «مکتوبی که از سوی وزارت تحصیلات عالی صادر شده و در آن گفته شده که استادان دیپارتمنت‌های زبان و ادبیات اوزبیکی باید کتب علمی را برای ترفیع خود از زبان‌های خارجی صرف به یکی از دو زبان فارسی و پشتو ترجمه کنند، خلاف روند معمول است و بدون آن استادان دیپارتمنت‌های فارسی و پشتو در دانشگاه‌های کشور این کار را می‌کنند. نیاز است استادان زبان و ادبیات اوزبیکی در قسمت رشد و غنامندسازی زبان اوزبیکی کار کنند که در دیپارتمنت‌های خود تدریس می‌کنند؛ نه این‌که آنان را مقید به ترجمه آثار به فارسی و پشتو بسازند. منطق هم همین را ایجاب می‌کند.»
آقای لبیب بیشتر توضیح می‌دهد که از سال‌های گذشته به این‌سو معمول بوده است که کادرهای علمی دیپارتمنت‌های مختلف دانشگاه‌های افغانستان برای ترفیع علمی از رتبه پوهنمل به پوهندوی معمولاً باید یک اثر علمی که در دیپارتمنت به مضامین تدریسی ارتباط داشته باشد را ترجمه کنند تا رتبه علمی خود را بگیرند و ترفیع کنند؛ زیرا زبان اوزبیکی از زبان‌های رسمی افغانستان است که در قانون اساسی تسجیل شده است.
این استاد پیشین دانشگاه علاوه می‌کند: «مکتوبی که از سوی وزارت تحصیلات عالی طالبان صادر شده، خلاف قانون است و رشد و ترویج زبان اوزبیکی را مشکل می‌سازد و در راه آن سد واقع می‌شود. برای این‌که زبان اوزبیکی بیشتر مروج شود و از منابع نوشتاری علمی برخوردار شود، لازم است کتاب‌های معتبر علمی، ادبی و فرهنگ‌ها به این زبان نوشته و ترجمه شود.» آقای لبیب بر اهمیت تکثیر کتب و آثار علمی به زبان اوزبیکی اشاره می‌کند: «زبان اوزبیکی باید منابع و ریفرنس‌های زیادی داشته باشد تا استادان و محصلان دیپارتمنت زبان و ادبیات اوزبیکی بتوانند به مقاصد مختلف برای نوشتن مقاله‌ها و پایان‌نامه‌های فراغت از آن‌ها استفاده کنند.»
